Data centers: Ποιος κερδίζει και ποιος πληρώνει από τη νέα ψηφιακή επέλαση στην Ελλάδα;

Πίσω από κάθε βίντεο που ανεβαίνει στο διαδίκτυο, κάθε φωτογραφία που αποθηκεύεται στο cloud και κάθε εφαρμογή που χρησιμοποιείται καθημερινά, υπάρχει μια τεράστια φυσική υποδομή: τα data centers. Κέντρα δεδομένων γεμάτα servers, συστήματα ψύξης και ενεργειακές εγκαταστάσεις, τα οποία απαιτούν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και, σε πολλές περιπτώσεις, σημαντικούς υδάτινους πόρους για να παραμένουν σε συνεχή λειτουργία.

Η Ελλάδα επιχειρεί πλέον να αποκτήσει ισχυρότερο ρόλο σε αυτή τη νέα ψηφιακή οικονομία, προωθώντας την ανάπτυξη δεκάδων νέων κέντρων δεδομένων. Ωστόσο, πίσω από το επενδυτικό αφήγημα παραμένουν κρίσιμα ερωτήματα για το πραγματικό κόστος αυτής της επέκτασης, τις ανάγκες σε ενέργεια και νερό, τις επιβαρύνσεις για τις υποδομές και τελικά το ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό.

Το Solomon απέκτησε πρόσβαση στο σύνολο της μελέτης που εκπόνησε η συμβουλευτική εταιρεία PwC για λογαριασμό του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης σχετικά με τις προοπτικές ανάπτυξης των data centers στην Ελλάδα.

Παράλληλα, στο πλαίσιο της έρευνας απευθύνθηκε σε υπουργεία, ανεξάρτητες αρχές και άλλους αρμόδιους φορείς, ενώ υπέβαλε αιτήματα πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα, επιχειρώντας να αποτυπώσει το πραγματικό μέγεθος των σχεδιαζόμενων επενδύσεων και τις επιπτώσεις τους.

Δεκάδες νέα data centers και κρίσιμα ερωτήματα χωρίς απαντήσεις

Από την έρευνα προκύπτει ότι η Ελλάδα προωθεί ενεργά την επέκταση των κέντρων δεδομένων, με δεκάδες νέα έργα είτε να βρίσκονται ήδη σε διαδικασία ανάπτυξης είτε να σχεδιάζονται για τα επόμενα χρόνια.

Η στρατηγική αυτή παρουσιάζεται ως σημαντική επενδυτική ευκαιρία και ως βήμα για την ενίσχυση της θέσης της χώρας στον ευρωπαϊκό ψηφιακό χάρτη. Ωστόσο, ταυτόχρονα δημιουργούνται σοβαρές απαιτήσεις για το ηλεκτρικό δίκτυο, τις υποδομές και τους φυσικούς πόρους.

Ένα από τα βασικότερα ερωτήματα αφορά την επάρκεια ηλεκτρικής ενέργειας. Τα data centers λειτουργούν αδιάκοπα, 24 ώρες το εικοσιτετράωρο, και απαιτούν σταθερή και υψηλής ισχύος ηλεκτροδότηση. Όσο αυξάνεται ο αριθμός και η δυναμικότητά τους, τόσο μεγαλύτερη πίεση ασκείται στο δίκτυο.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι εάν οι σημερινές υποδομές μπορούν να υποστηρίξουν όλα τα έργα που σχεδιάζονται και, εφόσον απαιτηθούν εκτεταμένες αναβαθμίσεις του δικτύου, ποιος θα αναλάβει το κόστος τους.

Η απάντηση έχει ιδιαίτερη σημασία για τους καταναλωτές. Εάν μέρος των απαιτούμενων επενδύσεων μεταφερθεί μέσω χρεώσεων δικτύου στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος, τότε η ανάπτυξη μιας ιδιαίτερα ενεργοβόρας βιομηχανίας μπορεί να επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις που δεν έχουν άμεσο όφελος από τις συγκεκριμένες εγκαταστάσεις.

Ένα ακόμη αναπάντητο ζήτημα είναι κατά πόσο η αυξημένη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας από τα data centers μπορεί να επηρεάσει συνολικά τις τιμές στην αγορά, ιδιαίτερα σε περιόδους κατά τις οποίες το σύστημα βρίσκεται ήδη υπό πίεση.

Νερό, τοπικές κοινωνίες και το πραγματικό κόστος της ψηφιακής ανάπτυξης

Η συζήτηση δεν περιορίζεται στην ηλεκτρική ενέργεια. Πολλά κέντρα δεδομένων απαιτούν σημαντικές ποσότητες νερού για την ψύξη των servers και των υπόλοιπων υποδομών τους. Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια χώρα που αντιμετωπίζει ήδη προβλήματα λειψυδρίας και αυξανόμενες πιέσεις στους υδάτινους πόρους.

Το ερώτημα είναι τι θα συμβεί όταν μεγάλες εγκαταστάσεις με αυξημένες ανάγκες ψύξης εγκατασταθούν σε περιοχές όπου το διαθέσιμο νερό καλείται ήδη να καλύψει τις ανάγκες κατοίκων, γεωργίας, τουρισμού και άλλων παραγωγικών δραστηριοτήτων.

Αντίστοιχα κρίσιμη είναι η επίδραση στις τοπικές κοινωνίες. Η δημιουργία data centers μπορεί να συνοδεύεται από επενδύσεις και νέες υποδομές, όμως φέρνει μαζί της αυξημένες ανάγκες ηλεκτροδότησης, κατανάλωσης νερού και χρήσης γης.

Οι τοπικές κοινωνίες δικαιούνται να γνωρίζουν εγκαίρως ποιες εγκαταστάσεις σχεδιάζονται, πόση ενέργεια θα καταναλώνουν, ποιες ανάγκες σε νερό θα δημιουργούν και ποιες παρεμβάσεις θα απαιτηθούν στα υφιστάμενα δίκτυα.

Το ζήτημα της διαφάνειας βρίσκεται έτσι στον πυρήνα της συζήτησης. Όταν πρόκειται για επενδύσεις που μπορούν να επηρεάσουν κρίσιμες δημόσιες υποδομές και φυσικούς πόρους, οι αποφάσεις δεν μπορούν να περιορίζονται σε συμφωνίες μεταξύ υπουργείων, επενδυτών και μεγάλων τεχνολογικών ομίλων.

Η επέκταση των data centers μπορεί πράγματι να ενισχύσει τον ψηφιακό ρόλο της Ελλάδας και να προσελκύσει κεφάλαια. Η οικονομική ανάπτυξη, όμως, δεν μπορεί να αξιολογείται μόνο από το ύψος μιας επένδυσης. Πρέπει να συνυπολογίζονται το ενεργειακό αποτύπωμα, οι απαιτήσεις σε νερό, το κόστος των υποδομών και η επιβάρυνση που ενδέχεται να μεταφερθεί στην κοινωνία.

Η έρευνα του Solomon επιχειρεί να χαρτογραφήσει ακριβώς αυτό το πεδίο: πού αναπτύσσονται τα νέα data centers στην Ελλάδα, ποιο είναι το πραγματικό τους κόστος, πόση διαφάνεια υπάρχει στις αποφάσεις και ποιος τελικά αναλαμβάνει τις επιπτώσεις μιας ανάπτυξης που παρουσιάζεται ως ψηφιακή πρόοδος.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι εάν η Ελλάδα χρειάζεται ψηφιακές υποδομές. Το πραγματικό ερώτημα είναι με ποιους όρους θα αναπτυχθούν, ποιος θα επωμιστεί το κόστος και αν το δημόσιο συμφέρον προστατεύεται πριν παραχωρηθεί κρίσιμος ενεργειακός και υδάτινος χώρος σε μια νέα, ιδιαίτερα απαιτητική βιομηχανία.