Δήμοι σε συναγερμό: Η λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης απειλεί έργα

Ανοιχτά εργοτάξια, ημιτελείς αναπλάσεις, σκαμμένοι δρόμοι και πλατείες κινδυνεύουν να αποτελέσουν την επόμενη εικόνα αποτυχίας στη διαχείριση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Με την προθεσμία να πλησιάζει στο τέλος της, εκατοντάδες μικρότερα έργα σε δήμους όλης της χώρας βρίσκονται αντιμέτωπα με τον κίνδυνο να μείνουν στη μέση, χωρίς ολοκληρωμένη χρηματοδοτική γέφυρα για την επόμενη ημέρα.

Τα εργοτάξια λειτουργούν πλέον σε ρυθμούς ασφυκτικής πίεσης, καθώς ο διαθέσιμος χρόνος εξαντλείται και η προοπτική παράτασης έχει εγκαταλειφθεί εδώ και καιρό. Οι δήμοι προειδοποιούν ότι σημαντικός αριθμός παρεμβάσεων δεν θα προλάβει να ολοκληρωθεί, αφήνοντας πίσω του εκκρεμότητες, τεχνικά αδιέξοδα και ανοιχτές πληγές μέσα στον αστικό ιστό.

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την εικόνα των πόλεων. Αγγίζει την ουσία της δημόσιας διαχείρισης, καθώς έργα που χρηματοδοτήθηκαν, δημοπρατήθηκαν και ξεκίνησαν με ευρωπαϊκούς πόρους κινδυνεύουν να βρεθούν χωρίς καθαρή συνέχεια. Η κυβέρνηση, που παρουσίασε το Ταμείο Ανάκαμψης ως βασικό εργαλείο εκσυγχρονισμού της χώρας, καλείται τώρα να απαντήσει πώς θα προστατευθούν οι τοπικές κοινωνίες από τον κίνδυνο των μισοτελειωμένων παρεμβάσεων.

Το θέμα έθεσε ευθέως ο πρόεδρος της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας, Λάζαρος Κυρίζογλου, στη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΚΕΔΕ, παρουσία του υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου. Ο κ. Κυρίζογλου προειδοποίησε ότι πολλοί δήμοι βρίσκονται μπροστά σε ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα, τα οποία σε αρκετές περιπτώσεις δεν συνδέονται με δική τους καθυστέρηση.

Οι δήμοι ζητούν συνέχεια στις πιστώσεις

Σύμφωνα με τον πρόεδρο της ΚΕΔΕ, οι δήμοι έχουν ενταγμένα έργα στο Ταμείο Ανάκαμψης μέσω υπουργείων όπως το Εσωτερικών, το Περιβάλλοντος και Ενέργειας και το Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Ένα μέρος αυτών των έργων εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθεί εντός των προθεσμιών. Υπάρχουν όμως παρεμβάσεις που ήρθαν αντιμέτωπες με δικαστικές εμπλοκές, προσφυγές, διοικητικές καθυστερήσεις και καθυστερημένη ένταξη σε δεύτερη ή τρίτη φάση του προγράμματος.

Αυτό σημαίνει ότι αρκετά έργα είχαν εξαρχής λιγότερο χρόνο υλοποίησης σε σχέση με άλλες παρεμβάσεις. Ο κ. Κυρίζογλου υπογράμμισε ότι ορισμένα θα φτάσουν στο τέλος, ενώ άλλα, λόγω των εμπλοκών και της χρονικής πίεσης, δεν θα μπορέσουν να ολοκληρωθούν. Το κρίσιμο ζήτημα, όπως το έθεσε, αφορά το τι θα συμβεί με τα υπόλοιπα κονδύλια και τις εκκρεμείς εργασίες, ειδικά σε έργα αναπλάσεων με μεγάλο προϋπολογισμό.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα έργων συνολικού ύψους 300 εκατ. ευρώ, από τα οποία μπορεί να έχουν εκτελεστεί εργασίες 200 εκατ. ευρώ, ενώ απομένει σημαντικό τμήμα για την ολοκλήρωση. Σε μια τέτοια περίπτωση, η διακοπή της χρηματοδότησης θα μπορούσε να αφήσει τις πόλεις κυριολεκτικά ανοιχτές, με ημιτελείς παρεμβάσεις και εργοτάξια που θα επιβαρύνουν την καθημερινότητα των πολιτών.

Η αυτοδιοίκηση δεν ζητά, όπως ξεκαθαρίστηκε, νέα χρηματοδότηση ούτε πρόσθετους ευρωπαϊκούς πόρους. Ζητά να διασφαλιστεί η συνέχιση των ήδη εγκεκριμένων πιστώσεων, ώστε τα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη να μην εγκαταλειφθούν στη μέση. Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ προειδοποίησε ότι χωρίς τέτοια λύση οι πόλεις θα μείνουν σκαμμένες, μεταφέροντας την πίεση προς την κυβέρνηση και τα συναρμόδια υπουργεία.

Η ΚΕΔΕ έχει ήδη αποστείλει επιστολές προς τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο, τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου, καθώς και ξεχωριστή επιστολή προς τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη. Το μήνυμα της αυτοδιοίκησης είναι σαφές: ο χρόνος τελειώνει και η ευθύνη για τη χρηματοδοτική συνέχεια δεν μπορεί να μετακυλιστεί στους δήμους.

Η κυβέρνηση γνωρίζει ότι το ζήτημα έχει πλέον σοβαρή πολιτική και τεχνική βαρύτητα. Ο Δημήτρης Παπαστεργίου παραδέχθηκε ότι η πίεση δεν αφορά μόνο τους δήμους, καθώς αντίστοιχο πρόβλημα αντιμετωπίζουν και τα υπουργεία. Στο χαρτοφυλάκιό του, όπως ανέφερε, βρίσκονται σε εξέλιξη έργα ύψους 2,7 δισ. ευρώ, τα οποία πρέπει να προχωρήσουν άμεσα.

Οι παρεμβάσεις αυτές αφορούν κρίσιμους τομείς όπως η Δικαιοσύνη, η Υγεία και η Πολιτική Προστασία, ενώ περίπου 500 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στην αυτοδιοίκηση μέσω έργων που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. Η παραδοχή αυτή δείχνει το μέγεθος του προβλήματος, καθώς δεν πρόκειται για μεμονωμένες καθυστερήσεις, αλλά για ευρύτερη πίεση πάνω στο σύνολο του μηχανισμού υλοποίησης.

Ο υπουργός κατέστησε σαφές ότι η Ευρώπη έχει κλείσει κάθε συζήτηση για παράταση του Ταμείου Ανάκαμψης. Η χώρα πρέπει να έχει αποστείλει τα αναγκαία στοιχεία έως το τέλος Αυγούστου, γεγονός που συμπιέζει ακόμη περισσότερο τα περιθώρια. Με αυτά τα δεδομένα, το ενδιαφέρον μεταφέρεται πλέον στο πού θα ενταχθούν όσα έργα δεν ολοκληρωθούν εγκαίρως.

Η επόμενη χρηματοδοτική λύση θα πρέπει να αναζητηθεί πιθανότατα στο ΕΣΠΑ ή σε άλλα διαθέσιμα εργαλεία, με κάθε υπουργείο να καλείται να συνεννοηθεί με το υπουργείο Οικονομικών. Ο κ. Παπαστεργίου αναφέρθηκε στην ανάγκη να εξεταστεί τι μπορεί να σηκώσει το ΕΣΠΑ και πώς μπορούν να αξιοποιηθούν υπερδεσμεύσεις. Η διατύπωση αυτή δείχνει ότι η λύση δεν είναι έτοιμη, ενώ ο χρόνος για αποφάσεις έχει ήδη περιοριστεί επικίνδυνα.

Έργα δύο ταχυτήτων και αντιδράσεις εργοληπτών

Την ίδια ώρα, ανησυχία καταγράφεται και στις εργοληπτικές επιχειρήσεις. Ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Τεχνικών Εταιρειών με επιστολή του προς τη Βουλή και τα συναρμόδια υπουργεία άσκησε έντονη κριτική στη διάταξη του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για την επιτάχυνση έργων του Ταμείου Ανάκαμψης.

Η ρύθμιση προβλέπει μεγαλύτερη ευελιξία για την ταχύτερη ολοκλήρωση κρίσιμων έργων που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο. Δίνει στην Προϊσταμένη Αρχή τη δυνατότητα να μειώνει επιμέρους ή συνολικές προθεσμίες ολοκλήρωσης, όταν αυτό απαιτείται για την επίτευξη των οροσήμων του προγράμματος. Σε αυτές τις περιπτώσεις προβλέπεται αποζημίωση του αναδόχου για το πρόσθετο κόστος της επίσπευσης.

Το πρόσθετο κόστος μπορεί να αφορά τεχνικές παρεμβάσεις, αυξημένες οργανωτικές ανάγκες, λειτουργικές δαπάνες ή οικονομικές επιβαρύνσεις που προκύπτουν από την επιτάχυνση των εργασιών. Παράλληλα, εισάγεται διαδικασία διαιτησίας όταν υπάρχει διαφωνία μεταξύ Δημοσίου και αναδόχου για το ύψος της αποζημίωσης.

Η κρίσιμη λεπτομέρεια είναι ότι η πρόβλεψη αυτή εφαρμόζεται μόνο σε έργα με προϋπολογισμό άνω των 100 εκατ. ευρώ. Οι τεχνικές εταιρείες καταγγέλλουν ότι με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται έργα δύο ταχυτήτων, καθώς εκατοντάδες μικρότερες παρεμβάσεις, που εκτελούνται από μικρομεσαίες επιχειρήσεις σε δήμους και περιφέρειες, μένουν εκτός της προστατευτικής ρύθμισης.

Ο ΣΑΤΕ ζητά η δυνατότητα επιτάχυνσης και οι σχετικές αποζημιώσεις να ισχύσουν για όλα τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης, ώστε να υπάρχει ισότιμη και ενιαία αντιμετώπιση. Οι εργολήπτες τονίζουν ότι οι μικρότερες παρεμβάσεις είναι συχνά εκείνες που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών, καθώς αφορούν δρόμους, πλατείες, αναπλάσεις, δημοτικές υποδομές και έργα τοπικής σημασίας.

Στην επιστολή τους επισημαίνουν επίσης ότι η επίμαχη διάταξη δεν είχε περιληφθεί στη δημόσια διαβούλευση του νομοσχεδίου. Κάνουν λόγο για ακόμη μία ρύθμιση που οδηγείται προς ψήφιση στο Κοινοβούλιο, αγνοώντας τα εκατοντάδες μικρομεσαία έργα που υλοποιεί η πλειονότητα των εταιρειών του κλάδου και τα οποία αναμένουν οι τοπικές κοινωνίες για να βελτιωθεί η καθημερινότητά τους.

Το πρόβλημα του Ταμείου Ανάκαμψης αποκαλύπτει πλέον το πραγματικό βάθος των καθυστερήσεων και των κυβερνητικών επιλογών. Οι μεγάλοι προϋπολογισμοί φαίνεται να διαθέτουν ειδικές ρυθμίσεις επιτάχυνσης, ενώ τα μικρότερα έργα της αυτοδιοίκησης κινδυνεύουν να βρεθούν εκτεθειμένα. Αν δεν υπάρξει άμεση χρηματοδοτική λύση, οι δήμοι θα κληθούν να διαχειριστούν την πολιτική φθορά και οι πολίτες θα βρεθούν αντιμέτωποι με έργα που ξεκίνησαν με υποσχέσεις ανάπτυξης και κινδυνεύουν να καταλήξουν σε μόνιμες εκκρεμότητες.