Σύνοψη Άρθρου
Το ΔΝΤ καταγράφει την Ελλάδα ως χώρα-πρότυπο στην ψηφιακή μετάβαση της φορολογικής διοίκησης.
Η ηλεκτρονική υποβολή δηλώσεων, το myAADE, το myDATA και η διασύνδεση POS με ταμειακές συνέβαλαν στη μείωση της φοροδιαφυγής.
Το κενό ΦΠΑ μειώθηκε από 30% το 2011 σε 9% το 2024, ενώ τα φορολογικά έσοδα έφτασαν στο 28% του ΑΕΠ το 2025.
Η Ελλάδα εμφανίζεται πλέον στην πρώτη γραμμή της ψηφιακής μετάβασης των φορολογικών διοικήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, η οποία αποδίδει τη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης σε μια μακρά αλυσίδα μεταρρυθμίσεων που ξεκίνησαν από την περίοδο των μνημονίων και επιταχύνθηκαν τα τελευταία χρόνια.
Η έκθεση του ΔΝΤ, με τίτλο «Πώς η Φορολογική Διοίκηση υποστήριξε την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας», περιγράφει τη μετάβαση της ελληνικής φορολογικής διοίκησης από ένα βαρύ, γραφειοκρατικό και ευάλωτο σε παρεμβάσεις σύστημα σε ένα περισσότερο αυτοματοποιημένο, ψηφιακό και ελεγκτικά αποτελεσματικό μοντέλο.
Η διαδρομή αυτή δεν προέκυψε σε θεσμικό κενό. Ξεκίνησε σταδιακά μετά το 2010, όταν η χώρα μπήκε στη σκληρή περίοδο των μνημονιακών δεσμεύσεων, και επιταχύνθηκε από το 2018 και μετά. Το ΔΝΤ σημειώνει ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός της φορολογικής διοίκησης εντάχθηκε στη γενικότερη πολιτική ψηφιοποίησης του Δημοσίου, με νέα ώθηση μετά το 2019.
Η κυβέρνηση μπορεί να προβάλλει σήμερα τα αποτελέσματα ως επιτυχία εκσυγχρονισμού, όμως η ουσία είναι πιο σύνθετη. Η ψηφιοποίηση της εφορίας υπήρξε προϊόν ανάγκης, πίεσης, δημοσιονομικής επιτήρησης και μακροχρόνιας απαίτησης για περιορισμό της φοροδιαφυγής. Τα αποτελέσματα είναι μετρήσιμα, αλλά η ιστορική τους προέλευση παραπέμπει σε μια χώρα που αναγκάστηκε να αλλάξει επειδή το παλιό σύστημα είχε εξαντλήσει τα όριά του.
Ηλεκτρονικές δηλώσεις, πληρωμές και η εκτόξευση της ψηφιακής συμμόρφωσης
Στις αρχές του 2020, σχεδόν όλες οι συναλλαγές με την εφορία και τα τελωνεία μπορούσαν πλέον να πραγματοποιούνται ηλεκτρονικά. Η πανδημία του κορονοϊού λειτούργησε ως επιταχυντής, αναγκάζοντας το κράτος να επεκτείνει ακόμη περισσότερο τις ψηφιακές υπηρεσίες και τους φορολογούμενους να μετακινηθούν σε ηλεκτρονικά κανάλια εξυπηρέτησης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η έκθεση, η ηλεκτρονική υποβολή φορολογικών δηλώσεων έφτασε στο 100% για τις δηλώσεις ΦΠΑ το 2022, ενώ για τις δηλώσεις φορολογίας επιχειρήσεων είχε ήδη αγγίξει το 99,9% από το 2021.
Από το 2018 έως το 2023, τα ποσοστά ηλεκτρονικής υποβολής δηλώσεων στην Ελλάδα για τον φόρο εισοδήματος επιχειρήσεων, τον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων και τον ΦΠΑ ήταν υψηλότερα τόσο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο όσο και από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ. Ιδιαίτερα στις δηλώσεις φυσικών προσώπων, η ελληνική επίδοση εμφανίζεται αισθητά ανώτερη από τις δύο αυτές ομάδες σύγκρισης.
Εντυπωσιακή ήταν και η αύξηση των ηλεκτρονικών πληρωμών φόρων. Το ποσοστό τους ανέβηκε από 86,6% το 2018 σε 99,2% το 2023. Η πιο απότομη άνοδος καταγράφηκε μεταξύ 2021 και 2022, όταν το ποσοστό αυξήθηκε από 90,4% σε 98,8%.
Η μεταβολή αυτή δεν αποτελεί απλώς τεχνική βελτίωση. Αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο το κράτος παρακολουθεί, εισπράττει και ελέγχει τη φορολογητέα ύλη. Όσο περισσότερες συναλλαγές και δηλώσεις περνούν μέσα από ψηφιακά συστήματα, τόσο περιορίζονται τα περιθώρια χειροκίνητων αποκλίσεων, καθυστερήσεων και αδιαφάνειας.
Το πιο κρίσιμο στοιχείο αφορά τη μείωση της φοροδιαφυγής. Το λεγόμενο κενό ΦΠΑ, δηλαδή το ποσοστό του οφειλόμενου ΦΠΑ που δεν εισπράττεται, μειώθηκε από 30% το 2011 σε 9% το 2024, σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που επικαλείται το ΔΝΤ. Η επίδοση αυτή χαρακτηρίζεται ως σημαντικό βήμα στον περιορισμό της μη συμμόρφωσης.
myAADE, myDATA και πραγματικός χρόνος στους ελέγχους
Κομβικό σημείο της ψηφιακής μετάβασης αποτέλεσε η καθιέρωση της πλατφόρμας myAADE τον Σεπτέμβριο του 2021. Η νέα ενοποιημένη πλατφόρμα αντικατέστησε το myTAXISnet και συγκέντρωσε σε ένα περιβάλλον βασικές υπηρεσίες της ΑΑΔΕ, όπως φορολογικές δηλώσεις, ρυθμίσεις πληρωμών, φορολογία ακινήτων και οχημάτων, καθώς και τα ηλεκτρονικά βιβλία μέσω του myDATA.
Η υποχρέωση των επιχειρήσεων να διαβιβάζουν τα λογιστικά τους στοιχεία στο myDATA θεωρείται από το ΔΝΤ κρίσιμη αλλαγή για τον περιορισμό της φοροδιαφυγής. Η δυνατότητα της φορολογικής διοίκησης να συγκρίνει ψηφιακά έσοδα, δαπάνες και δηλώσεις μειώνει τα περιθώρια απόκρυψης φορολογητέας ύλης.
Σημαντικό ρόλο στη συμμόρφωση είχαν και οι προσυμπληρωμένες δηλώσεις. Η προσυμπλήρωση των δηλώσεων ΦΠΑ άρχισε τον Δεκέμβριο του 2022, με βάση τα στοιχεία συναλλαγών που καταχωρούνται στο myDATA. Από τον Ιανουάριο του 2025, δεν επιτρέπονται αποκλίσεις ανάμεσα στα στοιχεία εσόδων και δαπανών που δηλώνουν οι επιχειρήσεις.
Η υποχρεωτική χρήση POS και η διασύνδεσή τους με τις ταμειακές μηχανές από τον Μάιο του 2024 ολοκλήρωσαν τη μετάβαση σε ένα μοντέλο συμμόρφωσης σε πραγματικό χρόνο. Η φορολογική διοίκηση δεν περιορίζεται πλέον σε εκ των υστέρων ελέγχους, αλλά αποκτά δυνατότητα άμεσης παρακολούθησης κρίσιμων συναλλαγών.
Το ΔΝΤ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία και στη δημιουργία της ΑΑΔΕ, η οποία άρχισε να λειτουργεί την 1η Ιανουαρίου 2017. Τη χαρακτηρίζει ως τη σημαντικότερη μεταρρύθμιση της περιόδου 2013-2017, καθώς ενίσχυσε την αυτονομία της φορολογικής διοίκησης, περιόρισε τις πολιτικές παρεμβάσεις στις επιχειρησιακές αποφάσεις και επέτρεψε νέες τομές στη διαχείριση προσωπικού, στην αξιολόγηση κινδύνου και στην ψηφιοποίηση.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι ελληνικές μεταρρυθμίσεις δημιούργησαν έναν ενάρετο κύκλο. Η καλύτερη φορολογική διακυβέρνηση επέτρεψε την ψηφιοποίηση, η ψηφιοποίηση ενίσχυσε τη συμμόρφωση και τα αυξημένα, σταθερότερα έσοδα βελτίωσαν τη δημοσιονομική αξιοπιστία της χώρας.
Το 2025, ο λόγος των φορολογικών εσόδων προς το ΑΕΠ είχε αυξηθεί στο 28%, από 20,5% το 2009. Το ΔΝΤ αναγνωρίζει ότι αυτή η άνοδος δεν οφείλεται μόνο στη φορολογική διοίκηση, καθώς επηρεάζεται και από ευρύτερες οικονομικές και πολιτικές μεταβολές. Ωστόσο, υπογραμμίζει ότι οι βελτιώσεις στους μηχανισμούς είσπραξης και ελέγχου είχαν κεντρικό ρόλο στη διεύρυνση της φορολογικής βάσης και στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης στο σύστημα.
Η επόμενη πρόκληση, όπως σημειώνει το Ταμείο, είναι η ανθεκτικότητα των κερδών που έχουν επιτευχθεί. Αυτό σημαίνει ενσωμάτωση νέων τρόπων εργασίας στην καθημερινή λειτουργία της φορολογικής διοίκησης, αξιοποίηση ανάλυσης δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης για τη διαχείριση κινδύνων συμμόρφωσης, περαιτέρω βελτίωση των υπηρεσιών προς τους φορολογούμενους και διαρκή εκπαίδευση προσωπικού.
Το μήνυμα του ΔΝΤ είναι σαφές: η μεταρρυθμιστική ατζέντα δεν έχει ολοκληρωθεί. Η Ελλάδα έχει διανύσει μεγάλη απόσταση, όμως η ψηφιακή φορολογική διοίκηση δεν μπορεί να λειτουργήσει ως επικοινωνιακό τρόπαιο. Χρειάζεται διαρκή θεσμική θωράκιση, τεχνολογική αναβάθμιση και πραγματική ισορροπία ανάμεσα στην αποτελεσματική είσπραξη φόρων και στον σεβασμό του φορολογούμενου πολίτη.
