Αθήνα και Κάιρο απαντούν στην Άγκυρα: Στο τραπέζι νέα οριοθέτηση ΑΟΖ

Σε μια σημαντική διπλωματική πρωτοβουλία στην Ανατολική Μεσόγειο προχωρούν Ελλάδα και Αίγυπτος, συμφωνώντας να ξεκινήσουν διαβουλεύσεις για την επέκταση της συμφωνίας οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) που υπέγραψαν το 2020. Η εξέλιξη καταγράφεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία, μετά την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.

Η σχετική συνεννόηση προέκυψε από τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου 2026 ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, και ο Αιγύπτιος ομόλογός του, Μπαντρ Αμπντελατί. Οι δύο υπουργοί συμφώνησαν να προχωρήσουν σε συζητήσεις για τη διεύρυνση της γεωγραφικής έκτασης που καλύπτει η υφιστάμενη ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία.

Η πρωτοβουλία αυτή αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα, καθώς συνδέεται άμεσα με τις εξελίξεις στη Λιβύη και τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της Τουρκίας. Αθήνα και Κάιρο επιδιώκουν να συνεχίσουν τη διαδικασία οριοθέτησης στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Η συμφωνία του Αυγούστου 2020 είχε περιορισμένο γεωγραφικό αντικείμενο, καλύπτοντας συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή μεταξύ του 26ου και του 28ου μεσημβρινού. Η μερική αυτή οριοθέτηση αποτέλεσε σημαντικό βήμα στις ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις, καθώς αναγνώρισε επήρεια ελληνικών νησιών στον καθορισμό θαλάσσιων ζωνών.

Η προοπτική επέκτασής της ανοίγει πλέον νέο πεδίο διπλωματικών διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, η έναρξη συζητήσεων δεν ισοδυναμεί με ολοκληρωμένη συμφωνία. Η τελική γεωγραφική έκταση, οι συντεταγμένες και οι όροι μιας ενδεχόμενης νέας οριοθέτησης θα αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ των δύο κρατών.

Κοινή αντίθεση Ελλάδας και Αιγύπτου στο τουρκολιβυκό μνημόνιο

Κατά τη συνομιλία τους, οι δύο υπουργοί Εξωτερικών διατύπωσαν κοινή αντίθεση στην κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, επιβεβαιώνοντας τη σύγκλιση των θέσεων Αθήνας και Καΐρου απέναντι στη συγκεκριμένη εξέλιξη.

Το μνημόνιο, το οποίο υπογράφηκε το 2019 μεταξύ της Άγκυρας και της τότε κυβέρνησης της Τρίπολης, επιχειρεί να καθορίσει θαλάσσια όρια μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης. Η ελληνική πλευρά το απορρίπτει ως αντίθετο προς το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, υποστηρίζοντας ότι παραγνωρίζει τα κυριαρχικά δικαιώματα ελληνικών νησιών.

Η Αθήνα επιμένει ότι οι θαλάσσιες ζώνες πρέπει να οριοθετούνται με σεβασμό στη γεωγραφική πραγματικότητα και στα δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές νομικό πλαίσιο. Η ελληνική θέση επικεντρώνεται ιδιαίτερα στην επήρεια της Κρήτης, της Ρόδου, της Καρπάθου και άλλων νησιών στην υφαλοκρηπίδα και στην ΑΟΖ.

Η Αίγυπτος έχει επίσης απορρίψει την πρόσφατη λιβυκή απόφαση, υποστηρίζοντας ότι η κύρωση του μνημονίου δεν μπορεί να δημιουργήσει έννομα αποτελέσματα εις βάρος των αιγυπτιακών δικαιωμάτων.

Στο ίδιο πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Ένωση επανέλαβε την αντίθεσή της στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, επισημαίνοντας ότι η συγκεκριμένη συμφωνία παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για αυτά.

Οι αντιδράσεις έχουν επεκταθεί και σε άλλα κράτη της Ανατολικής Μεσογείου, με την Κύπρο και το Ισραήλ να εκφράζουν επίσης την αντίθεσή τους στην κύρωση του μνημονίου.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ

Παράλληλα με την ελληνοαιγυπτιακή διπλωματική κινητικότητα, η Ελλάδα έθεσε το ζήτημα της λιβυκής απόφασης στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, επιδιώκοντας τη διεθνή ανάδειξη των συνεπειών που θεωρεί ότι προκαλεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο στην ασφάλεια και στη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.

Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε στις 21 Οκτωβρίου, κατά τη διάρκεια κλειστών διαβουλεύσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας, από τη Μόνιμη Αντιπρόσωπο της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβυ Αγλαΐα Μπαλτά.

Η ελληνική αντιπροσωπεία έθεσε το θέμα με την εθνική της ιδιότητα, παρότι η Ελλάδα ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας για τον Οκτώβριο. Η κίνηση αυτή σηματοδοτεί την προσπάθεια της Αθήνας να εντάξει το ζήτημα και στις επίσημες διαβουλεύσεις του ανώτατου οργάνου του ΟΗΕ για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια.

Μέχρι την παρέμβαση αυτή, οι διαφωνίες για το τουρκολιβυκό μνημόνιο είχαν αποτυπωθεί κυρίως μέσα από επιστολές, διπλωματικά έγγραφα και χάρτες που είχαν κατατεθεί στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών.

Η Αγλαΐα Μπαλτά επανέλαβε τη θέση της ελληνικής κυβέρνησης ότι η πρόσφατη κύρωση από τη λιβυκή Βουλή δεν μεταβάλλει τη νομική αξιολόγηση του μνημονίου από την Αθήνα. Η Ελλάδα θεωρεί ότι το έγγραφο του 2019 παραβιάζει θεμελιώδεις αρχές του Δικαίου της Θάλασσας και θίγει τα δικαιώματα τρίτων κρατών.

Η ελληνική επιχειρηματολογία στηρίζεται στην άποψη ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν την οριοθέτηση που προβλέπει το συγκεκριμένο μνημόνιο, με δεδομένη την παρουσία ελληνικών νησιών στην ενδιάμεση θαλάσσια περιοχή.

Με τη χαρακτηριστική επισήμανση ότι «η γεωγραφία δεν αλλάζει», η Ελληνίδα διπλωμάτης υπογράμμισε ότι οι διμερείς αποφάσεις δεν μπορούν να τροποποιούν τους κανόνες του διεθνούς δικαίου ούτε να δεσμεύουν τρίτες χώρες χωρίς τη συναίνεσή τους.

Η Αθήνα επανέλαβε επίσης τη θέση της υπέρ της πολιτικής σταθεροποίησης της Λιβύης, της ενοποίησης των θεσμών της και του περιορισμού των εξωτερικών παρεμβάσεων. Παράλληλα, δήλωσε διατεθειμένη να συμμετάσχει σε ουσιαστικό διάλογο με τη λιβυκή πλευρά για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών με βάση το Διεθνές Δίκαιο.

Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει ήδη επισημάνει ότι η Ελλάδα ενεργοποιεί τους διαθέσιμους διπλωματικούς και ευρωπαϊκούς μηχανισμούς για την προστασία των κυριαρχικών της δικαιωμάτων μετά την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης.

Σε αυτό το πλαίσιο, η συμφωνία Ελλάδας και Αιγύπτου για την έναρξη νέων διαβουλεύσεων αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η επέκταση της οριοθέτησης του 2020 θα μπορούσε, εφόσον ολοκληρωθεί και συμφωνηθούν οι νέες συντεταγμένες, να διαμορφώσει πρόσθετα δεδομένα στη νομική και διπλωματική αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες.

Το κρίσιμο ζήτημα για την ελληνική εξωτερική πολιτική είναι πλέον η μετάβαση από τις διπλωματικές πρωτοβουλίες σε συγκεκριμένα αποτελέσματα. Οι συζητήσεις με την Αίγυπτο δημιουργούν μια νέα δυνατότητα, η οποία θα αξιολογηθεί από την πορεία των διαπραγματεύσεων και από το περιεχόμενο οποιασδήποτε τελικής συμφωνίας.

Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, οι αντιδράσεις των χωρών της περιοχής και η νέα συνεννόηση Αθήνας–Καΐρου επιβεβαιώνουν ότι η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών παραμένει ένα από τα κεντρικά ζητήματα στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι επόμενες διπλωματικές κινήσεις θα δείξουν κατά πόσο μπορεί να επιτευχθεί περαιτέρω ελληνοαιγυπτιακή οριοθέτηση και ποιο θα είναι το γεωγραφικό της εύρος.