Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει την άντληση έως 150 δισ. ευρώ για τη χρηματοδότηση αμυντικών προγραμμάτων, σε μια περίοδο μεταβαλλόμενης γεωπολιτικής ισορροπίας και συζητήσεων για τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen ανακοίνωσε στις 30 Δεκεμβρίου σχέδιο δημοπρασίας ομολόγων που θα επιτρέψει στις εθνικές κυβερνήσεις να αντλήσουν πόρους για στρατιωτικές δαπάνες, με μετέπειτα αποπληρωμή των κεφαλαίων προς την Επιτροπή. Δεν έχει διευκρινιστεί ο τρόπος συμμετοχής όσων κρατών εκφράσουν επιφυλάξεις.
Οι αγορές αντέδρασαν με άνοδο των αποδόσεων. Στις 2 Ιανουαρίου, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων της ευρωζώνης κινήθηκαν ανοδικά ενόψει ενός έτους με αυξημένη έκδοση χρέους και μεγαλύτερη δημοσιονομική επιβάρυνση στη Γερμανία, ενώ παράγοντες αποδίδουν την τάση και στο περιβάλλον διεθνούς αβεβαιότητας. Οι αποδόσεις των 10ετών τίτλων ενισχύθηκαν κατά 2–3 μονάδες βάσης, με το γερμανικό Bund να φθάνει το 2,89%.
Στη Γαλλία παρατηρήθηκε ανάλογη πορεία, ενώ στην Ιταλία η μεταβολή ήταν περιορισμένη. Το ενδιαφέρον της αγοράς στρέφεται στη νέα έκδοση 10ετούς ομολόγου της Σλοβενίας, με συμμετοχή μεγάλων τραπεζών στη διάθεση του τίτλου. Η Commerzbank εκτιμά ότι οι πιέσεις στο κόστος δανεισμού θα διατηρηθούν, καθώς οι ιδιώτες επενδυτές προβλέπεται να απορροφήσουν καθαρή προσφορά 234 δισ. ευρώ μέσα στο 2026.
Η συζήτηση για νέο κοινό δανεισμό προσελκύει το ενδιαφέρον θεσμικών επενδυτών. Η Alecta, ένα από τα μεγαλύτερα συνταξιοδοτικά ταμεία της Σουηδίας, εξετάζει συμμετοχή σε πιθανές εκδόσεις, ενώ στελέχη της επισημαίνουν ότι η αγορά εμφανίζει προθυμία τοποθέτησης σε τίτλους της ΕΕ εφόσον υπάρξει πολιτική συμφωνία.
Η υψηλή πιστοληπτική αξιολόγηση της Ένωσης ενισχύει την ελκυστικότητα των ομολόγων της, σε μια περίοδο περιορισμένης διαθεσιμότητας τίτλων αντίστοιχης βαθμίδας από εθνικούς εκδότες. Επενδυτές από την Ολλανδία επισημαίνουν ότι οι υποβαθμίσεις διαφόρων κρατών αυξάνουν τη ζήτηση για ευρωομόλογα.
Ο κοινός δανεισμός έχει ήδη ιστορικό προηγούμενο, όμως η πανδημία αποτέλεσε σημείο καμπής. Η ΕΕ άντλησε 330 δισ. ευρώ μέσω του NextGenerationEU και 100 δισ. ευρώ μέσω του SURE, έναντι ετήσιων εκδόσεων περίπου 500 εκατ. ευρώ πριν από την κρίση. Τα τελευταία χρόνια οι εκδόσεις για τη στήριξη της Ουκρανίας και των Δυτικών Βαλκανίων ενίσχυσαν την παρουσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις αγορές.
Με βάση προγενέστερες προβλέψεις, ο δανεισμός για το 2025 θα μπορούσε να φθάσει τα 160 δισ. ευρώ, επίπεδο που θα τοποθετούσε την ΕΕ ανάμεσα στους μεγαλύτερους εκδότες χρέους σε ευρώ. Ζητήματα δημοσιονομικής πειθαρχίας ωστόσο παραμένουν αντικείμενο συζήτησης σε κράτη που παραδοσιακά υπογραμμίζουν τα όρια του κοινού δανεισμού.
Η προοπτική ενίσχυσης του ρόλου της ΕΕ στην αγορά ομολόγων συνδέεται με εισηγήσεις που προωθούν την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων μέσω συλλογικών πόρων. Αναλυτές σημειώνουν ότι ένα επιτυχημένο πρόγραμμα θα μπορούσε να επαναλάβει το θετικό αποτύπωμα του NextGenerationEU.
Παράλληλα, η Ένωση επιδιώκει τη βελτίωση της θέσης των ομολόγων της στους δείκτες κρατικού χρέους, καθώς η ένταξη σε αυτούς θα κατεύθυνε σημαντικά κεφάλαια προς τους ευρωπαϊκούς τίτλους. Η απουσία εξελιγμένων εργαλείων αντιστάθμισης κινδύνου εξακολουθεί να διαφοροποιεί τα ομόλογα της ΕΕ από εκείνα των μεγάλων κρατών-μελών.
Στελέχη της Επιτροπής επιδιώκουν να καταστήσουν τα κοινά ομόλογα σταθερή χρηματοοικονομική επιλογή, επισημαίνοντας ότι η αγορά χρειάζεται μεγαλύτερη σαφήνεια ως προς τον χαρακτήρα τους. Η παγκόσμια άνοδος του χρέους, που έχει φθάσει τα 100 τρισ. δολάρια, περιπλέκει το περιβάλλον δανεισμού.
Ορισμένοι αναλυτές αναγνωρίζουν ότι ο κοινός δανεισμός μπορεί να διευκολύνει κράτη με αυξημένο δημοσιονομικό βάρος. Παράλληλα, η αύξηση της προσφοράς ομολόγων της ΕΕ ενδέχεται να ενισχύσει το κόστος δανεισμού και να επιβαρύνει οικονομίες με υψηλή έκθεση στις αγορές, μεταξύ των οποίων η Γαλλία και η Ιταλία.
