ΔΕΘ: Φοροελαφρύνσεις με φίλτρα και σταδιακή έξοδος από το τεκμαρτό εισόδημα

Νέο πακέτο φορολογικών παρεμβάσεων για ελεύθερους επαγγελματίες και επιχειρήσεις επεξεργάζεται η κυβέρνηση, με τις σχετικές ανακοινώσεις να τοποθετούνται στην 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Ο σχεδιασμός επικεντρώνεται στη σταδιακή μείωση ή ακόμη και στην κατάργηση του τεκμαρτού εισοδήματος για επιλεγμένες κατηγορίες φορολογουμένων, με βασικό κριτήριο τη διαχρονική φορολογική τους συνέπεια.

Παράλληλα, στο οικονομικό επιτελείο εξετάζονται πρόσθετες φοροελαφρύνσεις και ασφαλιστικά κίνητρα για επιχειρήσεις που εξοφλούν εμπρόθεσμα τις υποχρεώσεις τους, πραγματοποιούν επενδύσεις και διατηρούν θετική εικόνα απέναντι στις φορολογικές και ασφαλιστικές αρχές.

Η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει το νέο μοντέλο ως σύστημα επιβράβευσης της υγιούς επιχειρηματικότητας. Η ουσία του σχεδιασμού, ωστόσο, παραμένει αυστηρά επιλεκτική, καθώς οι ελαφρύνσεις δεν προβλέπεται να εφαρμοστούν οριζόντια και μεγάλο μέρος των επαγγελματιών θα εξακολουθήσει να φορολογείται με βάση τεκμαρτά και όχι πραγματικά εισοδήματα.

Οι φοροελαφρύνσεις που εξετάζει το οικονομικό επιτελείο

Η διεύρυνση του δημοσιονομικού χώρου, που σύμφωνα με τις κυβερνητικές εκτιμήσεις μπορεί να προσεγγίσει τα 2 δισ. ευρώ, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την ανακοίνωση νέων μέτρων. Στον σχεδιασμό συνυπολογίζεται η αυξημένη απόδοση των ψηφιακών μηχανισμών ελέγχου, όπως το myDATA, το σύστημα άμεσων πληρωμών IRIS και η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας.

Μέσω των συγκεκριμένων εργαλείων, η φορολογική διοίκηση διαθέτει πλέον αναλυτικότερη εικόνα για τις συναλλαγές, τους τζίρους, τις πληρωμές και την απασχόληση. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η ενίσχυση των ελέγχων και ο περιορισμός της φοροδιαφυγής μπορούν να χρηματοδοτήσουν στοχευμένες ελαφρύνσεις.

Μεταξύ των μέτρων που βρίσκονται υπό εξέταση περιλαμβάνονται η πλήρης κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος, η περαιτέρω μείωση της προκαταβολής φόρου για τους επαγγελματίες, μια νέα αποκλιμάκωση των ασφαλιστικών εισφορών και ο σταδιακός περιορισμός της φορολογικής επιβάρυνσης που προκύπτει από το τεκμαρτό εισόδημα.

Το τέλος επιτηδεύματος αποτελεί εδώ και χρόνια σταθερή επιβάρυνση για επαγγελματίες και επιχειρήσεις, ανεξάρτητα από την πραγματική κερδοφορία τους. Η οριστική κατάργησή του εξετάζεται ως μία από τις βασικές παρεμβάσεις του πακέτου, χωρίς να έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί το ακριβές χρονοδιάγραμμα και οι κατηγορίες που θα καλυφθούν.

Στο τραπέζι βρίσκεται και η μείωση της προκαταβολής φόρου, η οποία υποχρεώνει τους επαγγελματίες να καταβάλλουν εκ των προτέρων φόρο για εισόδημα που δεν έχει ακόμη αποκτηθεί. Η επιβάρυνση αυτή περιορίζει τη ρευστότητα, ιδιαίτερα στις μικρές επιχειρήσεις και στους αυτοαπασχολούμενους με ασταθή έσοδα.

Η νέα μείωση των ασφαλιστικών εισφορών παρουσιάζεται ως μέτρο ενίσχυσης της απασχόλησης και περιορισμού του μη μισθολογικού κόστους. Παραμένει ανοιχτό αν η παρέμβαση θα μεταφραστεί σε ουσιαστικό όφελος για τους εργαζομένους ή θα κατευθυνθεί κυρίως στη μείωση των υποχρεώσεων των επιχειρήσεων.

Κεντρικό σημείο του σχεδιασμού αποτελεί η σταδιακή έξοδος από το σύστημα του τεκμαρτού εισοδήματος. Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών δεν προσανατολίζεται σε καθολική κατάργηση, καθώς εξετάζει ένα σύστημα εξαιρέσεων που θα βασίζεται σε ποσοτικούς και ποιοτικούς δείκτες ανά επαγγελματία και κλάδο.

Οι φορολογούμενοι που εμφανίζουν σταθερά υψηλό επίπεδο συμμόρφωσης ενδέχεται να απαλλάσσονται σταδιακά από την τεκμαρτή φορολόγηση ή να αντιμετωπίζουν μειωμένη επιβάρυνση. Αντίθετα, κλάδοι στους οποίους οι ελεγκτικοί μηχανισμοί εξακολουθούν να καταγράφουν υψηλά ποσοστά απόκρυψης εισοδημάτων θα παραμένουν για μεγαλύτερο διάστημα στο ισχύον καθεστώς.

Η τεκμαρτή φορολόγηση είχε παρουσιαστεί ως προσωρινό εργαλείο για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής, μέχρι να αποδώσουν πλήρως τα νέα ψηφιακά συστήματα. Η εφαρμογή της, όμως, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, καθώς επιβάλλει φόρο βάσει υπολογισμένου εισοδήματος ακόμη και όταν τα πραγματικά κέρδη ενός επαγγελματία είναι χαμηλότερα.

Η σχεδιαζόμενη σταδιακή κατάργηση επιβεβαιώνει εμμέσως ότι το μέτρο δεν μπορεί να διατηρηθεί επ’ αόριστον ως γενικευμένος μηχανισμός φορολόγησης. Η κυβέρνηση, πάντως, αποφεύγει την άμεση και συνολική απόσυρσή του, συνδέοντας την απαλλαγή με έναν νέο μηχανισμό αξιολόγησης και ταξινόμησης των φορολογουμένων.

Ο Εθνικός Δείκτης Επιχειρηματικής Συνέπειας

Κομβικό ρόλο στο νέο σύστημα αναμένεται να έχει ο σχεδιαζόμενος Εθνικός Δείκτης Επιχειρηματικής Συνέπειας. Μέσω αυτού, οι επιχειρήσεις θα βαθμολογούνται με βάση τη συνολική οικονομική, εργασιακή και αναπτυξιακή τους εικόνα.

Η αξιολόγηση θα λαμβάνει υπόψη τη συνέπεια στην πληρωμή φόρων και ασφαλιστικών εισφορών, τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, το ύψος και την εξέλιξη των αποδοχών, τις επενδύσεις και την εξαγωγική δραστηριότητα.

Στα κριτήρια εξετάζεται να ενταχθούν ακόμη η καινοτομία, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η περιβαλλοντική υπευθυνότητα. Οι επιχειρήσεις που θα συγκεντρώνουν υψηλή βαθμολογία θα αποκτούν πρόσβαση σε φορολογικά, ασφαλιστικά και αναπτυξιακά προνόμια.

Η κυβέρνηση φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα μόνιμο σύστημα ανταμοιβής των συνεπών επιχειρήσεων. Η εφαρμογή του, ωστόσο, δημιουργεί κρίσιμα ερωτήματα για τη διαφάνεια της βαθμολόγησης, τη στάθμιση των επιμέρους κριτηρίων και τη δυνατότητα των μικρών επιχειρήσεων να ανταγωνιστούν μεγαλύτερους ομίλους που διαθέτουν ισχυρότερη χρηματοδότηση και οργανωμένες διοικητικές δομές.

Η σύνδεση των φορολογικών ελαφρύνσεων με δείκτες απασχόλησης, μισθών και επενδύσεων μπορεί να οδηγήσει σε θετικά αποτελέσματα μόνο εφόσον οι όροι είναι σαφείς και ελέγξιμοι. Χωρίς αυστηρές εγγυήσεις, υπάρχει κίνδυνος το νέο σύστημα να καταλήξει σε ακόμη έναν σύνθετο μηχανισμό, από τον οποίο θα ωφεληθούν κυρίως οι ισχυρότερες επιχειρήσεις.

Οι τελικές αποφάσεις θα εξαρτηθούν από τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο και την πορεία των φορολογικών εσόδων. Το πακέτο της ΔΕΘ αναμένεται να παρουσιαστεί ως στροφή προς τη στήριξη της επιχειρηματικότητας, έπειτα από μια περίοδο αυξημένων φορολογικών επιβαρύνσεων για τους αυτοαπασχολούμενους.

Το πραγματικό αποτύπωμα των μέτρων θα κριθεί από το εύρος των δικαιούχων, την ταχύτητα κατάργησης του τεκμαρτού εισοδήματος και το αν οι ελαφρύνσεις θα φτάσουν στους μικρούς και μεσαίους επαγγελματίες ή θα περιοριστούν σε όσους μπορούν ήδη να εμφανίσουν ισχυρούς οικονομικούς και επενδυτικούς δείκτες.