Σφοδρή παρέμβαση για την κατάσταση των θεσμών, τη λειτουργία της Δικαιοσύνης και το μοντέλο διακυβέρνησης του Μεγάρου Μαξίμου έκανε ο Ευάγγελος Βενιζέλος, κατά τη συζήτησή του με τη δημοσιογράφο Νίκη Λυμπεράκη, στο ετήσιο συνέδριο με τίτλο «Εθνικό Σχέδιο Δράσης υπό συνθήκες παγκόσμιας αβεβαιότητας», που συνδιοργάνωσαν ο Κύκλος Ιδεών και το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών.
Ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου έθεσε στο επίκεντρο την κρίση εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στο κράτος, τους θεσμούς και το πολιτικό σύστημα, περιγράφοντας μια κοινωνία που εμφανίζεται ανασφαλής, φοβισμένη, δυσαρεστημένη και βαθιά καχύποπτη απέναντι στο αφήγημα που επιχειρείται να της επιβληθεί.
Η παρέμβασή του είχε σαφή πολιτική αιχμή προς την κυβέρνηση και προσωπικά προς τον Κυριάκο Μητσοτάκη, καθώς συνέδεσε την παρούσα θεσμική δυσπιστία με την αίσθηση υπερσυγκέντρωσης εξουσίας στο πρωθυπουργικό κέντρο. Ο κ. Βενιζέλος έκανε λόγο για ένα φαινόμενο που ξεπερνά τη συνηθισμένη κομματική κυριαρχία και αγγίζει τη μονοπρόσωπη διαχείριση της εξουσίας.
Η υπερσυγκέντρωση εξουσίας και η φθορά του πολιτικού πολιτισμού
Αναφερόμενος στη δημόσια συζήτηση για τη Δικαιοσύνη και την έννοια της «τοξικότητας», ο Ευάγγελος Βενιζέλος υπογράμμισε ότι το ζήτημα έχει διεθνή διάσταση, καθώς οι αποφάσεις της δικαστικής εξουσίας συχνά παράγουν πολιτικά αποτελέσματα. Ωστόσο, στην ελληνική περίπτωση, όπως σημείωσε, το πρόβλημα συνδέεται με μια βαθύτερη παθογένεια: την αίσθηση ότι η εξουσία έχει συγκεντρωθεί όχι απλώς σε ένα κόμμα, αλλά σε ένα πρόσωπο.
Η επισήμανση αυτή αποτελεί ευθεία κριτική στο πρωθυπουργοκεντρικό μοντέλο διακυβέρνησης που έχει οικοδομηθεί τα τελευταία χρόνια. Ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ προειδοποίησε ότι αυτή η αντίληψη αλλοιώνει τον πολιτικό πολιτισμό της χώρας, καθώς περιορίζει τον θεσμικό πλουραλισμό και καλλιεργεί την εντύπωση ότι οι μεγάλες αποφάσεις λαμβάνονται μέσα από έναν κλειστό μηχανισμό εξουσίας.
Στο ίδιο πλαίσιο, άσκησε αιχμηρή κριτική στη λογική σύμφωνα με την οποία οι κρίσεις αντιμετωπίζονται από ένα και μόνο πρόσωπο που «σηκώνει το τηλέφωνο». Η αναφορά του είχε σαφή στόχευση προς την εικόνα του πρωθυπουργού ως αποκλειστικού διαχειριστή κάθε μείζονος ζητήματος, είτε αφορά εσωτερικές κρίσεις είτε εξωτερικές προκλήσεις.
Ο κ. Βενιζέλος έθεσε με ιδιαίτερη ένταση το ερώτημα ποιο θα ήταν το πρώτο τηλεφώνημα του Έλληνα πρωθυπουργού σε περίπτωση σοβαρής κρίσης. Με αυτή τη διατύπωση ανέδειξε το κενό μιας εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής που δεν μπορεί να στηρίζεται σε προσωπικές επαφές, επικοινωνιακή διαχείριση και συγκεντρωτική αντίληψη εξουσίας.
Η κοινωνική δυσπιστία μετά τα μνημόνια
Αφετηρία της ανάλυσης του Ευάγγελου Βενιζέλου αποτέλεσαν τα ευρήματα πανελλαδικής έρευνας της Metron Analysis, τα οποία χαρακτήρισε εύγλωττη αποτύπωση της πραγματικής κατάστασης στην κοινωνία. Κατά την εκτίμησή του, τα στοιχεία δεν καταγράφουν απλώς μια πρόσκαιρη δυσαρέσκεια, αλλά φανερώνουν βαθύτερο πρόβλημα πολιτικής και κοινωνικής αντιπροσώπευσης.
Ο ίδιος περιέγραψε μια κοινωνία που δεν έχει πειστεί από τη ρητορική της επιστροφής στην κανονικότητα. Όπως εξήγησε, η Ελλάδα μετά την οικονομική κρίση δεν άνοιξε ποτέ μια ουσιαστική δημόσια συζήτηση για το πραγματικό κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα της μνημονιακής περιόδου.
Σύμφωνα με τον κ. Βενιζέλο, η χώρα δεν έχει εξετάσει σε βάθος πώς άλλαξε η κοινωνική διαστρωμάτωση, πώς μεταβλήθηκαν οι προσδοκίες των πολιτών και πώς τραυματίστηκε η σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στην κοινωνία και το πολιτικό σύστημα. Η απουσία αυτής της συζήτησης αφήνει ανοιχτή μια βαθιά πληγή, η οποία σήμερα εκφράζεται ως φόβος, καχυποψία και αποστασιοποίηση από τους θεσμούς.
Η κυβερνητική επίκληση της κανονικότητας, υπό αυτό το πρίσμα, εμφανίζεται μετέωρη. Η κοινωνία δεν αναγνωρίζει ως κανονικότητα μια κατάσταση στην οποία η ακρίβεια πιέζει τα νοικοκυριά, η θεσμική εμπιστοσύνη διαβρώνεται και μεγάλες υποθέσεις δημόσιου ενδιαφέροντος παραμένουν ανοιχτές με σοβαρές σκιές.
Ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης μίλησε για την ανάγκη ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου. Οι πολίτες, όπως σημείωσε, αναζητούν ένα νέο πλαίσιο σχέσης με το κράτος, την οικονομία και τους θεσμούς. Η αναζήτηση αυτή δεν μπορεί να απαντηθεί με επικοινωνιακές διαβεβαιώσεις περί σταθερότητας, όταν η ίδια η κοινωνία βιώνει ανασφάλεια και θεσμική απογοήτευση.
Υποκλοπές, Τέμπη, ΟΠΕΚΕΠΕ και κρίση θεσμικής αξιοπιστίας
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η παρέμβασή του για τη λειτουργία των θεσμών και την απονομή δικαιοσύνης. Ο κ. Βενιζέλος χαρακτήρισε καταθλιπτική την εικόνα που αποτυπώνεται στην κοινωνία, καθώς οι πολίτες δεν πείθονται ότι λειτουργούν αποτελεσματικά οι θεσμικοί μηχανισμοί που οφείλουν να εγγυώνται την ισονομία και τη λογοδοσία.
Στάθηκε σε υποθέσεις όπως οι υποκλοπές, η τραγωδία των Τεμπών και ο ΟΠΕΚΕΠΕ, οι οποίες έχουν αφήσει σοβαρό αποτύπωμα στη δημόσια συνείδηση. Το κρίσιμο, όπως τόνισε, είναι να πείθεται η κοινωνία ότι κινείται θεσμική διαδικασία και ότι υπάρχει πραγματικός μηχανισμός διερεύνησης. Η εικόνα που περιέγραψε δείχνει ότι αυτή η εμπιστοσύνη έχει χαθεί.
Η παρατήρηση αυτή συνιστά βαρύτατη θεσμική μομφή. Δεν αφορά μόνο την ταχύτητα ή την αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης, αλλά την ίδια την πεποίθηση των πολιτών ότι το κράτος λειτουργεί με ίσους κανόνες για όλους. Όταν υποθέσεις με τεράστιο πολιτικό, κοινωνικό και ηθικό βάρος μένουν σε καθεστώς αμφιβολίας, η θεσμική φθορά γίνεται συστημικό πρόβλημα.
Ο κ. Βενιζέλος επανέλαβε την παλαιότερη εκτίμησή του ότι η χώρα έχει καταστεί πολύ δύσκολα διακυβερνήσιμη. Πρόσθεσε μάλιστα ότι στην ελληνική κοινωνία υφέρπει ένας βρασμός, περιγράφοντας μια κατάσταση συσσωρευμένης έντασης που δεν αποτυπώνεται πάντα άμεσα στο πολιτικό σύστημα, αλλά υπονομεύει την εμπιστοσύνη και τη σταθερότητα.
Συνταγματική αναθεώρηση και εθνικά θέματα
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος αναφέρθηκε και στην κυβερνητική πρωτοβουλία για τη συνταγματική αναθεώρηση, χαρακτηρίζοντάς την εκ νέου προσχηματική. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, οι περισσότερες αναγκαίες θεσμικές αλλαγές μπορούν να γίνουν χωρίς τροποποίηση του Συντάγματος, εφόσον υπάρχει πραγματική πολιτική βούληση.
Το μήνυμά του ήταν σαφές: πριν από οποιαδήποτε αναθεώρηση, προηγείται ο σεβασμός του ισχύοντος Συντάγματος. Η θέση αυτή λειτουργεί ως ευθεία απάντηση σε μια κυβέρνηση που επιχειρεί να εμφανίσει τη συνταγματική αναθεώρηση ως κορυφαία μεταρρυθμιστική πρωτοβουλία, ενώ η δημόσια δυσπιστία αφορά πρωτίστως την εφαρμογή των θεσμικών κανόνων στην πράξη.
Στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής και της εθνικής ασφάλειας, ο κ. Βενιζέλος ζήτησε ενεργή και πολυδιάστατη συμμετοχή της Ελλάδας σε όλα τα διεθνή σχήματα συνεργασίας. Ταυτόχρονα, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για τη διαχείριση των ελληνοτουρκικών, επισημαίνοντας ότι η Αθήνα δεν πρέπει να χάσει τον έλεγχο του ρυθμού στον διάλογο με την Άγκυρα.
Η προειδοποίησή του έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελληνοτουρκικές σχέσεις εξελίσσονται μέσα σε ένα σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον. Ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης τόνισε ότι ο ρυθμός των σχέσεων με την Τουρκία δεν μπορεί να εκχωρηθεί σε τρίτους παράγοντες, καθώς αφορά άμεσα την εθνική ασφάλεια και τη στρατηγική αυτονομία της χώρας.
Η παρέμβαση Βενιζέλου ανέδειξε συνολικά ένα κρίσιμο πολιτικό συμπέρασμα: η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει μόνο μεμονωμένες κρίσεις, αλλά ένα βαθύτερο έλλειμμα εμπιστοσύνης, αντιπροσώπευσης και θεσμικής αξιοπιστίας. Όταν η κοινωνία αισθάνεται ότι το αφήγημα που της παρουσιάζεται δεν αντιστοιχεί στην εμπειρία της, η πολιτική σταθερότητα γίνεται εύθραυστη και η διακυβέρνηση απαιτεί πολύ περισσότερα από επικοινωνιακή αυτοπεποίθηση.
