Νέα επιστημονικά δεδομένα στρέφουν την προσοχή των ερευνητών σε μια πιθανή βιολογική σχέση ανάμεσα στον αυτισμό και τη νόσο Αλτσχάιμερ ή άλλες μορφές άνοιας, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο μελέτης γύρω από παθήσεις που έως πρόσφατα αντιμετωπίζονταν ως εντελώς διακριτές. Η διεθνής βιβλιογραφία δεν μιλά ακόμη για οριστικά συμπεράσματα, καταγράφει όμως ενδείξεις που θεωρούνται αρκετά ισχυρές ώστε να επηρεάζουν ήδη την ερευνητική ατζέντα.
Αυξημένες ενδείξεις για μεγαλύτερο κίνδυνο άνοιας
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open κατέγραψε υψηλότερο επιπολασμό διαγνώσεων άνοιας σε ενήλικες με διαταραχή αυτιστικού φάσματος στις ΗΠΑ, με τους ερευνητές να επισημαίνουν ότι η εικόνα αυτή χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία, ιδίως όταν συνυπάρχει νοητική αναπηρία ή άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες. Παράλληλα, νεότερες αναλύσεις και ανασκοπήσεις συγκλίνουν στο ότι στους μεγαλύτερους σε ηλικία αυτιστικούς ενήλικες εντοπίζεται αυξημένος κίνδυνος για νευρογνωστικές διαταραχές σε σχέση με τον μη αυτιστικό πληθυσμό.
Η συζήτηση αυτή ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο από πρόσφατες επιστημονικές παρουσιάσεις που συνδέουν τον αυτισμό με αυξημένη πιθανότητα πρώιμης εκδήλωσης Αλτσχάιμερ ή συναφών ανοιών, χωρίς πάντως να υποστηρίζουν ότι η διάγνωση αυτισμού οδηγεί από μόνη της και με άμεσο τρόπο στη νόσο. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι αναγνωρίζεται μια στατιστική συσχέτιση που απαιτεί βαθύτερη διερεύνηση.
Οικογενειακά και γενετικά ίχνη στη σχέση αυτισμού και άνοιας
Ιδιαίτερο βάρος έχει αποκτήσει και μια μεγάλη οικογενειακή μελέτη από τη Σουηδία, η οποία εντόπισε αυξημένο κίνδυνο άνοιας, συμπεριλαμβανομένης της νόσου Αλτσχάιμερ, σε συγγενείς ατόμων με αυτισμό, όπως γονείς, παππούδες και θείους ή θείες. Το εύρημα αυτό θεωρείται σημαντικό, επειδή ενισχύει την υπόθεση ότι ενδέχεται να υπάρχουν κοινές γενετικές ή οικογενειακές επιρροές πίσω από δύο καταστάσεις που εμφανίζονται σε εντελώς διαφορετικά στάδια της ζωής.
Στο ίδιο πλαίσιο, ερευνητικές ανασκοπήσεις δίνουν έμφαση σε κοινά γονιδιακά δίκτυα και σε βιολογικές διεργασίες που επηρεάζουν τόσο την ανάπτυξη όσο και την εκφύλιση του εγκεφάλου. Η επιστημονική προσοχή στρέφεται σε μηχανισμούς που σχετίζονται με τη συναπτική λειτουργία, την επικοινωνία των νευρώνων και την ικανότητα των κυττάρων να απομακρύνουν βλαπτικά υπολείμματα.
Κοινά μοριακά μονοπάτια και νέες προσεγγίσεις
Νεότερες εργασίες περιγράφουν παθοφυσιολογικές ομοιότητες ανάμεσα στις δύο καταστάσεις, με έμφαση σε μονοπάτια όπως το mTOR και η αυτοφαγία, τα οποία συνδέονται με τη ρύθμιση της κυτταρικής «καθαριότητας» και τη σταθερότητα των συνάψεων. Οι μηχανισμοί αυτοί εξετάζονται πλέον ως πιθανά σημεία συνάντησης ανάμεσα στον αυτισμό και στις νευροεκφυλιστικές νόσους.
Αυτή η μετατόπιση της επιστημονικής οπτικής έχει πρακτική σημασία. Εάν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν σε επόμενες μελέτες, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε καλύτερη παρακολούθηση των αυτιστικών ατόμων κατά τη γήρανση, σε πιο στοχευμένη πρόληψη για γνωστική έκπτωση και ενδεχομένως σε θεραπευτικές στρατηγικές που θα στηρίζονται σε κοινά βιολογικά χαρακτηριστικά. Οι ειδικοί, πάντως, επιμένουν ότι η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε φάση εξέλιξης και ότι απαιτούνται προσεκτικές, μακροχρόνιες μελέτες πριν εξαχθούν ασφαλή κλινικά συμπεράσματα.
