ΟΗΕ: Προειδοποίηση για Αυξημένο Κίνδυνο Βασανιστηρίων σε Απελαθέντες

Η πρακτική των απελάσεων μεταναστών και αιτούντων άσυλο προς τρίτες χώρες, την οποία εφαρμόζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, βρίσκεται στο επίκεντρο αυστηρής κριτικής από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Ειδικότερα, είκοσι ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ, σε κοινή τους ανακοίνωση που δόθηκε στη δημοσιότητα, προειδοποιούν ότι το εν λόγω πρόγραμμα εκθέτει τους απελαθέντες σε «αυξημένο κίνδυνο παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», με έμφαση στα βασανιστήρια και τις διώξεις. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι αυτός ο μηχανισμός πυροδοτεί μια «σωρεία παραβιάσεων», συμπεριλαμβανομένης της αύξησης του κινδύνου βασανιστηρίων, κακομεταχείρισης και εξαναγκαστικής εξαφάνισης των ανθρώπων που υφίστανται τις απελάσεις.

Τα ευρήματα αυτά έρχονται στο φως της δημοσιότητας λίγο μετά τη δημοσιοποίηση μιας διεθνούς έρευνας, στην οποία συμμετείχαν 72 δημοσιογράφοι από 23 μέσα ενημέρωσης σε 15 χώρες, υπό τον συντονισμό της κοινοπραξίας Forbidden Stories. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, η αμερικανική κυβέρνηση έχει προχωρήσει στην απέλαση περισσότερων από 25.000 ανθρώπων προς τρίτες χώρες, βασιζόμενη σε κρυφές συμφωνίες που έχει συνάψει με 35 κράτη. Οι συμφωνίες αυτές προβλέπουν την παραλαβή προσώπων τα οποία δεν έχουν καμία απολύτως σχέση ή δεσμό με τις χώρες υποδοχής. Οι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ επισημαίνουν ότι ο μηχανισμός αυτός «στοχεύει τους αιτούντες άσυλο και τους μετανάστες σε διάφορα στάδια της διαδικασίας» εξέτασης των αιτήσεών τους, στο πλαίσιο ρυθμίσεων που «ξεφεύγουν σε μεγάλο βαθμό από τον δημοκρατικό έλεγχο και την ανεξάρτητη παρακολούθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Οι συμφωνίες αυτές, σύμφωνα με την ανάλυση των ειδικών, «άνοιξαν τον δρόμο σε μια σειρά άλλων παραβιάσεων». Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η αυθαίρετη και μυστική κράτηση των απελαθέντων, οι εξαφανίσεις, η άρνηση παροχής εγγυήσεων για μια τακτική δικαστική διαδικασία, ο βίαιος χωρισμός οικογενειών, οι διακρίσεις, αλλά και φαινόμενα που αγγίζουν τα όρια της δουλείας και της εμπορίας ανθρώπων. Οι εμπειρογνώμονες τονίζουν ότι «οι μετανάστες μεταφέρονται σε χώρες ή εδάφη με τις οποίες δεν έχουν κανέναν δεσμό, κάτι που μπορεί να συνιστά τραυματική εμπειρία». Παράλληλα, προειδοποιούν ότι ορισμένοι από αυτούς μπορεί να σταλούν ακόμη και σε περιοχές όπου ενδέχεται να υποστούν βία ή διακρίσεις λόγω του φύλου, του σεξουαλικού προσανατολισμού τους ή της δράσης τους για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Οι ειδικοί του ΟΗΕ ανέφεραν ότι έχουν ενημερώσει σχετικά τις ΗΠΑ, καθώς και όλες τις κυβερνήσεις με τις οποίες η Ουάσιγκτον έχει συνάψει τέτοιου είδους συμφωνίες. Ενδεικτικά, αναφέρονται χώρες όπως η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, η Ονδούρα, η Λιβερία, η Λιβύη και το Νότιο Σουδάν. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνουν, «σε πολλές περιπτώσεις, αυτές οι τρίτες χώρες είναι και οι ίδιες βυθισμένες σε πολέμους» και δεν διαθέτουν την απαραίτητη δυνατότητα να προστατεύσουν τα δικαιώματα των μεταναστών που τους αποστέλλονται από πλούσιες χώρες, οι οποίες επιδιώκουν να ξεφύγουν από τις διεθνείς υποχρεώσεις τους.

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται και στον ρόλο των υπηρεσιών του ΟΗΕ, όπως ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟΜ), που παρεμβαίνουν για να στηρίξουν τους απελαθέντες. Οι εμπειρογνώμονες εκτιμούν ότι αυτή η παρέμβαση δεν μπορεί να νομιμοποιήσει μηχανισμούς που εκθέτουν ανθρώπους σε σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μάλιστα, προειδοποιούν ότι «η συμμετοχή σε μέτρα που έχουν ως αποτέλεσμα παραβιάσεις δικαιωμάτων (...) μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συνιστά συνενοχή».

Καταληκτικά, οι ειδικοί απευθύνουν έκκληση προς όλες τις χώρες και τα εδάφη που συμμετέχουν σε αυτά τα προγράμματα να θέσουν αμέσως τέλος σε αυτές τις διευθετήσεις. Όπως επιμένουν, «αυτό που διακυβεύεται δεν είναι μόνο μια μεταναστευτική πολιτική αλλά η ζωή, η ασφάλεια, η αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα» των ανθρώπων.