ΕΚΤ: Αύξηση επιτοκίων λόγω πολέμου στη Μέση Ανατολή

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις πιο κρίσιμες καμπές της νομισματικής πολιτικής της, καθώς η παρατεταμένη διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή έχει ανατρέψει κάθε προηγούμενο σχεδιασμό. Με τα Στενά του Ορμούζ να παραμένουν ουσιαστικά κλειστά για τέταρτο συνεχόμενο μήνα, οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν εκτοξευθεί, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό κοκτέιλ πληθωριστικών πιέσεων που αναγκάζει την ΕΚΤ να επανεξετάσει τη στρατηγική της.

Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, η ΕΚΤ πρόκειται να προχωρήσει σε αύξηση του βασικού επιτοκίου αποδοχής καταθέσεων κατά 25 μονάδες βάσης, φέρνοντάς το στο 2,25% κατά τη συνεδρίαση της ερχόμενης Πέμπτης. Πρόκειται για μία κίνηση που θα σημάνει την πρώτη αύξηση επιτοκίων μετά από περισσότερα από δυόμισι χρόνια, καθώς η τελευταία φορά που η ΕΚΤ είχε αυξήσει τα επιτόκια ήταν τον Σεπτέμβριο του 2023, όταν το επιτόκιο καταθέσεων είχε κορυφωθεί στο 4%. Ακολούθησε μία περίοδος σταδιακής χαλάρωσης, με μειώσεις δύο ποσοστιαίων μονάδων από τον Ιούνιο του 2024 έως τον Ιούνιο του 2025.

Το μήνυμα για αυτή την αλλαγή πλεύσης έστειλε η Ίζαμπελ Σνάμπελ, μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, η οποία σε δηλώσεις της τόνισε ότι η αύξηση των επιτοκίων καθίσταται αναγκαία λόγω της παρατεταμένης διάρκειας του πολέμου, που ξεπέρασε κάθε αρχική πρόβλεψη. Η Σνάμπελ επισήμανε ότι οι υψηλές τιμές ενέργειας έχουν αρχίσει να διαχέονται ευρύτερα στην οικονομία, επηρεάζοντας όλο και περισσότερους κλάδους. Μάλιστα, υπογράμμισε ότι μία ενδεχόμενη αύξηση θα ήταν αναγκαία ακόμη και στην περίπτωση επίτευξης συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου, καθώς οι ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές. Αυτό σημαίνει ότι η επαναφορά των τιμών των ορυκτών καυσίμων στα προ της κρίσης επίπεδα θα καθυστερήσει σημαντικά, ακόμη και αν υπάρξει ειρηνευτική συμφωνία, η οποία έχει προαναγγελθεί πολλές φορές τον τελευταίο μήνα χωρίς να έχει υλοποιηθεί.

Η ΕΚΤ αναμένεται να αποφύγει οποιαδήποτε δέσμευση για τις επόμενες κινήσεις της, επαναλαμβάνοντας την πάγια θέση της ότι οι αποφάσεις θα λαμβάνονται σε κάθε συνεδρίαση βάσει των διαθέσιμων στοιχείων. Ωστόσο, όσο καθυστερεί μία συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος περαιτέρω αύξησης του πληθωρισμού στην Ευρωζώνη, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες αυξήσεις επιτοκίων. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Reuters, το 60% των οικονομολόγων προβλέπει μία δεύτερη αύξηση μέσα στο 2026, πιθανότατα τον Σεπτέμβριο, μία εκτίμηση που συμμερίζονται και οι αγορές χρήματος.

Ο αντίκτυπος του πολέμου στην οικονομία της Ευρωζώνης

Η επιβράδυνση της οικονομίας της Ευρωζώνης αποτελεί μία παράμετρο που η ΕΚΤ θα εξετάσει με ιδιαίτερη προσοχή πριν προχωρήσει σε περαιτέρω αυξήσεις επιτοκίων. Μία νέα αύξηση θα περιόριζε τη ζήτηση για κατανάλωση και επενδύσεις, αυξάνοντας τον κίνδυνο ύφεσης. Τα στοιχεία για το ΑΕΠ του πρώτου τριμήνου, καθώς και οι έρευνες συγκυρίας για το δεύτερο τρίμηνο, καταδεικνύουν τον σημαντικό αντίκτυπο του πολέμου στην οικονομία. Το ΑΕΠ της Ευρωζώνης μειώθηκε κατά 0,2% το πρώτο τρίμηνο σε σύγκριση με το τέταρτο τρίμηνο του 2025, με τον Μάρτιο να επηρεάζεται αρνητικά από την έναρξη της κρίσης. Αν και η μείωση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη βουτιά 12,1% του ιρλανδικού ΑΕΠ, λόγω της δραστηριότητας πολυεθνικών επιχειρήσεων, ο αντίκτυπος του πολέμου είναι εμφανής.

Η αρνητική πορεία φαίνεται να συνεχίζεται και στο δεύτερο τρίμηνο. Ο επικεφαλής οικονομολόγος της S&P Global, Κρις Γουίλιαμσον, σχολιάζοντας την έρευνα της εταιρείας σε επιχειρήσεις τον Μάιο, ανέφερε ότι οι απαντήσεις υποδηλώνουν μία πιθανή μείωση του ΑΕΠ κατά 0,2%, εάν δεν υπάρξει κάποια σημαντική μεταβολή τον Ιούνιο. Ο Γουίλιαμσον τόνισε ότι το επιχείρημα για περαιτέρω αυξήσεις επιτοκίων θα είναι δυσκολότερο να υποστηριχθεί, εάν η οικονομία συνεχίσει να εξασθενεί, καθώς η μείωση της ζήτησης θα περιορίζει τη δυνατότητα αύξησης των τιμών και των μισθών.

Πληθωρισμός και δευτερογενείς επιπτώσεις

Η ΕΚΤ καλείται να σταθμίσει πολύ προσεκτικά τον κίνδυνο του πληθωρισμού με τον κίνδυνο μίας σοβαρής επιβράδυνσης της οικονομίας. Ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη συνέχισε την ανοδική του πορεία τον Μάιο, φτάνοντας στο 3,2% από 3% τον Απρίλιο και 1,9% τον Φεβρουάριο. Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στις τιμές ενέργειας, που αυξήθηκαν κατά 10,9% σε ετήσια βάση. Ωστόσο, για πρώτη φορά μετά την έναρξη του πολέμου, σημειώθηκε αύξηση τιμών και σε άλλες μεγάλες ομάδες προϊόντων και υπηρεσιών. Στον τομέα των υπηρεσιών, ο δείκτης τιμών αυξήθηκε 2,5% από 2% τον Απρίλιο, ενώ οι τιμές των βιομηχανικών προϊόντων (πλην ενέργειας) αυξήθηκαν 0,9% από 0,8%. Αυτές οι δευτερογενείς αυξήσεις τιμών σε άλλους κλάδους της οικονομίας αποτελούν μία τάση που θα εντείνεται όσο παραμένει κλειστό το Στενό του Ορμούζ.

Στην ανάλυση της έρευνας του Μαΐου, ο Γουίλιαμσον προειδοποίησε ότι οι πιέσεις στις τιμές έχουν ενταθεί στο πιο ανησυχητικό επίπεδο των τελευταίων τριών και πλέον ετών, υποδηλώνοντας ότι ο πληθωρισμός μπορεί να φτάσει κοντά στο 4% τους επόμενους μήνες. Η προοπτική αυτή καθιστά την απόφαση της ΕΚΤ για αύξηση των επιτοκίων σχεδόν μονόδρομο, παρά τους κινδύνους για την οικονομική ανάπτυξη.