Ελληνική Δικαιοσύνη, 26η στους 27. Πόσο αντέχει να περιμένει ο πολίτης;

Με στοιχεία του 2024, ο εκτιμώμενος χρόνος διεκπεραίωσης μιας αστικής διαφοράς σε πρώτο βαθμό φτάνει τις 737 ημέρες. Πίσω από την προτελευταία θέση της Ελλάδας στον δείκτη του ΚΕΦΙΜ βρίσκεται ένα ερώτημα για την ισότητα των πολιτών. Ποιος έχει την οικονομική αντοχή να διεκδικήσει το δίκιο του μέχρι τέλους; capital.gr

Για μια μικρή επιχείρηση που περιμένει να κριθεί μια οικονομική απαίτηση, δύο χρόνια μπορεί να σημαίνουν απλήρωτους προμηθευτές, χαμένες θέσεις εργασίας ή λουκέτο. Για κάποιον που διεκδικεί αποζημίωση, μπορεί να σημαίνουν ότι θα πρέπει να ζήσει για χρόνια με το κόστος της ζημιάς. Κι όταν ο ένας διάδικος έχει την οικονομική δυνατότητα να περιμένει και ο άλλος πιέζεται να συμβιβαστεί, πόσο ισότιμη είναι στην πράξη η πρόσβασή τους στη Δικαιοσύνη;

Τι δείχνει η προτελευταία θέση

Η Ελλάδα κατατάσσεται 26η ανάμεσα στα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ στον Δείκτη Απόδοσης των Δικαστικών Συστημάτων (JUSPER) του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών. Συγκεντρώνει 34,8 μονάδες στις 100, έναντι 52,5 του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Χαμηλότερη επίδοση καταγράφει η Κύπρος, με 24,2 μονάδες. Ο δείκτης συνθέτει 31 επιμέρους μετρήσεις για την αποδοτικότητα, τη χρηματοδότηση και την πρόσβαση στη Δικαιοσύνη. Στην αποδοτικότητα, η Ελλάδα συγκεντρώνει 26,1 μονάδες, έναντι 56,4 του μέσου όρου της ΕΕ. capital.gr

Οι 737 ημέρες είναι στατιστική εκτίμηση με βάση την αναλογία των εκκρεμών προς τις διεκπεραιωμένες υποθέσεις. Αφορούν τον πρώτο βαθμό και αποτυπώνουν πόσο χρόνο θα χρειαζόταν το σύστημα για να εκκαθαρίσει τις εκκρεμότητές του με τον ρυθμό που κατέγραψε. capital.gr

Η βελτίωση στα στοιχεία του Υπουργείου και το τεστ της καθημερινότητας

Το Υπουργείο Δικαιοσύνης παρουσίασε νεότερα στοιχεία για τους πρώτους 18 μήνες εφαρμογής του δικαστικού χάρτη, από τον Σεπτέμβριο του 2024 έως τον Μάρτιο του 2026. Σύμφωνα με αυτά, ο εκτιμώμενος χρόνος έκδοσης απόφασης στα Πρωτοδικεία μειώθηκε από 774 σε 357 ημέρες και ο ρυθμός εκκαθάρισης αυξήθηκε από 86,2% σε 105,1%. Η εικόνα αυτή αφορά τη συγκεκριμένη περίοδο εφαρμογής του δικαστικού χάρτη. Η επίδρασή της στη θέση της Ελλάδας θα μπορεί να αξιολογηθεί με νεότερα, συγκρίσιμα ευρωπαϊκά δεδομένα. capital.gr

Το ερώτημα είναι πού φτάνει αυτή η βελτίωση. Σε ποια Πρωτοδικεία μειώθηκε περισσότερο η αναμονή και ποια εξακολουθούν να σηκώνουν δυσανάλογο φόρτο; Πόσες υποθέσεις παραμένουν ανοιχτές πάνω από τρία ή πέντε χρόνια; Σε ποιο στάδιο χάνεται ο περισσότερος χρόνος, από τον προσδιορισμό της δικασίμου μέχρι τη δημοσίευση της απόφασης; Ένας εθνικός μέσος όρος δίνει τη γενική εικόνα. Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα θα δείξουν πού χρειάζονται προσωπικό, καλύτερη κατανομή των υποθέσεων ή απλούστερες διαδικασίες.

Υπάρχει και ένα ερώτημα που δύσκολα χωρά στους πίνακες. Πόσοι πολίτες εγκαταλείπουν μια βάσιμη διεκδίκηση πριν καν καταθέσουν αγωγή, επειδή υπολογίζουν πόσο θα τους κοστίσει η αναμονή; Αν κάποιος αποδέχεται έναν δυσμενή συμβιβασμό επειδή χρειάζεται τα χρήματα σήμερα, το κόστος της καθυστέρησης έχει ήδη περάσει στον πιο αδύναμο διάδικο.

Πόσο αξίζει μια δικαίωση όταν έρχεται αργά;

Η 26η θέση υποχρεώνει την Πολιτεία να απαντήσει με μετρήσιμα αποτελέσματα για κάθε δικαστήριο και με λογοδοσία για τις υποθέσεις που λιμνάζουν. Διότι μια απόφαση μπορεί να αναγνωρίσει πλήρως το δίκιο ενός ανθρώπου, ενώ στο μεταξύ εκείνος έχει χάσει την επιχείρησή του ή έχει εξαντλήσει τις οικονομίες του για να αντέξει. Αν η δυνατότητα να φτάσεις σε δικαστική απόφαση εξαρτάται από το πόσα χρόνια μπορείς να χρηματοδοτείς την αναμονή σου, πόσο ίσοι είμαστε τελικά απέναντι στον νόμο;