Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο. Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, ανέδειξε στο Νταβός μια διαπίστωση που μέχρι πρόσφατα θα θεωρούνταν ακραία: η Ένωση απέτυχε. Χαρακτήρισε την υπερβολική γραφειοκρατία, τις καθυστερήσεις στις μεταρρυθμίσεις και τις πολυάριθμες ρυθμίσεις ως σπατάλη σημαντικού δυναμικού, όχι μόνο για τη Γερμανία αλλά για ολόκληρη την Ευρώπη. Η ενιαία αγορά, που είχε σχεδιαστεί για να δημιουργήσει τον πιο ανταγωνιστικό οικονομικό χώρο στον κόσμο, αντίθετα εξελίχθηκε σε χώρο υπερ-ρύθμισης και αδράνειας.
Τα δεδομένα επιβεβαιώνουν την εικόνα αυτή. Στα 22 χρόνια που λειτουργεί το ευρώ, η Ευρώπη έχασε πάνω από το ένα τρίτο του μεριδίου της στο παγκόσμιο ΑΕΠ. Από το 31% που κατείχε αρχικά, κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες, η συμμετοχή της μειώθηκε στο 18%, υποχωρώντας πίσω από τις ΗΠΑ που διατηρούν μερίδιο 26-27%. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η οικονομική επιρροή της Ευρώπης περιορίζεται δραματικά, ενώ οι ανταγωνιστικές δυνάμεις όπως οι ΗΠΑ και οι αναδυόμενες οικονομίες κερδίζουν έδαφος.
Η παρακμή της Ευρώπης δεν εξηγείται μόνο με τη γραφειοκρατία και την υπερ-ρύθμιση. Πολιτικές επιλογές της ίδιας της Ένωσης επιδείνωσαν την κατάσταση. Το Green Deal αύξησε το κόστος ενέργειας, περιόρισε τη βιομηχανική παραγωγή και μείωσε την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Οι ευρωπαϊκές τιμές ενέργειας είναι πλέον διπλάσιες ή τριπλάσιες από αυτές των ΗΠΑ, γεγονός που προδιαγράφει περαιτέρω απώλειες. Παράλληλα, ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέδειξε την πλήρη αδυναμία της Ευρώπης να παρέμβει αποτελεσματικά, ενώ το ΝΑΤΟ εμφανίζεται αποδυναμωμένο. Η χώρα χάνει τον πόλεμο και η Ουκρανία συνειδητοποιεί ότι η Ένωση είναι κατακερματισμένη και αδύναμη να την στηρίξει.
Ο Ζελένσκι περιγράφει την κατάσταση με σαφήνεια, τονίζοντας την απουσία ενιαίας ευρωπαϊκής βούλησης. Οι πρώτες γραμμές, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, παραμένουν εκτεθειμένες σε κινδύνους που η Ευρώπη δεν μπορεί να αντιμετωπίσει. Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι η Ένωση αδυνατεί να υπερασπιστεί τα κράτη-μέλη της, ακόμα και σε θέματα άμυνας και κυριαρχίας.
Στο διεθνές πλαίσιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες κινούνται με σαφή στρατηγική. Ο Τραμπ επιδιώκει ιστορικό συμβιβασμό με τη Ρωσία, όχι μόνο στο Ουκρανικό, αλλά και σε ευρύτερα θέματα γεωπολιτικής σταθερότητας. Στόχος του είναι η διάσπαση της συσπείρωσης των αναδυόμενων δυνάμεων της Ασίας κατά της Δύσης. Οι χώρες που συμμετέχουν στο “Συμβούλιο Ειρήνης” είναι κυρίως από Ασία και Μέση Ανατολή, ενώ μισοί από τους BRICS ενσωματώνονται στις προσπάθειες των ΗΠΑ. Η στρατηγική αυτή περιορίζει τη δυνατότητα αντιδυτικών συμμαχιών και ενισχύει τη θέση της Ουάσινγκτον.
Η άρση των κυρώσεων στη Ρωσία, στο Ιράν και πιθανώς στη Βενεζουέλα αναμένεται να μειώσει τις διεθνείς τιμές ενέργειας. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν να εξασφαλίσουν σταθερότητα στην αγορά πετρελαίου-αερίου, ενώ η Ευρώπη παραμένει δεμένη στο Green Deal, χωρίς να επωφελείται από την πτώση των τιμών. Ταυτόχρονα, η Αμερική αξιοποιεί στρατηγικά κινήσεις χαμηλού κόστους και ρίσκου, όπως χειρουργικά πλήγματα και απειλές δασμών, για να δημιουργήσει γεωπολιτικό κεφάλαιο χωρίς εμπλοκή στρατευμάτων στο έδαφος.
Η υπόθεση της Γροιλανδίας αναδεικνύει τη στρατηγική ισχύ των ΗΠΑ και την αδυναμία της Ευρώπης να προασπίσει περιοχές με γεωπολιτική σημασία. Η περιοχή διαθέτει τεράστια έκταση, πλούσιους φυσικούς πόρους και μικρό πληθυσμό. Η αμερικανική πολιτική επιδιώκει συναινετική λύση, αναγνωρίζοντας το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του λαού της Γροιλανδίας, χωρίς να απαιτείται βία. Η Δανία δεν διαθέτει ικανότητες άμυνας στον Αρκτικό κύκλο και η Ευρώπη δεν έχει αρμοδιότητα, γεγονός που καθιστά την παρέμβαση των ΗΠΑ αναπόφευκτη και ουσιαστική.
Στην Ανατολική Μεσόγειο, η Τουρκία προχωρά σε διετούς διάρκειας NAVTEX στο μισό Αιγαίο, καθιστώντας μόνιμα αμφισβητούμενα τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Η ελληνική κυβέρνηση ετοιμάζεται να διαπραγματευθεί με την Άγκυρα, ενώ η Ευρώπη παραμένει απούσα. Το ενδιαφέρον των Ευρωπαίων για τη Γροιλανδία αποδεικνύει ότι η Ένωση ασχολείται με ζητήματα χωρίς άμεση επίπτωση στα μέλη της και παραμελεί κρίσιμα εθνικά ζητήματα, όπως η ασφάλεια και η υπεράσπιση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η ελληνική πολιτική ελίτ διατηρεί προσκόλληση σε ατζέντες που έχουν αποτύχει διεθνώς. Η εμμονή στην παγκοσμιοποίηση, στη γραφειοκρατία, στην πράσινη μετάβαση και στην πολιτική κατευνασμού απέναντι στην Τουρκία έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη διεθνή πραγματικότητα. Η συμμετοχή στην πιο επιθετική αντιρωσική γραμμή της Ευρώπης, όταν οι ΗΠΑ αναζητούν διαύλους συνεργασίας με τη Ρωσία, υπογραμμίζει τη διάσταση μεταξύ ελληνικής και διεθνούς στρατηγικής.
Το σύνολο αυτών των παραγόντων καταδεικνύει ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Η αδράνεια, η πολιτική ανακολουθία και η προσκόλληση σε πεπαλαιωμένες πολιτικές οδηγούν σε απώλεια επιρροής και θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια των κρατών-μελών. Η Ελλάδα και η Κύπρος παραμένουν εκτεθειμένες, ενώ η Ένωση δεν μπορεί να διασφαλίσει την προστασία τους. Η στρατηγική εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι η Ευρώπη παραμένει πίσω από τις εξελίξεις, ενώ άλλες δυνάμεις, κυρίως οι ΗΠΑ, διαμορφώνουν τη νέα παγκόσμια ισορροπία.
