ΔΜΣ ή περίμετρος μέσης; Νέα μελέτη αλλάζει όσα γνωρίζαμε για τους άνω των 65

Η ένδειξη της ζυγαριάς και ο Δείκτης Μάζας Σώματος δεν αρκούν πάντα για να αποτυπώσουν με ακρίβεια τον κίνδυνο για την υγεία, ιδιαίτερα μετά την ηλικία των 65 ετών. Νέα επιστημονική μελέτη στρέφει το ενδιαφέρον στην περίμετρο της μέσης και στο κοιλιακό λίπος, δείχνοντας ότι η θέση όπου συσσωρεύεται το λίπος μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία από το συνολικό σωματικό βάρος.

Η έρευνα παρακολούθησε 6.905 ανθρώπους ηλικίας 65 ετών και άνω και εξέτασε παράλληλα τον Δείκτη Μάζας Σώματος και την περίμετρο της μέσης σε σχέση με τον κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η αυξημένη περίμετρος μέσης συνδεόταν με υψηλότερο κίνδυνο θνησιμότητας, ακόμη και όταν λαμβανόταν υπόψη το σωματικό βάρος. Στους άνδρες, η μεγάλη περίμετρος μέσης συσχετίστηκε με περίπου 24% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου, ενώ ανάλογη τάση καταγράφηκε και στις γυναίκες.

Γιατί ο ΔΜΣ δεν λέει ολόκληρη την ιστορία

Ο Δείκτης Μάζας Σώματος χρησιμοποιείται επί δεκαετίες ως ένας γρήγορος τρόπος κατάταξης ενός ανθρώπου σε κατηγορίες όπως λιποβαρής, φυσιολογικού βάρους, υπέρβαρος ή παχύσαρκος.

Υπολογίζεται με βάση το βάρος και το ύψος, όμως παρουσιάζει έναν σημαντικό περιορισμό: δεν αποκαλύπτει ούτε τη σύσταση του σώματος ούτε το σημείο στο οποίο βρίσκεται συγκεντρωμένο το λίπος.

Δύο άνθρωποι μπορούν επομένως να έχουν ακριβώς τον ίδιο ΔΜΣ και εντελώς διαφορετικό προφίλ κινδύνου. Ο ένας μπορεί να διαθέτει μεγαλύτερη μυϊκή μάζα ή να συγκεντρώνει περισσότερο λίπος στους γοφούς και στους μηρούς, ενώ ο άλλος να εμφανίζει αυξημένη συσσώρευση στην κοιλιακή χώρα.

Αυτή η διαφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή το λίπος γύρω από την κοιλιά συχνά αποτελεί ένδειξη αυξημένου σπλαχνικού λίπους, το οποίο περιβάλλει εσωτερικά όργανα όπως το ήπαρ, το πάγκρεας και τα νεφρά.

Το σπλαχνικό λίπος έχει συνδεθεί σε προηγούμενες έρευνες με μεταβολικές διαταραχές, αντίσταση στην ινσουλίνη, δυσμενείς μεταβολές στα λιπίδια και αυξημένη φλεγμονώδη δραστηριότητα, παράγοντες που σχετίζονται με τον καρδιομεταβολικό κίνδυνο.

Το παράδοξο του βάρους μετά τα 65

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα ακόμη εύρημα της νέας έρευνας. Στους άνδρες άνω των 65 ετών, όσοι κατατάσσονταν ως υπέρβαροι βάσει ΔΜΣ εμφάνισαν χαμηλότερο κίνδυνο θνησιμότητας σε σύγκριση με εκείνους που βρίσκονταν στην κατηγορία του φυσιολογικού βάρους.

Ακόμη και ορισμένες κατηγορίες παχυσαρκίας συνδέθηκαν με χαμηλότερο κίνδυνο στους άνδρες, ένα εύρημα που εντάσσεται σε αυτό που οι επιστήμονες περιγράφουν ως «παράδοξο της παχυσαρκίας» στις μεγαλύτερες ηλικίες.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι αυτό δεν σημαίνει πως η παχυσαρκία είναι προστατευτική ή ότι η αύξηση του βάρους αποτελεί επιθυμητό στόχο. Στις μεγαλύτερες ηλικίες, η απώλεια βάρους μπορεί να σχετίζεται με απώλεια μυϊκής μάζας, ευπάθεια ή υποκείμενες ασθένειες, γεγονός που περιπλέκει σημαντικά τη σχέση μεταξύ ΔΜΣ και θνησιμότητας.

Αντίθετα, ιδιαίτερα επιβαρυντικός συνδυασμός φάνηκε να είναι το φυσιολογικό βάρος μαζί με αυξημένη περίμετρο μέσης. Το στοιχείο αυτό δείχνει γιατί ένας άνθρωπος που εμφανίζεται «φυσιολογικός» στη ζυγαριά δεν είναι κατ’ ανάγκη απαλλαγμένος από αυξημένο μεταβολικό κίνδυνο.

Επίσης, οι λιποβαρείς ηλικιωμένοι εμφάνισαν αυξημένο κίνδυνο θανάτου ανεξάρτητα από την περίμετρο της μέσης, υπογραμμίζοντας ότι στις μεγαλύτερες ηλικίες η υπερβολική απώλεια βάρους χρειάζεται εξίσου προσεκτική αξιολόγηση.

Τα αποτελέσματα δεν καταργούν τη χρησιμότητα του ΔΜΣ. Δείχνουν ότι δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μόνος του ως μέτρο της συνολικής υγείας, ιδιαίτερα στους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας.

Η περίμετρος μέσης μπορεί να προσφέρει μια επιπλέον, απλή πληροφορία και να αξιολογείται μαζί με την αρτηριακή πίεση, το σάκχαρο, τη χοληστερόλη, τη φυσική κατάσταση, τη μυϊκή μάζα και το συνολικό ιατρικό ιστορικό.

Οι επιστήμονες τονίζουν επίσης ότι πρόκειται για παρατηρητική μελέτη. Επομένως, τα αποτελέσματα δείχνουν συσχέτιση και όχι απόδειξη ότι η μεγάλη περίμετρος μέσης προκαλεί από μόνη της αυξημένη θνησιμότητα.

Το βασικό μήνυμα για την υγιή γήρανση γίνεται πάντως ολοένα σαφέστερο: το πόσα κιλά γράφει η ζυγαριά αποτελεί μόνο ένα μέρος της εικόνας. Η κατανομή του λίπους, η μυϊκή μάζα και κυρίως η συσσώρευση λίπους στην κοιλιακή χώρα μπορούν να προσθέσουν πολύτιμες πληροφορίες για την πραγματική κατάσταση της υγείας ενός ανθρώπου μετά τα 65.