Εκλογές με φόντο τους εχθρούς, αλλά το χρέος θεριεύει: Η άλλη κρίση του Ισραήλ

Καθώς το Ισραήλ εισέρχεται στην τελική ευθεία για τις βουλευτικές εκλογές του Οκτωβρίου, η πολιτική αντιπαράθεση επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στα ζητήματα ασφάλειας, στις περιφερειακές απειλές και στην ικανότητα της επόμενης κυβέρνησης να διαχειριστεί ένα εξαιρετικά ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον.

Πίσω από τη σκληρή προεκλογική ρητορική, ωστόσο, διαμορφώνεται ένα δεύτερο μέτωπο με ιδιαίτερα βαριές συνέπειες για τη χώρα: το οικονομικό κόστος των παρατεταμένων πολεμικών συγκρούσεων και η συνεχής επιβάρυνση των δημόσιων οικονομικών.

Οι ισραηλινές πολιτικές δυνάμεις προβάλλουν κατά κύριο λόγο την αντιμετώπιση των εξωτερικών εχθρών και την ενίσχυση της στρατιωτικής ισχύος. Πολύ μικρότερη θέση στη δημόσια συζήτηση καταλαμβάνει το ερώτημα του διογκούμενου χρέους και του τρόπου με τον οποίο θα χρηματοδοτηθεί ο βαρύς λογαριασμός των πολέμων.

Οι συνεχείς στρατιωτικές επιχειρήσεις έχουν αυξήσει σημαντικά τις κρατικές δαπάνες, την ώρα που η πίεση στα φορολογικά έσοδα γίνεται εντονότερη. Πρόκειται για έναν συνδυασμό που περιορίζει τα περιθώρια της δημοσιονομικής πολιτικής και μεταφέρει όλο και μεγαλύτερο βάρος στα επόμενα χρόνια.

Οι πόλεμοι μεγαλώνουν τον λογαριασμό

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο άμεσο κόστος των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Η οικονομία καλείται παράλληλα να διαχειριστεί τις επιπτώσεις που προκαλούν οι συνεχείς συγκρούσεις στην παραγωγή, στις επενδύσεις, στην κατανάλωση και τελικά στα δημόσια έσοδα.

Ένας ακόμη παράγοντας που επιβαρύνει την κατάσταση είναι η αποχώρηση από τη χώρα εργαζομένων και επαγγελματιών με υψηλές αποδοχές. Η εξέλιξη αυτή περιορίζει τη φορολογική βάση ακριβώς τη στιγμή που το κράτος χρειάζεται περισσότερους πόρους για άμυνα και αυξημένες δημόσιες δαπάνες.

Όσο μικραίνει η δεξαμενή των φορολογουμένων που καταβάλλουν υψηλά ποσά σε φόρους, τόσο δυσκολότερη γίνεται η εξίσωση για τον κρατικό προϋπολογισμό. Οι στρατιωτικές ανάγκες παραμένουν αυξημένες, ενώ τα έσοδα δεν ακολουθούν με τον ίδιο ρυθμό.

Η οικονομική αυτή πίεση δεν αποτελεί ένα μακρινό πρόβλημα που μπορεί να μετατεθεί επ’ αόριστον. Ο λογαριασμός των πολεμικών επιχειρήσεων συσσωρεύεται και αργά ή γρήγορα θα πρέπει να καλυφθεί είτε μέσω υψηλότερης φορολογίας, είτε μέσω περιορισμού άλλων κρατικών δαπανών, είτε μέσω μεγαλύτερου δανεισμού.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το κόστος μπορεί να μεταφερθεί στους σημερινούς φορολογουμένους ή να επιβαρύνει τις επόμενες γενιές μέσω ενός υψηλότερου δημόσιου χρέους.

Η ασφάλεια κυριαρχεί, η οικονομία μένει στο περιθώριο

Παρά τη σοβαρότητα της δημοσιονομικής κατάστασης, η προεκλογική συζήτηση εξακολουθεί να περιστρέφεται κυρίως γύρω από την άμυνα και την ασφάλεια.

Οι υποψήφιοι επιχειρούν να πείσουν τους ψηφοφόρους ότι μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικότερα τις απειλές που προέρχονται από το εξωτερικό, ενώ πολύ λιγότερη έμφαση δίνεται στο πώς θα χρηματοδοτηθεί αυτή η στρατηγική και ποιες θα είναι οι συνέπειές της για την οικονομία.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή οι στρατιωτικές δαπάνες δεν φαίνεται να αποτελούν προσωρινή επιβάρυνση. Εφόσον οι περιφερειακές συγκρούσεις συνεχιστούν, το Ισραήλ θα χρειαστεί να διατηρεί υψηλές αμυντικές δαπάνες για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Την ίδια στιγμή, η αύξηση του χρέους περιορίζει σταδιακά τη δυνατότητα του κράτους να χρηματοδοτεί άλλες ανάγκες, από κοινωνικές παροχές και υποδομές έως επενδύσεις και δημόσιες υπηρεσίες.

Έτσι, πίσω από τις προεκλογικές εξαγγελίες για στρατιωτική ισχύ και εθνική ασφάλεια, διαμορφώνεται ένα διαφορετικό και εξίσου κρίσιμο μέτωπο. Το Ισραήλ βρίσκεται αντιμέτωπο με αυξανόμενο δημόσιο χρέος, πιεσμένα φορολογικά έσοδα και μια οικονομία που καλείται να χρηματοδοτήσει πολεμικές επιχειρήσεις χωρίς σαφές τέλος.

Η επόμενη κυβέρνηση θα κληθεί επομένως να αντιμετωπίσει όχι μόνο τις γεωπολιτικές απειλές, αλλά και τις οικονομικές συνέπειες μιας μακράς περιόδου συγκρούσεων. Και εκεί ενδέχεται να βρίσκεται ο δυσκολότερος λογαριασμός της επόμενης ημέρας.