Διπλωματικό χτύπημα στην Αθήνα: Η Λιβύη επικύρωσε το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Μια σοβαρή διπλωματική εξέλιξη για την Ελλάδα καταγράφεται στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, η οποία εδρεύει στο ανατολικό τμήμα της χώρας και συνδέεται με το πολιτικό στρατόπεδο του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, προχώρησε στην έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Η απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2026 σηματοδοτεί ουσιαστική μεταβολή της μέχρι πρότινος στάσης του συγκεκριμένου κοινοβουλευτικού σώματος απέναντι στη συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης του 2019. Η εξέλιξη επιβεβαιώνεται από δημοσίευμα του Reuters, το οποίο επικαλείται δύο Λίβυους βουλευτές.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση που δημοσιοποιήθηκε, η Βουλή προχώρησε ομόφωνα στην υιοθέτηση του μνημονίου και στην ανάκληση προηγούμενων αποφάσεων με τις οποίες είχε απορρίψει τη συμφωνία με την Άγκυρα.

Η πολιτική σημασία της κίνησης είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς επί χρόνια η αντίθεση του κοινοβουλίου της ανατολικής Λιβύης αποτελούσε βασικό στοιχείο της εσωτερικής αμφισβήτησης του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Η Άγκυρα αποκτά πλέον ένα πρόσθετο διπλωματικό επιχείρημα για τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της, την ώρα που Αθήνα και Λευκωσία προετοιμάζονται για την επανέναρξη των ερευνών βυθού στο πλαίσιο του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Great Sea Interconnector (GSI).

Η χρονική συγκυρία προσδίδει πρόσθετη βαρύτητα στις εξελίξεις. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει την επανεκκίνηση ενός έργου στρατηγικής σημασίας, ενώ η Τουρκία εξακολουθεί να προβάλλει αξιώσεις σε θαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου, επικαλούμενη τη συμφωνία της με τη Λιβύη.

Η ανατροπή στη Λιβύη και το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019

Το λιβυκό κοινοβούλιο ενέκρινε το μνημόνιο οριοθέτησης θαλάσσιων δικαιοδοσιών που είχε υπογραφεί τον Νοέμβριο του 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Τρίπολης.

Παράλληλα, αποφάσισε την ανάκληση του ψηφίσματος υπ' αριθμόν 1 του 2020, με το οποίο είχε απορρίψει την επικύρωση των μνημονίων συνεργασίας με την Τουρκία, καθώς και του ψηφίσματος υπ' αριθμόν 6 του ίδιου έτους, που αφορούσε τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα.

Η μεταστροφή αυτή αλλάζει τα πολιτικά δεδομένα στο εσωτερικό της Λιβύης και περιορίζει ένα από τα επιχειρήματα που είχαν χρησιμοποιηθεί κατά της συμφωνίας, δηλαδή την αντίθεση του ανατολικού κοινοβουλίου.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει βασική πηγή διαφωνίας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Η χάραξη που προβλέπει αντιμετωπίζει την Τουρκία και τη Λιβύη ως χώρες με αντικείμενες θαλάσσιες περιοχές, χωρίς να αναγνωρίζει την επήρεια ελληνικών νησιών που παρεμβάλλονται γεωγραφικά, μεταξύ των οποίων και η Κρήτη.

Η Αθήνα έχει απορρίψει τη συμφωνία ως αντίθετη προς το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, επισημαίνοντας ότι παραγνωρίζει δικαιώματα ελληνικών νησιών και επιχειρεί να καθορίσει θαλάσσιες ζώνες που επηρεάζουν τρίτα κράτη.

Από την πλευρά της, η Τουρκία υποστηρίζει τη νομιμότητα της οριοθέτησης και χρησιμοποιεί το μνημόνιο για να θεμελιώσει τις δικές της θέσεις σχετικά με τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες στην περιοχή.

Η νέα απόφαση της λιβυκής Βουλής δεν επιλύει τη διεθνή νομική διαφορά ούτε μεταβάλλει αυτομάτως τα δικαιώματα της Ελλάδας. Παρέχει, ωστόσο, πολιτική ενίσχυση στην τουρκική επιχειρηματολογία, καθώς η Άγκυρα μπορεί πλέον να επικαλείται την αλλαγή στάσης ενός ακόμη σημαντικού θεσμού της Λιβύης.

Το γεγονός αυτό δημιουργεί πρόσθετες διπλωματικές απαιτήσεις για την ελληνική πλευρά, η οποία καλείται να διατηρήσει ενεργή την αμφισβήτηση της συμφωνίας σε διεθνές επίπεδο και να αναδείξει τις ελληνικές θέσεις για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Το Great Sea Interconnector, η Κάσος και το νέο διπλωματικό μέτωπο

Η απόφαση της Βουλής της Λιβύης συμπίπτει με την προετοιμασία επανέναρξης των θαλάσσιων ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης – Κύπρου, Great Sea Interconnector.

Στις 14 Οκτωβρίου καταχωρίστηκε από το Λιμενικό Σώμα αίτηση για τη χρησιμοποίηση του γαλλικής σημαίας πλοίου ABEILLE MARENGO, το οποίο προορίζεται να πραγματοποιήσει θαλάσσιες έρευνες για την εγκατάσταση υποβρύχιων καλωδίων συνεχούς ρεύματος.

Το ερευνητικό σκάφος αναμένεται να αναλάβει εργασίες στην περιοχή μεταξύ Κορακιάς Ηρακλείου και Κύπρου, προκειμένου να εξεταστούν τα χαρακτηριστικά του θαλάσσιου βυθού και να προσδιοριστούν οι τεχνικές προϋποθέσεις για την πόντιση και προστασία του καλωδίου.

Η σχετική διαδικασία αδειοδότησης βρίσκεται σε εξέλιξη, με τις εργασίες να τοποθετούνται χρονικά στα τέλη Οκτωβρίου ή στις αρχές Νοεμβρίου, υπό την προϋπόθεση της ολοκλήρωσης των απαραίτητων εγκρίσεων.

Η επανεκκίνηση του έργου έχει αποκτήσει ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία λόγω της προηγούμενης έντασης στην περιοχή της Κάσου, το καλοκαίρι του 2024, όταν η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων κατά τη διάρκεια ερευνητικών δραστηριοτήτων ανέδειξε τις διαφωνίες σχετικά με τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες.

Το επεισόδιο εκείνο κατέδειξε τις δυσκολίες που μπορεί να προκύψουν κατά την υλοποίηση μεγάλων ενεργειακών υποδομών στην Ανατολική Μεσόγειο, ιδιαίτερα όταν η διαδρομή τους διέρχεται από περιοχές στις οποίες διατυπώνονται αντικρουόμενες αξιώσεις.

Η Τουρκία έχει συνδέσει τις αντιρρήσεις της για συγκεκριμένες ερευνητικές δραστηριότητες με τις θέσεις που προβάλλει για τη θαλάσσια δικαιοδοσία της. Η Ελλάδα διατηρεί τη θέση ότι οι σχετικές εργασίες πρέπει να πραγματοποιούνται με σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο, χωρίς να αναγνωρίζονται τουρκικές αρμοδιότητες αδειοδότησης σε περιοχές ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Η παρουσία γαλλικών επιχειρηματικών συμφερόντων και γαλλικής σημαίας ερευνητικού πλοίου προσδίδει ευρύτερη ευρωπαϊκή διάσταση στο έργο. Η ανάδοχος εταιρεία Nexans έχει αναλάβει την κατασκευή του καλωδίου, ενώ η συμμετοχή της Meridiam ενισχύει τον γαλλικό επενδυτικό ρόλο.

Η συμμετοχή αυτή θεωρείται σημαντικός διπλωματικός παράγοντας, χωρίς να αποκλείει το ενδεχόμενο νέων αντιδράσεων από την Άγκυρα.

Το GSI αποτελεί στρατηγικό ενεργειακό έργο, καθώς αποσκοπεί στη σύνδεση της Κύπρου με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα μέσω Ελλάδας, περιορίζοντας την ενεργειακή απομόνωση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Παράλληλα, συνδέεται με τη δυνατότητα ενίσχυσης των ενεργειακών ανταλλαγών και με τον ευρύτερο σχεδιασμό για τη δημιουργία νέων υποδομών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η νέα απόφαση της λιβυκής Βουλής δημιουργεί πρόσθετο πολιτικό δεδομένο στην ήδη σύνθετη διαπραγμάτευση γύρω από τη θαλάσσια δικαιοδοσία και τις ενεργειακές υποδομές.

Για την Αθήνα, η εξέλιξη αναδεικνύει την ανάγκη συνεκτικής διπλωματικής στρατηγικής απέναντι στην Τουρκία και στη Λιβύη, με παράλληλη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών θεσμών και των διεθνών συνεργασιών της χώρας.

Σημαντική παράμετρο αποτελεί και η προσέγγιση της ανατολικής Λιβύης με την Τουρκία, καθώς το κοινοβουλευτικό σώμα που το 2020 είχε απορρίψει τη συμφωνία εμφανίζεται πλέον να την αποδέχεται. Η μεταβολή απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση ως προς τις πολιτικές ισορροπίες στο εσωτερικό της Λιβύης και τις επιπτώσεις τους στις σχέσεις με την Ελλάδα.

Η ελληνική κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με την ανάγκη να αποσαφηνίσει τις διπλωματικές της πρωτοβουλίες μετά την απόφαση της λιβυκής Βουλής, καθώς και τα μέτρα που λαμβάνονται για την απρόσκοπτη πραγματοποίηση των ερευνών του Great Sea Interconnector.

Η υιοθέτηση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης συνιστά σημαντική αλλαγή στο πολιτικό περιβάλλον της Ανατολικής Μεσογείου. Οι νομικές θέσεις των εμπλεκόμενων κρατών παραμένουν αντικρουόμενες, ενώ η προγραμματισμένη επανέναρξη των ερευνών για το καλώδιο Κρήτης – Κύπρου θα αποτελέσει κρίσιμη δοκιμασία για τη διαχείριση των περιφερειακών εντάσεων και την πρόοδο ενός έργου ευρωπαϊκής ενεργειακής σημασίας.