Διατροφή: Πώς τα επεξεργασμένα πλήττουν τη μνήμη

Νέα επιστημονική μελέτη συνδέει την αυξημένη κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων με παράγοντες που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, ακόμη και σε ανθρώπους που κατά τα άλλα ακολουθούν ένα σχετικά υγιεινό διατροφικό πρότυπο.

Τα ευρήματα ενισχύουν τον προβληματισμό της επιστημονικής κοινότητας για τις επιπτώσεις των βιομηχανικά επεξεργασμένων τροφών στην υγεία του εγκεφάλου, στη συγκέντρωση και στη γνωστική λειτουργία. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Πανεπιστημίου Monash στην Αυστραλία, του Πανεπιστημίου του Σάο Πάολο στη Βραζιλία και του Πανεπιστημίου Deakin.

Οι ερευνητές ανέλυσαν διατροφικά και γνωστικά δεδομένα από περισσότερους από 2.100 μεσήλικες και ηλικιωμένους Αυστραλούς, οι οποίοι κατά την έναρξη της μελέτης δεν είχαν διαγνωστεί με άνοια. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Alzheimer’s & Dementia: Diagnosis, Assessment & Disease Monitoring, που εκδίδεται από την Ένωση Alzheimer.

Μείωση προσοχής ακόμη και με μικρή αύξηση κατανάλωσης

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι ακόμη και περιορισμένη αύξηση στην κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων συνδέεται με μετρήσιμη μείωση της προσοχής και της ταχύτητας με την οποία ο εγκέφαλος επεξεργάζεται πληροφορίες.

Επικεφαλής της έρευνας ήταν η δρ. Μπάρμπαρα Καρντόζο, από το Τμήμα Διατροφής, Διαιτολογίας και Τροφίμων του Πανεπιστημίου Monash και το Victorian Heart Institute.

Σύμφωνα με την ίδια, αύξηση κατά 10% στην κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφών αντιστοιχεί περίπου στην προσθήκη ενός συνηθισμένου σακουλιού με πατατάκια στην καθημερινή διατροφή. Μια τέτοια μεταβολή μπορεί να φαίνεται μικρή, τα ευρήματα όμως δείχνουν ότι σχετίζεται με σαφή υποχώρηση της ικανότητας συγκέντρωσης.

Σε κλινικό επίπεδο, η επίπτωση αυτή αποτυπώθηκε σε χαμηλότερες επιδόσεις σε τυποποιημένα τεστ που αξιολογούν την οπτική προσοχή και την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών. Πρόκειται για λειτουργίες κρίσιμες στην καθημερινή ζωή, καθώς επηρεάζουν τη μάθηση, τη λήψη αποφάσεων, την αντίδραση σε ερεθίσματα και την επίλυση προβλημάτων.

Οι συμμετέχοντες στη μελέτη λάμβαναν κατά μέσο όρο το 41% των ημερήσιων θερμίδων τους από υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα, ποσοστό σχεδόν ταυτόσημο με τον εθνικό μέσο όρο της Αυστραλίας, ο οποίος ανέρχεται στο 42%. Το στοιχείο αυτό καταδεικνύει ότι τα συγκεκριμένα προϊόντα έχουν πλέον εδραιωθεί ως βασικό μέρος της καθημερινής διατροφής μεγάλου τμήματος του πληθυσμού.

Γιατί ο βαθμός επεξεργασίας έχει σημασία

Στην κατηγορία των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων περιλαμβάνονται αναψυκτικά, συσκευασμένα αλμυρά σνακ, γλυκά, έτοιμα γεύματα, δημητριακά με πρόσθετα συστατικά και πολλά ακόμη προϊόντα βιομηχανικής παραγωγής.

Σε αντίθεση με τα φρέσκα ή ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα, τα προϊόντα αυτά περνούν από εκτεταμένες βιομηχανικές διαδικασίες, οι οποίες αλλοιώνουν σημαντικά τη φυσική δομή της τροφής. Η αλλοίωση αυτή θεωρείται πλέον από τους επιστήμονες παράγοντας που πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη, πέρα από τις θερμίδες, τα λιπαρά, τη ζάχαρη ή το αλάτι.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί το εύρημα ότι οι αρνητικές επιπτώσεις στην προσοχή παρατηρήθηκαν ανεξάρτητα από τη συνολική ποιότητα της διατροφής των συμμετεχόντων. Ακόμη και όσοι ακολουθούσαν ένα υγιεινό πρότυπο, παρόμοιο με τη Μεσογειακή Διατροφή, εμφάνιζαν χαμηλότερη συγκέντρωση όταν κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το ζήτημα δεν περιορίζεται στην έλλειψη θρεπτικών συστατικών. Η ίδια η διαδικασία υπερβολικής επεξεργασίας μπορεί να διαταράσσει τη φυσική δομή των τροφίμων και να εισάγει στον οργανισμό ουσίες όπως τεχνητά χρώματα, αρωματικές ύλες, γαλακτωματοποιητές, συντηρητικά και άλλες χημικές ενώσεις.

Ορισμένες από αυτές τις ουσίες ενδέχεται να επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου μέσω φλεγμονωδών, μεταβολικών ή αγγειακών μηχανισμών. Η υπόθεση αυτή βρίσκεται στο επίκεντρο αυξανόμενου αριθμού μελετών, καθώς η διατροφή αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο ως παράγοντας που επηρεάζει όχι μόνο τη σωματική υγεία, αλλά και τη γνωστική γήρανση.

Η μελέτη κατέγραψε επίσης συσχέτιση ανάμεσα στην αυξημένη κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφών και στη συχνότερη εμφάνιση παραγόντων κινδύνου για άνοια. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η παχυσαρκία, η υπέρταση, οι μεταβολικές διαταραχές και η κακή καρδιαγγειακή υγεία.

Οι συγκεκριμένοι παράγοντες θεωρούνται τροποποιήσιμοι, καθώς μπορούν να περιοριστούν μέσω αλλαγών στον τρόπο ζωής, στη διατροφή και στη γενικότερη φροντίδα της υγείας. Για τον λόγο αυτό, η μείωση της κατανάλωσης βιομηχανικά επεξεργασμένων προϊόντων μπορεί να έχει προληπτική σημασία για τη μακροπρόθεσμη προστασία της γνωστικής λειτουργίας.

Οι ερευνητές δεν εντόπισαν άμεση σύνδεση ανάμεσα στα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα και στην απώλεια μνήμης. Επισημαίνουν, όμως, ότι η προσοχή αποτελεί θεμελιώδη γνωστική λειτουργία και πιθανή πρώιμη ένδειξη ευρύτερων αλλαγών που μπορεί να εμφανιστούν αργότερα στη ζωή.

Συνολικά, τα ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι η ποιότητα της τροφής δεν καθορίζεται μόνο από τα θρεπτικά συστατικά της, αλλά και από τον βαθμό επεξεργασίας της. Η στροφή σε φρέσκα, φυσικά και λιγότερο επεξεργασμένα προϊόντα μπορεί να συμβάλει στη σωματική υγεία, στη διατήρηση της πνευματικής διαύγειας και στην προστασία της γνωστικής λειτουργίας κατά τη γήρανση.