Δώρο-άδωρο το «Εξοικονομώ» για ιδιοκτήτες

Σε σοβαρό αδιέξοδο οδηγούνται χιλιάδες ιδιοκτήτες ακινήτων που εντάχθηκαν ή επιχείρησαν να ενταχθούν στα προγράμματα «Εξοικονομώ», καθώς οι μεγάλες καθυστερήσεις στις εγκρίσεις απειλούν να ακυρώσουν στην πράξη το ίδιο το όφελος των επιδοτήσεων. Η υπόθεση εξελίσσεται σε ακόμη ένα παράδειγμα διοικητικής δυσλειτουργίας, με τους πολίτες να καλούνται να πληρώσουν το κόστος ενός μηχανισμού που κινείται με εξαντλητικά αργούς ρυθμούς.

Το πρόβλημα αφορά τόσο το πρόγραμμα «Εξοικονομώ - Ανακαινίζω για Νέους 2023» όσο και το «Εξοικονομώ 2025», για τα οποία η καταληκτική ημερομηνία ολοκλήρωσης των εργασιών έχει οριστεί στις 30 Ιουνίου 2026. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις, οι απαραίτητες εγκρίσεις δόθηκαν μόλις πριν από λίγους μήνες ή εκκρεμούν ακόμη, αφήνοντας στους δικαιούχους ελάχιστο έως μηδενικό πραγματικό χρόνο για να προχωρήσουν στις εργασίες ενεργειακής αναβάθμισης.

Ο μηχανολόγος - μηχανικός και ενεργειακός επιθεωρητής Γιώργος Παπαγεωργίου επισημαίνει ότι η κατάσταση έχει μετατρέψει τα προγράμματα σε «κενό γράμμα» για μεγάλη μερίδα ωφελούμενων. Οι ιδιοκτήτες που περίμεναν επί μήνες ή και χρόνια την τελική έγκριση βρίσκονται πλέον μπροστά σε ένα πρακτικό αδιέξοδο: ακόμη και αν έχουν εγκριθεί, ο χρόνος που απομένει έως τη λήξη της προθεσμίας δεν επαρκεί για την ολοκλήρωση των παρεμβάσεων, τον τεχνικό έλεγχο και την εκταμίευση της επιδότησης.

Ακόμη πιο εκτεθειμένοι είναι οι ιδιοκτήτες που, θεωρώντας ότι πληρούν τις προϋποθέσεις, ξεκίνησαν εργασίες ανακαίνισης πριν λάβουν το σύνολο των εγκρίσεων. Παρά το γεγονός ότι η πρωτοβουλία αυτή λήφθηκε με δική τους ευθύνη, αφού οι εργασίες όφειλαν να αρχίσουν μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας, η πραγματικότητα παραμένει σκληρή: όσοι έλαβαν τις τελευταίες εγκρίσεις πρόσφατα ή τις αναμένουν ακόμη κινδυνεύουν άμεσα να χάσουν τα χρήματα του προγράμματος.

Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη διάσταση επειδή δεν αφορά μεμονωμένες περιπτώσεις. Σύμφωνα με μηχανικούς και εκπροσώπους ιδιοκτητών, οι καθυστερήσεις διατρέχουν όλες τις φάσεις των προγραμμάτων, από τον έλεγχο των φακέλων έως την τελική υπαγωγή. Έτσι, ένα εργαλείο που σχεδιάστηκε για να στηρίξει την ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών και να κινητοποιήσει την αγορά καταλήγει να ταλαιπωρεί τους πολίτες, να εκθέτει τους τεχνικούς και να αποδυναμώνει την αξιοπιστία της δημόσιας διοίκησης.

Εγκρίσεις στο παρά πέντε και ιδιοκτήτες σε αδιέξοδο

Ο Γιώργος Παπαγεωργίου περιγράφει το πρόβλημα ως γενικευμένο για τους ωφελούμενους ιδιοκτήτες, τονίζοντας ότι ακόμη και χρόνια μετά την έναρξη των προγραμμάτων, αρκετοί ενδιαφερόμενοι δεν έχουν λάβει ακόμη το «πράσινο φως» από τους αρμόδιους φορείς. Άλλοι το έλαβαν μόλις λίγους μήνες πριν από την εκπνοή της προθεσμίας, γεγονός που καθιστά πρακτικά ανέφικτη την τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση πελάτη του, ο οποίος υπέβαλε αίτηση για το πρόγραμμα «Εξοικονομώ - Ανακαινίζω για Νέους 2023». Η αίτηση, μαζί με όλα τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, κατατέθηκε τον Νοέμβριο του 2023. Ο έλεγχος, όμως, πραγματοποιήθηκε δύο χρόνια αργότερα, τον Νοέμβριο του 2025, παρά το γεγονός ότι η συμμετοχή στο συγκεκριμένο πρόγραμμα ήταν περιορισμένη, με περίπου 3.000 αιτούντες.

Ο περιορισμένος αριθμός των αιτήσεων, όπως σημειώνει ο ίδιος, σήμαινε ότι υπήρχαν διαθέσιμοι πόροι και περιθώριο για ταχύτερη διεκπεραίωση. Παρ’ όλα αυτά, η διαδικασία κινήθηκε με μεγάλη καθυστέρηση. Στις αρχές του 2026 ολοκληρώθηκε η ηλεκτρονική ταυτότητα του ακινήτου και ο ενδιαφερόμενος ενημερώθηκε ότι είναι επιλέξιμος προς υπαγωγή μόλις τον Μάρτιο.

Η έγκριση αυτή ήρθε ουσιαστικά χωρίς αντίκρισμα. Με την καταληκτική ημερομηνία για την ολοκλήρωση των εργασιών και του ελέγχου από τον ενεργειακό επιθεωρητή να παραμένει στις 30 Ιουνίου 2026, ο ιδιοκτήτης δεν μπορεί ρεαλιστικά να ολοκληρώσει όλες τις απαιτούμενες διαδικασίες. Το αποτέλεσμα είναι να απειλείται με απώλεια της επιδότησης, ενώ έχει ήδη μπει σε μια διαδικασία που υποτίθεται ότι θα τον στήριζε οικονομικά.

Ο κ. Παπαγεωργίου υπογραμμίζει ότι αντίστοιχα περιστατικά καταγράφονται σε πολλές περιπτώσεις ωφελούμενων. Την ίδια ώρα, κυκλοφορούν πληροφορίες για πιθανή παράταση των προγραμμάτων έως το τέλος του έτους, χωρίς όμως αυτό να αναιρεί την αναστάτωση που έχει ήδη δημιουργηθεί. Η αγορά κινείται μέσα σε αβεβαιότητα, οι ιδιοκτήτες δεν γνωρίζουν αν μπορούν να προγραμματίσουν εργασίες και οι μηχανικοί βρίσκονται εκτεθειμένοι απέναντι στους πελάτες τους, παρότι δεν ευθύνονται για τις καθυστερήσεις.

Η δυσλειτουργία αυτή έχει ευρύτερες συνέπειες. Τα προγράμματα «Εξοικονομώ» δεν είναι απλώς επιδοτήσεις προς ιδιώτες. Αφορούν την ενεργειακή αναβάθμιση του κτιριακού αποθέματος, τη μείωση του ενεργειακού κόστους, την τόνωση της οικοδομικής δραστηριότητας και την ενίσχυση επαγγελμάτων που συνδέονται με ανακαινίσεις, μονώσεις, κουφώματα, συστήματα θέρμανσης και ενεργειακές παρεμβάσεις. Όταν η διοικητική διαδικασία μπλοκάρει, το πλήγμα μεταφέρεται σε ολόκληρη την αγορά.

ΠΟΜΙΔΑ: Τα προγράμματα έχουν καταντήσει ανέκδοτο

Στο ίδιο κλίμα κινείται και ο πολιτικός μηχανικός Γιάννης Κρανίδης, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ιδιοκτητών Ακινήτων. Μιλώντας για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί, χαρακτηρίζει τα προγράμματα «Εξοικονομώ» ως «ανέκδοτο», αποδίδοντας την ευθύνη στην αδυναμία της Πολιτείας να τα εφαρμόσει με αποτελεσματικό και αξιόπιστο τρόπο.

Όπως τονίζει, οι καθυστερήσεις εντοπίζονται σε όλες τις φάσεις των προγραμμάτων και δημιουργούν συνθήκες αδιεξόδου. Όταν η έγκριση δίνεται δύο ή τρεις μήνες πριν από τη λήξη της προθεσμίας, η ολοκλήρωση των εργασιών μέσα στα προβλεπόμενα χρονικά όρια καθίσταται πρακτικά αδύνατη. Οι ιδιοκτήτες ταλαιπωρούνται, οι τεχνικοί πιέζονται και η εμπιστοσύνη προς τα χρηματοδοτικά εργαλεία της Πολιτείας υπονομεύεται.

Ο κ. Κρανίδης επισημαίνει ότι αρκετοί ενδιαφερόμενοι, βλέποντας τις καθυστερήσεις, απέφυγαν ακόμη και να υποβάλουν αίτηση για ένταξη. Άλλοι, παρότι έλαβαν εγκρίσεις, διστάζουν να προχωρήσουν στις εργασίες, ακριβώς επειδή φοβούνται ότι η διαδικασία θα τους εγκλωβίσει σε νέα έξοδα χωρίς εγγυημένη εκταμίευση της ενίσχυσης.

Η εικόνα που προκύπτει είναι αποκαλυπτική. Η Πολιτεία ανακοινώνει προγράμματα με κοινωνικό, ενεργειακό και αναπτυξιακό πρόσημο, όμως η εφαρμογή τους σκοντάφτει σε καθυστερήσεις που ακυρώνουν την ουσία τους. Ο πολίτης καλείται να εμπιστευθεί ένα σύστημα που του υπόσχεται στήριξη, ενώ στην πράξη τον οδηγεί σε αβεβαιότητα, αναμονή και οικονομικό κίνδυνο.

Οι ιδιώτες μηχανικοί βρίσκονται επίσης σε δύσκολη θέση. Παρότι δεν έχουν ευθύνη για τη βραδύτητα των εγκρίσεων, γίνονται οι πρώτοι αποδέκτες της δυσαρέσκειας των ιδιοκτητών. Καλούνται να εξηγήσουν διαδικασίες που δεν ελέγχουν, να διαχειριστούν πιεστικά χρονοδιαγράμματα και να κρατήσουν ανοιχτές υποθέσεις που καθυστερούν λόγω κρατικής ολιγωρίας.

Η υπόθεση του «Εξοικονομώ» αναδεικνύει ένα γνωστό αλλά κρίσιμο πρόβλημα: οι καλές προθέσεις και οι διαθέσιμοι πόροι δεν αρκούν όταν απουσιάζει αποτελεσματικός διοικητικός μηχανισμός. Η ενεργειακή αναβάθμιση των ακινήτων απαιτεί ταχύτητα, σαφήνεια, τεχνική υποστήριξη και ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα. Χωρίς αυτά, το πρόγραμμα μετατρέπεται από εργαλείο στήριξης σε πηγή ταλαιπωρίας.

Με την προθεσμία της 30ής Ιουνίου 2026 να πιέζει ασφυκτικά, η ανάγκη για άμεση λύση είναι πλέον επιτακτική. Μια παράταση μπορεί να αποτρέψει τον άμεσο αποκλεισμό πολλών δικαιούχων, όμως δεν θεραπεύει από μόνη της τη δομική δυσλειτουργία. Το ουσιαστικό ζήτημα είναι αν τα προγράμματα «Εξοικονομώ» θα αποκτήσουν διαδικασίες που επιτρέπουν στους πολίτες να τα αξιοποιήσουν πραγματικά ή αν θα παραμείνουν μια ακόμη εξαγγελία που χάνεται μέσα στη γραφειοκρατία.