Meta στο εδώλιο: Η δίκη που απειλεί να αλλάξει ριζικά Instagram και Facebook

Αντιμέτωπη με μία από τις σοβαρότερες δικαστικές απειλές στην ιστορία της βρίσκεται η Meta, καθώς την Τρίτη 18 Αυγούστου αρχίζει στις Ηνωμένες Πολιτείες δίκη με ορκωτούς για τον τρόπο με τον οποίο το Instagram και το Facebook λειτουργούν απέναντι σε παιδιά και εφήβους.

Η υπόθεση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς προέρχεται από αγωγή που κατατέθηκε το 2023 από συνολικά 30 αμερικανικές πολιτείες, μεταξύ των οποίων η Καλιφόρνια και η Νέα Υόρκη. Οι πολιτείες κατηγορούν τη Meta για σειρά παραβιάσεων της ομοσπονδιακής και πολιτειακής νομοθεσίας σχετικά με την προστασία των προσωπικών δεδομένων των ανηλίκων, αλλά και για σχεδιασμό λειτουργιών που, κατά τους ισχυρισμούς τους, ενθαρρύνουν την υπερβολική χρήση των κοινωνικών δικτύων από νεαρούς χρήστες.

Οι οικονομικές απαιτήσεις είναι τεράστιες. Οι ενάγοντες διεκδικούν αποζημιώσεις που, σύμφωνα με το BBC, υπερβαίνουν συνολικά το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια. Ακόμη πιο κρίσιμες, όμως, είναι οι αλλαγές που ζητούν να επιβληθούν στον τρόπο λειτουργίας του Instagram και του Facebook.

Εάν η Meta ηττηθεί, το αποτέλεσμα μπορεί να οδηγήσει σε βαθιές παρεμβάσεις στον σχεδιασμό των δύο πλατφορμών και να αλλάξει συνολικά την εμπειρία των ανήλικων χρηστών στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στο στόχαστρο likes, infinite scroll, autoplay και Stories

Στο επίκεντρο της δικαστικής σύγκρουσης βρίσκονται ορισμένες από τις πλέον αναγνωρίσιμες λειτουργίες των κοινωνικών δικτύων. Οι 30 πολιτείες ζητούν, μεταξύ άλλων, την κατάργηση της δημόσιας καταμέτρησης των likes για ανηλίκους και τον περιορισμό της ατελείωτης κύλισης, της γνωστής λειτουργίας infinite scroll, η οποία επιτρέπει στον χρήστη να βλέπει συνεχώς νέο περιεχόμενο χωρίς φυσικό σημείο διακοπής.

Παράλληλα, ζητούν να θεσπιστεί διαδικασία γονικής επιβεβαίωσης για τους εφήβους, να αλλάξουν οι αλγόριθμοι συστάσεων που, κατά τους ενάγοντες, αξιοποιούν μηχανισμούς επιβράβευσης για να αυξάνουν τον χρόνο παραμονής στις εφαρμογές και να περιοριστούν φίλτρα εικόνας που μεταβάλλουν έντονα την εξωτερική εμφάνιση.

Στη λίστα των απαιτήσεων περιλαμβάνονται ακόμη η κατάργηση της αυτόματης αναπαραγωγής βίντεο, ο περιορισμός της δυνατότητας δημιουργίας πολλαπλών λογαριασμών και η διακοπή εφήμερου περιεχομένου, όπως τα Instagram Stories, που εξαφανίζονται μετά την πάροδο συγκεκριμένου χρόνου.

Οι λειτουργίες αυτές αποτελούν σήμερα θεμελιώδες τμήμα του επιχειρηματικού και σχεδιαστικού μοντέλου της Meta. Η επιχειρηματολογία των πολιτειών είναι ότι έχουν κατασκευαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να αυξάνουν συστηματικά τη συχνότητα και τη διάρκεια χρήσης των εφαρμογών, ακόμη και όταν πρόκειται για παιδιά και εφήβους.

Οι ενάγοντες υποστηρίζουν επίσης ότι η Meta χρησιμοποιεί συχνές ειδοποιήσεις και άλλα εργαλεία επαναφοράς των χρηστών στις εφαρμογές προκειμένου να δυσκολεύει την απομάκρυνσή τους από αυτές. Κατά την ίδια επιχειρηματολογία, η εταιρεία επέλεξε να αξιοποιήσει τη νεανική βάση χρηστών ως μέσο επέκτασης της επιχειρηματικής της δραστηριότητας και αύξησης της αξίας της.

Η Meta απορρίπτει κατηγορηματικά τις κατηγορίες. Εκπρόσωπος της εταιρείας έχει δηλώσει ότι η εταιρεία διαφωνεί έντονα με τους ισχυρισμούς και εκτιμά ότι τα στοιχεία που θα παρουσιαστούν στη δίκη θα καταδείξουν τη διαχρονική προσπάθειά της να προστατεύσει και να στηρίξει τους νεότερους χρήστες.

Η υπόθεση θα εκδικαστεί ενώπιον της ομοσπονδιακής δικαστού Ιβόν Γκονζάλες Ρότζερς στην Καλιφόρνια, η οποία έχει χειριστεί στο παρελθόν μεγάλες και ιδιαίτερα σύνθετες υποθέσεις στον τεχνολογικό κλάδο.

Η απόφαση στο Νέο Μεξικό και η μάχη για τα likes

Η νέα δίκη έρχεται μετά από μια ακόμη βαριά δικαστική ήττα για τη Meta στο Νέο Μεξικό. Σε εκείνη την υπόθεση, δικαστής επέβαλε στην εταιρεία πρόστιμο συνολικού ύψους 942 εκατομμυρίων δολαρίων και διέταξε σημαντικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των πλατφορμών για χρήστες κάτω των 18 ετών.

Μεταξύ των μέτρων που επιβλήθηκαν ήταν η κατάργηση των likes στο Instagram και στο Facebook για ανηλίκους, η απαγόρευση αποστολής ή λήψης γυμνού υλικού από εφήβους μέσω των πλατφορμών και ο περιορισμός των ειδοποιήσεων σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας.

Ιδιαίτερη πολιτική και νομική σημασία είχε το γεγονός ότι ο δικαστής χαρακτήρισε τη Meta «δημόσια οχληρία», συγκρίνοντας τις επιπτώσεις των πλατφορμών της με εκείνες μιας δραστηριότητας που επιβαρύνει το σύνολο της κοινωνίας. Η εταιρεία έχει ανακοινώσει ότι θα ασκήσει έφεση.

Η απόφαση του Νέου Μεξικού έχει προς το παρόν τοπική εφαρμογή. Η νέα υπόθεση, όμως, είναι πολύ μεγαλύτερης κλίμακας, καθώς οι 30 πολιτείες που συμμετέχουν αντιπροσωπεύουν σχεδόν τα δύο τρίτα του αμερικανικού πληθυσμού. Εάν δικαιωθούν, οι αλλαγές δύσκολα θα μπορούσαν να περιοριστούν σε ορισμένες μόνο πολιτείες.

Ιδιαίτερο βάρος αποκτά η μάχη γύρω από τα likes, μια λειτουργία που συνοδεύει το Facebook από τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του και έχει πλέον μετατραπεί σε βασικό τρόπο αλληλεπίδρασης σχεδόν σε όλα τα μεγάλα κοινωνικά δίκτυα.

Οι αντίπαλοι της Meta υποστηρίζουν ότι η συνεχής αριθμητική αξιολόγηση της αποδοχής μιας ανάρτησης μπορεί να ενισχύσει στους εφήβους τον ανταγωνισμό, την κοινωνική σύγκριση και το αίσθημα απόρριψης. Στην αγωγή έχουν μάλιστα χρησιμοποιηθεί εσωτερικά στοιχεία και έρευνες της ίδιας της Meta.

Οι δικηγόροι των πολιτειών υποστηρίζουν ότι η εταιρεία έχει παραδώσει περισσότερα από 2 εκατομμύρια έγγραφα στο πλαίσιο της υπόθεσης. Μεταξύ αυτών βρίσκονται εσωτερικές έρευνες που, κατά την αγωγή, συνέδεαν την καταμέτρηση των likes με αυξημένη κοινωνική σύγκριση.

Η διαδικασία αυτή αφορά τον τρόπο με τον οποίο ένας νέος χρήστης αξιολογεί τον εαυτό του συγκρίνοντάς τον συνεχώς με τις εικόνες, την εμφάνιση και την αποδοχή που εμφανίζουν άλλοι χρήστες στο Instagram.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται οι ενάγοντες, η έντονη κοινωνική σύγκριση είχε συνδεθεί εσωτερικά με μεγαλύτερη μοναξιά, χειρότερη εικόνα σώματος και επιδείνωση της ψυχικής διάθεσης.

Ενδεικτική ήταν και η περίπτωση μιας νεαρής γυναίκας που είχε στραφεί δικαστικά εναντίον της Meta. Στην κατάθεσή της περιέγραψε ότι, όταν ήταν μόλις εννέα ετών, είχε δημιουργήσει δεκάδες λογαριασμούς στο YouTube και στο Instagram ώστε να κάνει likes στις δικές της αναρτήσεις, προσπαθώντας με αυτόν τον τρόπο να αυξάνει την εμφανιζόμενη αποδοχή τους και να προσελκύει περισσότερες αντιδράσεις από άλλους χρήστες.

Η ίδια κατέθεσε ότι ήδη από εκείνη την ηλικία αντιμετώπιζε έντονα αρνητικά συναισθήματα και αργότερα διαγνώστηκε με κατάθλιψη.

Η συγκεκριμένη υπόθεση χρησιμοποιείται από τους επικριτές της Meta ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της πίεσης που μπορεί να προκαλέσει σε παιδιά και εφήβους ένα περιβάλλον στο οποίο η κοινωνική αποδοχή μετατρέπεται σε αριθμητικό δείκτη.

Η δίκη που αρχίζει τώρα ξεπερνά επομένως κατά πολύ το ζήτημα μιας χρηματικής αποζημίωσης. Στο επίκεντρο βρίσκεται το ίδιο το μοντέλο λειτουργίας των κοινωνικών δικτύων και το εάν βασικά χαρακτηριστικά που σχεδιάστηκαν για να αυξάνουν τη συμμετοχή των χρηστών μπορούν να θεωρηθούν επιβλαβή όταν εφαρμόζονται χωρίς επαρκείς περιορισμούς στους ανηλίκους.

Για τη Meta το διακύβευμα είναι τεράστιο. Μια δυσμενής απόφαση θα μπορούσε να αναγκάσει την εταιρεία να επανασχεδιάσει βασικά στοιχεία του Instagram και του Facebook για τους νέους χρήστες. Θα μπορούσε επίσης να δημιουργήσει ένα ισχυρό δικαστικό προηγούμενο για ολόκληρη τη βιομηχανία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ανοίγοντας τον δρόμο για αντίστοιχες απαιτήσεις απέναντι και σε άλλες τεχνολογικές πλατφόρμες.

Η σύγκρουση που ξεκινά στις 18 Αυγούστου θα κρίνει επομένως πολύ περισσότερα από την ευθύνη μιας εταιρείας. Στο δικαστήριο μπαίνει ουσιαστικά το ερώτημα αν οι τεχνολογικοί μηχανισμοί που επί χρόνια θεωρούνταν αυτονόητο μέρος της εμπειρίας των social media μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο όταν απέναντί τους βρίσκονται παιδιά και έφηβοι.