Δημόσιο και ιδιωτικό χρέος: Η κρυφή βόμβα της ελληνικής οικονομίας

Η ελληνική οικονομία βρίσκεται μπροστά σε μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να καλυφθεί από κυβερνητικούς πανηγυρισμούς για δημοσιονομικές επιδόσεις και πλεονάσματα. Το συνολικό δημόσιο και ιδιωτικό χρέος φέρεται να έχει ξεπεράσει τα 830 δισ. ευρώ, ενώ το χρέος της κεντρικής κυβέρνησης κινείται πάνω από τα 427 δισ. ευρώ. Η εικόνα αυτή δημιουργεί βαριά ερωτήματα για τη βιωσιμότητα της οικονομίας και για το κατά πόσο η χώρα βρίσκεται πράγματι σε τροχιά σταθεροποίησης.

Η κυβέρνηση προβάλλει ως επιτυχία τα πλεονάσματα και την αύξηση των εσόδων, όμως οι αριθμοί δείχνουν μια διαφορετική πραγματικότητα. Αν η οικονομία παράγει πραγματικά δημοσιονομικό χώρο, αν τα κρατικά ταμεία ενισχύονται και αν οι ιδιωτικοποιήσεις φέρνουν δισεκατομμύρια, τότε το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αμείλικτο: γιατί το κρατικό χρέος συνεχίζει να αυξάνεται;

Η αύξηση του χρέους της κεντρικής κυβέρνησης κατά 4,5 δισ. ευρώ το 2025 σε σχέση με το 2024 δεν μπορεί να περάσει ως λογιστική λεπτομέρεια. Αποτελεί πολιτικό και οικονομικό σήμα κινδύνου. Δείχνει ότι πίσω από την εικόνα των πλεονασμάτων υπάρχει μια βαθύτερη πίεση, η οποία δεν αποτυπώνεται καθαρά στο δημόσιο αφήγημα.

Το κρυφό βάρος των repos και των Ταμείων

Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκεται ο εσωτερικός δανεισμός μέσω repos, με το Δημόσιο να αντλεί ρευστότητα από τα διαθέσιμα φορέων της γενικής κυβέρνησης και ασφαλιστικών ταμείων. Το ποσό που αναφέρεται φτάνει τα 63 δισ. ευρώ, δημιουργώντας σοβαρά ερωτήματα για το πραγματικό βάθος του προβλήματος και για τον τρόπο με τον οποίο εμφανίζεται ο δείκτης χρέους προς ΑΕΠ.

Η πρακτική αυτή παρουσιάζεται ως τεχνική διαχείριση ρευστότητας. Στην ουσία, όμως, μεταφέρει βάρος στο εσωτερικό του κράτους και ειδικά σε φορείς που συνδέονται άμεσα με την κοινωνική ασφάλιση. Όταν το Δημόσιο δανείζεται από τα διαθέσιμα των Ταμείων, η συζήτηση δεν αφορά μόνο λογιστικούς δείκτες. Αφορά τις αντοχές του ασφαλιστικού συστήματος και την ασφάλεια των μελλοντικών συντάξεων.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η αναφορά σε πραγματικό έλλειμμα του ΕΦΚΑ ύψους 52 δισ. ευρώ. Αν ένας φορέας με τόσο μεγάλο βάρος στις πλάτες του ασφαλιστικού συστήματος εμφανίζεται να συμμετέχει, άμεσα ή έμμεσα, σε μηχανισμούς εσωτερικού δανεισμού προς το κράτος, τότε το πρόβλημα ξεπερνά τα όρια της δημοσιονομικής τεχνικής.

Το ερώτημα είναι ευθύ και πολιτικά βαρύ: πώς μπορεί ένα ασφαλιστικό σύστημα με τόσο μεγάλες υποχρεώσεις να λειτουργεί ταυτόχρονα ως πηγή ρευστότητας για το Δημόσιο; Και ποιος εγγυάται ότι αυτή η πρακτική δεν μεταφέρει κίνδυνο στις επόμενες γενιές συνταξιούχων;

Η εικόνα σταθερότητας και η πραγματική απειλή

Η προειδοποίηση για τους κινδύνους που αντιμετωπίζει το ασφαλιστικό σύστημα δεν μπορεί να αγνοηθεί. Όταν ο δημόσιος διάλογος περιορίζεται στα πλεονάσματα και στις αξιολογήσεις, χάνεται η μεγάλη εικόνα: η χώρα εξακολουθεί να κουβαλά ένα τεράστιο βάρος χρέους, ενώ η κοινωνία πιέζεται από ακρίβεια, φορολογική εξάντληση και αβεβαιότητα για το μέλλον.

Η σύγκριση με το 2010 επιστρέφει με σκληρό τρόπο. Τότε η χώρα οδηγήθηκε σε μνημονιακή επιτήρηση με πρόσχημα τη διάσωση των δημόσιων οικονομικών. Σήμερα, παρά τις θυσίες, τις περικοπές, την υπερφορολόγηση και την εκποίηση δημόσιας περιουσίας, το συνολικό βάρος δεν έχει εξαφανιστεί. Έχει αλλάξει μορφή, έχει μετακινηθεί και σε μεγάλο βαθμό έχει κρυφτεί πίσω από τεχνικούς δείκτες.

Η κυβέρνηση οφείλει να δώσει καθαρές απαντήσεις. Δεν αρκεί να επικαλείται πλεονάσματα, όταν το χρέος αυξάνεται. Δεν αρκεί να μιλά για δημοσιονομική υπευθυνότητα, όταν η ρευστότητα του κράτους στηρίζεται σε εσωτερικούς μηχανισμούς δανεισμού. Δεν αρκεί να υπόσχεται σταθερότητα, όταν το ασφαλιστικό σύστημα εμφανίζεται να σηκώνει βάρη που μπορεί να αποδειχθούν επικίνδυνα.

Η πραγματική οικονομία δεν μετριέται μόνο με δείκτες. Μετριέται με την αντοχή των Ταμείων, την ασφάλεια των συντάξεων, τη δυνατότητα των πολιτών να πληρώνουν τις υποχρεώσεις τους και την ικανότητα του κράτους να μη μεταφέρει το σημερινό κόστος στο αύριο. Αν το συνολικό δημόσιο και ιδιωτικό χρέος ξεπερνά τα 830 δισ. ευρώ, τότε η χώρα δεν μπορεί να συμπεριφέρεται σαν να έχει αφήσει οριστικά πίσω της την κρίση.

Η εικόνα είναι βαριά και απαιτεί ειλικρίνεια. Η δημιουργική λογιστική, τα repos και η τεχνητή ωραιοποίηση των αριθμών δεν μπορούν να αποτελέσουν μακροπρόθεσμη στρατηγική. Το χρέος παραμένει η μεγάλη βόμβα στα θεμέλια της οικονομίας και της κοινωνίας. Όσο η κυβέρνηση επιλέγει να πανηγυρίζει αντί να εξηγεί, τόσο μεγαλώνει η απόσταση ανάμεσα στο επίσημο αφήγημα και στην πραγματική κατάσταση της χώρας.