Αρνητική είναι η στάση του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, απέναντι στην πρόσφατη διπλωματική πρωτοβουλία της Τεχεράνης, καθώς, σύμφωνα με αναφορές ισραηλινών μέσων ενημέρωσης, χαρακτήρισε τη νέα ιρανική πρόταση ως «απαράδεκτη». Η τοποθέτηση αυτή προσθέτει νέα δεδομένα στην ήδη τεταμένη ατμόσφαιρα στην περιοχή, υπογραμμίζοντας το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών.

Παράλληλα, ο επικεφαλής του Λευκού Οίκου επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα της δικαστικής ασυλίας του Μπένιαμιν Νετανιάχου, τασσόμενος υπέρ της απονομής χάριτος στον Ισραηλινό πρωθυπουργό. Ο Τραμπ τόνισε πως η ηγεσία του Ισραήλ σε συνθήκες πολέμου απαιτεί απρόσκοπτη προσήλωση στα στρατιωτικά μέτωπα, σημειώνοντας χαρακτηριστικά πως η επιβίωση του κράτους συνδέεται με τη δική του συμβολή και αυτή του «Μπίμπι». Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι ο Νετανιάχου πρέπει να παραμείνει προσηλωμένος στις πολεμικές επιχειρήσεις, μακριά από νομικές διαδικασίες τις οποίες χαρακτήρισε ανούσιες.

Η απάντηση της Ουάσιγκτον και η στάση της Τεχεράνης

Από την πλευρά του, το Ιράν γνωστοποίησε πως οι Ηνωμένες Πολιτείες απέστειλαν την απάντησή τους στην ειρηνευτική πρόταση 14 σημείων μέσω της διπλωματικής οδού του Πακιστάν. Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης της χώρας αναφέρουν ότι το περιεχόμενο της αμερικανικής θέσης τελεί υπό αξιολόγηση από την ιρανική ηγεσία, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν ενδείξεις άμεσης σύγκλισης.

Διάψευση για το πυρηνικό πρόγραμμα

Σε μια προσπάθεια να οριοθετήσει το πλαίσιο των επαφών, ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαήλ Μπαγκάι, ξεκαθάρισε ότι στην παρούσα φάση δεν διεξάγονται διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό ζήτημα. Ο Μπαγκάι διέψευσε κατηγορηματικά τις πληροφορίες που ήθελαν το πυρηνικό πρόγραμμα να συμπεριλαμβάνεται στην πρόταση των 14 σημείων, αποδίδοντας τα σχετικά δημοσιεύματα σε παραπληροφόρηση και αυθαίρετα συμπεράσματα ορισμένων μέσων ενημέρωσης.

Το σχέδιο 14 σημείων της Τεχεράνης

Σύμφωνα με διεθνή μέσα, η ιρανική πρόταση περιλαβάνει 14 βασικές θέσεις με στόχο τον πλήρη τερματισμό των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, και όχι απλή «κατάψυξη» των συγκρούσεων. Στα κύρια αιτήματα της Τεχεράνης περιλαμβάνονται:

• εγγυήσεις μη στρατιωτικής επιθετικότητας κατά του Ιράν,
• άρση του ναυτικού αποκλεισμού και πρόσβαση στα Στενά του Ορμούζ,
• αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων από περιοχές γύρω από το Ιράν,
• τερματισμός του πολέμου σε όλα τα επιμέρους μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.

Το ιρανικό σχέδιο προβλέπει την επίλυση όλων των βασικών ζητημάτων εντός 30 ημερών, απορρίπτοντας την αμερικανική πρόταση για δίμηνη εκεχειρία, καθώς η Τεχεράνη ζητά δεσμευτικές προσχηδιασμένες εγγυήσεις και όχι προσωρινή ανακούφιση.

Η αμερικανική απόκριση και η θέση του Τραμπ

Η Ουάσινγκτον αντιτάσσεται στην πυρήνα της πρότασης, με τον πρόεδρο Τραμπ να την χαρακτηρίζει «απαράδεκτη» και μη συμφέρουσα για τις εθνικές της συμφέροντες. Υπό την πίεση της συνεχούς κλιμάκωσης, ο Λευκός Οίκος έχει δώσει προθεσμίες στην Τεχεράνη για γρήγορη συμφωνία, αλλά οι διαφορές παραμένουν βαθιές, κυρίως στα ζητήματα των πυρηνικών προγραμμάτων, της παρουσίας αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή και του ρόλου του Ιράν στις περιφερειακές συγκρούσεις.

Η επιτακτική κατάσταση στον νότιο Λίβανο

Παράλληλα, ο ισραηλινός στρατός έχει ξεκινήσει μια σειρά επιθέσεων και προειδοποιήσεων στον νότιο Λίβανο, εξεδώντας επείγουσες εντολές εκκένωσης προς τους κατοίκους επτά μέχρι δώδεκα χωριών βόρεια του ποταμού Λιτάνι. Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις της Τσαχάλ, οι επανειλημμένες παραβιάσεις της κατάπαυσης του πυρός από τη Χεζμπολάχ αποτελούν τον πρωταρχικό λόγο της επιδείνωσης της καταστάσης, με τους κατοίκους να καλούνται να απομακρυνθούν σε ασφαλείς αποστάσεις τουλάχιστον ενός χιλιομέτρου από τους στόχους.

Προοπτικές και ο ρόλος του Λιβάνου

Ο Λίβανος παραμένει, εν γένει, «κριτής» της πορείας των διαπραγματεύσεων, με την Τεχεράνη να ζητά την προστασία των δυνάμεων της Χεζμπολάχ ως μέρους μιας ευρύτερης περιφερειακής συμφωνίας. Αντιθέτως, ο Ισραήλ και οι ΗΠΑ ζητούν περιορισμό της ιρανικής επιρροής στο Λίβανο και την αποχώρηση ή αποδυνάμωση των ιρανοσύμφωνων ομάδων από τα σύνορα. Αν δεν επιτευχθεί συμφωνία, οι προσδοκίες των διεθνών παρατηρητών είναι για περαιτέρω εντάσεις στο Λίβανο και πιθανή αύξηση των προσφυγικών ροών στην ευρύτερη περιοχή, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να εκφράζει ήδη ανησυχίες για την ανθρωπιστική κατάσταση.

Επιπτώσεις στην Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση

Η διαρκής κλιμάκωση στο μέτωπο ΗΠΑ–Ιράν και η επανέναρξη των επιχειρήσεων στο νότιο Λίβανο δεν αφήνουν ούτε την Ελλάδα ούτε την Ευρωπαϊκή Ένωση αδιάφορες. Η Αθήνα και οι βρυξελλικοί θεσμοί επισημαίνουν ότι οποιαδήποτε περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή θα έχει άμεσο αντίκτυπο στην ενεργειακή ασφάλεια, την προσφυγική πίεση και τη στρατηγική θέση της ΕΕ στην περιοχή.

Στην Ελλάδα: ενεργειακή ασφάλεια και ασφάλεια οριζόντων

Η Ελλάδα, ως πύλη προς τη Μέση Ανατολή και την ανατολική Μεσόγειο, βρίσκεται από την πρώτη στιγμή στην πρώτη γραμμή των πιθανών επιπτώσεων:

• Αύξηση της ανασφάλειας στις ενεργειακές προμήθειες, καθώς οι διακοπές στη ναυσιπλοΐα ή οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια στα Στενά του Ορμούζ ή την ανατολική Μεσόγειο μπορούν να ανατρέψουν τις τιμές καυσίμων και το κόστος μεταφορών.
• Πιέσεις στο εθνικό σύστημα ασφαλείας, καθώς κλιμάκωση στον Λίβανο ή στην περιοχή θα ωθήσει τον Ελληνικό Στρατό να εντείνει την παρουσία και την προειδοποίηση στα νότια παράλια και στα νησιά.
• Ανησυχία για την πιθανή αύξηση των προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη, με την Ελλάδα να παραμένει κρίσιμος δέκτης, ακόμα και σε περίπτωση μεσαίας κλίμακας σοκ στην περιοχή.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διπλωματικός και ανθρωπιστικός αντίκτυπος

Η ΕΕ έχει επανειλημμένως καλέσει τις ηγεσίες ΗΠΑ, Ιράν και Ισραήλ να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε στρατιωτική επέκταση της κρίσης θα έχει πολλαπλές επιπτώσεις στην Ευρώπη:

• Αναταράχη στην πρόσοδο της ενεργειακής αγοράς και αύξηση των τιμών φυσικού αερίου και πετρελαίου, με τις ανατολικές χώρες της ΕΕ να πλήττονται περισσότερο.
• Αύξηση της ανθρωπιστικής πίεσης στα σύνορα της Ένωσης, καθώς κάθε νέα φάση στο Λίβανο ή τη Συρία μπορεί να προκαλέσει νέα κύματα μετακινήσεων προς τη νοτιοανατολική Ευρώπη.
• Διπλωματική διάσπαση μεταξύ ηγετών της ΕΕ, καθώς κάποιες χώρες πιέζουν για πιο «στρατηγική» συνεργασία με τις ΗΠΑ και άλλες ζητούν ισχυρότερη ανεξαρτησία και πρωτοβουλία στην περιφερειακή διπλωματία.

Προοπτικές και πολιτικές αντιδράσεις

Στο τρέχον σενάριο, η Ελλάδα και η ΕΕ αναμένεται να:

• ενισχύσουν την ενεργειακή συνεργασία μέσα στην Ένωση (αποθέματα φυσικού αερίου, ανταλλαγές, επενδύσεις σε ΑΠΕ), για να απορροφηθούν πιθανές διακυμάνσεις.
• επαναβεβαιώσουν τη στήριξη σε διεθνείς ανθρωπιστικές πρωτοβουλίες στον Λίβανο και τη Συρία, για να περιοριστεί η πίεση προς την Ευρώπη.
• ζητήσουν συντονισμένη διπλωματική παρέμβαση σε διεθνείς οργανισμούς (ΟΗΕ, ΕΕ, ΝΑΤΟ), με στόχο την αποκλιμάκωση και την προστασία και των πολιτών της ΕΕ που βρίσκονται στην περιοχή.

Η συνεχιζόμενη κρίση στη Μέση Ανατολή και στον Λίβανο υπενθυμίζει ότι η ασφάλεια και η σταθερότητα της Ευρώπης δεν είναι αυτόνομες, αλλά εξαρτώνται σημαντικά από την ισορροπία της δύναμης και της πολιτικής των μεγάλων παικτών στη γειτονική περιοχή.