Ατομικός Επενδυτικός Λογαριασμός Ανηλίκων: Κρατική ενίσχυση έως 1.200 ευρώ

Το νομοσχέδιο του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκου Πιερρακάκη, το οποίο αναμένεται να ψηφιστεί τις επόμενες ημέρες στη Βουλή στο πλαίσιο των μέτρων της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, εισάγει έναν νέο θεσμό αποταμίευσης για τα παιδιά: τον Ατομικό Επενδυτικό Λογαριασμό Ανηλίκων (ΑΕΛΑ). Πρόκειται για ένα μακροπρόθεσμο εργαλείο που συνδυάζει την ιδιωτική αποταμίευση με την κρατική ενίσχυση, με στόχο τη δημιουργία κεφαλαίου για τη νέα γενιά.

Βασικοί κανόνες και κρατική αντιστοίχιση

Σύμφωνα με τις διατάξεις, για κάθε παιδί που θα αποκτά ΑΕΛΑ, το ελληνικό Δημόσιο θα καταβάλλει ποσό ίσο με αυτό που καταθέτει η οικογένεια, με ανώτατο όριο τα 1.200 ευρώ ετησίως αρχικά. Αυτό σημαίνει ότι αν οι γονείς καταθέτουν 100 ευρώ μηνιαίως, το κράτος προσθέτει άλλα 100 ευρώ, με αποτέλεσμα στο τέλος του έτους ο λογαριασμός να έχει 2.400 ευρώ προτού υπολογιστούν τυχόν αποδόσεις. Το ανώτατο όριο της κρατικής συνεισφοράς δεν παραμένει σταθερό, αλλά θα αυξάνεται κατά 10% κάθε πενταετία, ακολουθώντας την άνοδο των τιμών και των εισοδημάτων.

Ο λογαριασμός θα μπορεί να ανοίγεται από τις αρχές του 2027 από τον νόμιμο εκπρόσωπο του παιδιού, εφόσον το παιδί είναι έως δύο ετών και έχει ελληνική ιθαγένεια ή ιθαγένεια κράτους-μέλους της ΕΕ με φορολογική κατοικία στην Ελλάδα. Σε πρώτη φάση, η δυνατότητα αφορά παιδιά που γεννήθηκαν από το 2025 και μετά. Ο λογαριασμός μπορεί να τηρείται σε τράπεζα, εταιρεία διαχείρισης αμοιβαίων κεφαλαίων, ασφαλιστική επιχείρηση ή άλλο κατάλληλο χρηματοπιστωτικό φορέα.

Στον λογαριασμό μπορούν να καταβάλλουν χρήματα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, όπως γονείς, παππούδες, συγγενείς, νονοί, ακόμη και επιχειρήσεις. Το συνολικό ετήσιο όριο εισφορών ανά παιδί ορίζεται σε 10.000 ευρώ. Η κρατική συνεισφορά πιστώνεται στον λογαριασμό εντός 30 ημερών από κάθε ιδιωτική κατάθεση.

Επενδυτικές επιλογές και προφίλ κινδύνου

Το κεφάλαιο του λογαριασμού επενδύεται αποκλειστικά σε επιλέξιμα χρηματοπιστωτικά μέσα, όπως αμοιβαία κεφάλαια, ETF, μετοχές και ομόλογα που διαπραγματεύονται σε ρυθμιζόμενες αγορές της ΕΕ ή του ΕΟΧ. Αποκλείονται ρητά επενδύσεις σε κρυπτοστοιχεία, παράγωγα προϊόντα, προϊόντα μόχλευσης, δομημένα προϊόντα και ορισμένες εναλλακτικές επενδύσεις. Οι καταθέσεις και τα αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς θεωρούνται μετρητά και δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 5% του χαρτοφυλακίου, με ορισμένες εξαιρέσεις. Επιπλέον, ισχύουν κανόνες διασποράς και όρια έκθεσης για την αποφυγή συγκέντρωσης κινδύνου.

Ο γονέας ή νόμιμος εκπρόσωπος επιλέγει το επενδυτικό προφίλ του παιδιού, το οποίο μπορεί να είναι ένα από τα εξής τέσσερα μοντέλα:

• Συντηρητικό: 100% σταθερό εισόδημα, 0% μετοχές.
• Ισορροπημένο: 70% σταθερό εισόδημα, 30% μετοχές.
• Αναπτυξιακό: 30% σταθερό εισόδημα, 70% μετοχές.
• Δυναμικό: 100% μετοχές.

Εάν δεν δηλωθεί επιλογή, τα κεφάλαια τοποθετούνται στο αναπτυξιακό μοντέλο με κεφαλαιακή προστασία των εισφορών. Τρία χρόνια πριν από την ενηλικίωση, η προεπιλογή μεταβαίνει αυτόματα στο ισορροπημένο προφίλ, εκτός αν ο εκπρόσωπος δηλώσει διαφορετικά. Σε κάθε περίπτωση, κατά την τελευταία τριετία πριν από τα 18, επιτρέπεται η μετάβαση σε προφίλ χαμηλότερου κινδύνου.

Κεφαλαιακή προστασία και κόστος

Η κεφαλαιακή προστασία καλύπτει τις ιδιωτικές εισφορές έως το ετήσιο ποσό που δικαιούται κρατική αντιστοίχιση (αρχικά 1.200 ευρώ) και την αντίστοιχη κρατική συνεισφορά. Κατά την ενηλικίωση, η αξία των επενδύσεων που αποκτήθηκαν με αυτά τα ποσά δεν μπορεί να υπολείπεται του ονομαστικού τους ποσού. Εισφορές πάνω από το ετήσιο όριο της κρατικής αντιστοίχισης δεν προστατεύονται αυτόματα, αλλά μπορεί να επιλεγεί πρόσθετη κεφαλαιακή προστασία με ξεχωριστή χρέωση. Η προστασία παρέχεται με ανέκκλητη δέσμευση από πιστωτικό ίδρυμα της ΕΕ ή ασφαλιστική επιχείρηση και ισχύει ακόμη και σε περίπτωση αφερεγγυότητας του παρόχου. Το κόστος της τιμολογείται χωριστά και εμφανίζεται στον ενιαίο δείκτη κόστους.

Το συνολικό ετήσιο κόστος της προεπιλεγμένης επιλογής δεν μπορεί να υπερβαίνει το 0,50% της μέσης ετήσιας αξίας του λογαριασμού, εξαιρουμένων φόρων, τελών ρυθμιζόμενων αγορών και του κόστους κεφαλαιακής προστασίας. Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών θα δημοσιεύει ετησίως συγκριτικό πίνακα κόστους για όλους τους παρόχους, ο οποίος θα τίθεται υπόψη του γονέα πριν από την υπογραφή της σύμβασης.

Αναλήψεις, φορολογικά κίνητρα και ενηλικίωση

Τα κεφάλαια δεν μπορούν να αναληφθούν πριν από τη συμπλήρωση του 18ου έτους, εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις όπως θάνατος γονέα ή νόμιμου εκπροσώπου, θάνατος του δικαιούχου ή σοβαροί λόγοι υγείας του παιδιού. Πριν από την ενηλικίωση δεν επιτρέπεται ενεχυρίαση, εκχώρηση ή κατάσχεση των δικαιωμάτων του δικαιούχου, με επιφύλαξη ειδικών διατάξεων αναγκαστικού δικαίου. Ο λογαριασμός δεν ανήκει στην πτωχευτική περιουσία του γονέα ή κηδεμόνα. Σε περίπτωση παράνομης ανάληψης, επιστρέφεται στο Δημόσιο το σύνολο της κρατικής συνεισφοράς και οι αντίστοιχες αποδόσεις, αλλά ο λογαριασμός δεν κλείνει και συνεχίζει με το υπόλοιπο. Η κρατική συνεισφορά μπορεί να επανεκκινήσει με νέες ιδιωτικές εισφορές.

Οι εισφορές έως 10.000 ευρώ ετησίως δεν θεωρούνται εισόδημα του ανηλίκου και δεν λαμβάνονται υπόψη σε εισοδηματικά ή κοινωνικά κριτήρια. Εξαιρούνται από τον φόρο δωρεών και γονικών παροχών, ενώ απαλλάσσονται από φόρο εισοδήματος τα μερίσματα, οι τόκοι και οι υπεραξίες που πιστώνονται στον λογαριασμό. Σημειώνεται ότι αφαιρέθηκε η ρητή εξαίρεση των εισφορών από τα τεκμήρια του πόθεν έσχες, επομένως δεν προβλέπεται απαλλαγή από τον έλεγχο προέλευσης χρημάτων.

Με τη συμπλήρωση του 18ου έτους, ο λογαριασμός μετατρέπεται σε προσωπικό περιουσιακό δικαίωμα του δικαιούχου. Το παιδί μπορεί να προβεί σε ολική ανάληψη, μεταφορά κεφαλαίων σε καταθετικό ή επενδυτικό λογαριασμό ή σε επενδυτικό ασφαλιστικό προϊόν, ή μερική ανάληψη. Η ανάληψη ή μεταφορά δεν υπόκειται σε φόρο, και σε περίπτωση μεταφοράς σε επενδυτικό λογαριασμό διατηρείται το ιστορικό των επενδύσεων χωρίς να θεωρείται νέα εισφορά.

Αυτοδιαχείριση και διακοπή καταβολών

Εκτός από τα έτοιμα επενδυτικά μοντέλα, παρέχεται η δυνατότητα αυτοδιαχείρισης για γονείς με γνώση των αγορών. Στην περίπτωση αυτή, οι άμεσες μετοχές και ομόλογα δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 30% της συνολικής αξίας του χαρτοφυλακίου, ενώ μπορούν να επιλέγονται αμοιβαία κεφάλαια ή ETF εφόσον τηρούνται τα όρια του προφίλ. Ο πάροχος ελέγχει κάθε επενδυτική εντολή πριν την εκτέλεση και παρακολουθεί τουλάχιστον ανά τρίμηνο τη συμμόρφωση με τους κανόνες.

Αν σταματήσουν οι καταβολές, δεν προβλέπεται ποινή, κατάσχεση ή κλείσιμο του λογαριασμού. Το υπάρχον κεφάλαιο παραμένει επενδυμένο, οι αποδόσεις συνεχίζουν να πιστώνονται, αλλά το κράτος δεν προσθέτει νέα συνεισφορά ελλείψει νέας ιδιωτικής εισφοράς. Αν αργότερα γίνουν νέες καταθέσεις, η κρατική αντιστοίχιση επανεκκινεί εντός των ετήσιων ορίων.

Κλιμάκωση κρατικής συνεισφοράς

Η κρατική συνεισφορά ξεκινά από έως 1.200 ευρώ ετησίως ανά παιδί και αυξάνεται κατά 10% κάθε πενταετία. Έτσι, το ανώτατο ετήσιο ποσό διαμορφώνεται ως εξής: 1.200 ευρώ την αρχική περίοδο, 1.320 ευρώ μετά την πρώτη πενταετία, 1.452 ευρώ μετά τη δεύτερη και 1.597,20 ευρώ μετά την τρίτη πενταετία. Η αύξηση αφορά μόνο το ανώτατο όριο και όχι υποχρεωτική καταβολή της οικογένειας, η οποία μπορεί να συνεισφέρει από 10 ευρώ έως 10.000 ευρώ ετησίως, με το Δημόσιο να αντιστοιχίζει έως το εκάστοτε όριο. Για παράδειγμα, με κατάθεση 1.200 ευρώ τον χρόνο στην αρχική περίοδο, το κράτος προσθέτει άλλα 1.200 ευρώ, φτάνοντας τα 2.400 ευρώ προ αποδόσεων. Μετά την πρώτη πενταετία, για μέγιστη κρατική ενίσχυση απαιτείται κατάθεση τουλάχιστον 1.320 ευρώ, οδηγώντας σε ετήσιο κεφάλαιο 2.640 ευρώ. Αν η οικογένεια καταβάλλει μόνο 600 ευρώ, το κράτος προσθέτει 600 ευρώ, ανεξαρτήτως ορίου.