Βενεζουέλα χωρίς Μαδούρο - Η στιγμή της ανατροπής

Η Βενεζουέλα ξημέρωσε μέσα σε εκρήξεις, διακοπές ρεύματος και μια ανακοίνωση που –αν επιβεβαιωθεί πλήρως στην πράξη– αλλάζει τον γεωπολιτικό χάρτη της Λατινικής Αμερικής. Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν «μεγάλης κλίμακας πλήγμα» και ότι ο πρόεδρος της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, καθώς και η σύζυγός του, συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν αεροπορικώς εκτός χώρας. Σε μια παράλληλη εξέλιξη, η κυβέρνηση στο Καράκας κατήγγειλε «πολύ σοβαρή στρατιωτική επίθεση» από τις Ηνωμένες Πολιτείες, κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και κάλεσε σε «επιστράτευση/κινητοποίηση». 

Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο τι ακριβώς συνέβη τις πρώτες πρωινές ώρες στο Καράκας και σε κρίσιμες εγκαταστάσεις γύρω από την πρωτεύουσα, αλλά και ποιος κρατάει το τιμόνι μιας χώρας που εδώ και χρόνια βρίσκεται σε μόνιμη πολιτική και κοινωνική ένταση. Το σενάριο «αποκεφαλισμού» της εξουσίας –έστω και προσωρινού– φέρνει στο προσκήνιο τον στρατό, τις εσωτερικές ισορροπίες του καθεστώτος, την κατακερματισμένη αντιπολίτευση και, κυρίως, την πιθανότητα μιας βίαιης ή ελεγχόμενης μετάβασης.

Η νύχτα των εκρήξεων και η διπλή αφήγηση

Μετά τις αναφορές για ισχυρούς κρότους και εικόνες καπνού, οι πληροφορίες από διεθνή πρακτορεία και μεγάλα μέσα σκιαγραφούν ένα σκηνικό επιχείρησης υψηλού ρίσκου, με πλήγματα σε πολιτικούς και στρατιωτικούς στόχους στην πρωτεύουσα και σε γειτονικές πολιτείες. Ο Τραμπ, μέσω αναρτήσεων, συνέδεσε ευθέως τις στρατιωτικές ενέργειες με τη σύλληψη του Μαδούρο, ενώ από την άλλη πλευρά το Καράκας μιλά για επίθεση κατά της κυριαρχίας της χώρας και επιχείρηση ανατροπής. 

Η ίδια η σύγκρουση των αφηγήσεων είναι κρίσιμη: για την Ουάσινγκτον, η επιχείρηση παρουσιάζεται ως αποφασιστικό χτύπημα σε ένα καθεστώς που έχει στοχοποιηθεί εδώ και χρόνια (με νομικές και πολιτικές κατηγορίες, αλλά και με αναφορές σε διασυνδέσεις με εγκληματικά δίκτυα). Για το Καράκας, πρόκειται για «ιμπεριαλιστική επίθεση» με στόχο τους στρατηγικούς πόρους της χώρας – με το πετρέλαιο να βρίσκεται σταθερά στον πυρήνα αυτής της ρητορικής. 

«Χωρίς Μαδούρο, το καθεστώς μπορεί να σπάσει»

Μέσα σε αυτό το θολό –αλλά εκρηκτικό– τοπίο, ο διεθνολόγος Θεόδωρος Τσίκας, μιλώντας στο Newsbomb, εκτιμά ότι η απουσία του Μαδούρο από την κορυφή της πυραμίδας μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης. Όπως σημειώνει, ένα μέρος του στρατού και του μηχανισμού εξουσίας θα μπορούσε να μετακινηθεί, να διαπραγματευτεί ή να «προσαρμοστεί» σε νέα πραγματικότητα, εφόσον διαφανεί ότι δεν υπάρχει πια ενιαίο κέντρο διοίκησης. Στο σκεπτικό του, «το θέμα δεν είναι μόνο προσωπικό»: το καθεστώς είναι ένα πλέγμα συμφερόντων και ισορροπιών που κρατιέται, εν πολλοίς, από την κορυφή. Αν αυτή αφαιρεθεί, το σύνολο μπορεί να τρίζει. 

Ο ίδιος τοποθετεί ως κρίσιμο παράγοντα την επιλογή των ΗΠΑ να αποφύγουν –τουλάχιστον ως βασικό σενάριο– μια καθαρή κατοχή με «μάχες στους δρόμους». Περιγράφει μια λογική έντονης πίεσης, επιχειρήσεων και πολιτικού «ανασχηματισμού» από τα μέσα, με στόχο να επιτευχθεί αλλαγή χωρίς να ανοίξει μακρύ μέτωπο αμερικανικής εμπλοκής. 

Παράλληλα, ο κ. Τσίκας αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο η Ουάσινγκτον αξιοποιεί τη διεθνή αμφισβήτηση της νομιμοποίησης του Μαδούρο.

Η Βενεζουέλα έχει βρεθεί στο στόχαστρο έντονης κριτικής για εκλογικές διαδικασίες και δημοκρατικά ελλείμματα, κάτι που –στην πράξη– δίνει πολιτικό «χώρο» σε όσους επιδιώκουν σκληρότερες παρεμβάσεις. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει, αυτό δεν σημαίνει ότι νομιμοποιείται αυτομάτως κάθε μορφή εξωτερικής δράσης, αλλά δείχνει ότι η Ουάσινγκτον εμφανίζεται διατεθειμένη να λειτουργήσει πέρα από τους συνήθεις περιορισμούς. 

Η αντιπολίτευση, ο στρατός και το διεθνές παιχνίδι ισχύος

Στο πολιτικό πεδίο, η επόμενη μέρα στη Βενεζουέλα δεν κρίνεται μόνο από το αν ο Μαδούρο βρίσκεται πράγματι υπό αμερικανικό έλεγχο ή πού ακριβώς κρατείται. Κρίνεται από το αν ο στρατός θα παραμείνει ενιαίος, από το αν θα υπάρξουν εσωτερικές αποσκιρτήσεις και από το αν η αντιπολίτευση μπορεί να μετατρέψει το σοκ σε οργανωμένη πολιτική λύση – αντί για κενό που θα γεμίσει με σύγκρουση.

Εδώ εντάσσεται και η αναφορά στη Μαρία Κορίνα Ματσάδο: η ηγέτιδα της αντιπολίτευσης, βραβευμένη με το Νόμπελ Ειρήνης 2025, έχει αποκτήσει διεθνές κύρος, ενώ η ίδια είχε αφιερώσει δημόσια το βραβείο «στον λαό της Βενεζουέλας» και στον Ντόναλντ Τραμπ για την υποστήριξή του – μια κίνηση που δείχνει πόσο στενά «κουμπώνει» ένα μέρος της αντιπολίτευσης με την αμερικανική γραμμή. 

Στο διεθνές επίπεδο, οι αντιδράσεις ήδη χαράζουν στρατόπεδα: η κυβέρνηση της Κολομβίας, για παράδειγμα, κατήγγειλε την επίθεση και ζήτησε διεθνή κινητοποίηση, ενώ άλλοι παίκτες αναμένεται να κινηθούν πιο προσεκτικά, ζυγίζοντας το κόστος μιας ανοιχτής αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ. Στην ανάγνωση του κ. Τσίκας, ο ευρύτερος στόχος της Ουάσινγκτον δεν είναι μόνο η αλλαγή στο Καράκας, αλλά και η μείωση επιρροής της Κούβας και ο περιορισμός της οικονομικής διείσδυσης της Κίνας στη Λατινική Αμερική. 

Το μόνο βέβαιο, πάντως, είναι ότι η Βενεζουέλα εισέρχεται σε φάση υψηλής αβεβαιότητας. Αν ο «κεντρικός κόμβος» της εξουσίας έχει πράγματι απομακρυνθεί, τότε το καθεστώς είτε θα επιχειρήσει να συσπειρωθεί με σκληρά αντανακλαστικά είτε θα αρχίσει να διαλύεται από μέσα. Και σε κάθε περίπτωση, οι επόμενες ώρες –με τις επίσημες ανακοινώσεις, τις κινήσεις των ενόπλων δυνάμεων και τη στάση της αντιπολίτευσης– θα δείξουν αν μιλάμε για μια αιφνίδια αλλαγή σελίδας ή για την αρχή μιας νέας, επικίνδυνης κλιμάκωσης.