Ενεργειακή Συμμαχία Ελλάδας, Σερβίας, Β. Μακεδονίας, Βουλγαρίας

Η ενεργειακή συνεργασία στη Νοτιοανατολική Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα, πιο σύνθετη φάση, με την Ελλάδα να επιδιώκει να εδραιώσει τον ρόλο της ως κεντρικού κόμβου διαμετακόμισης ενέργειας προς τα βόρεια. Στο πλαίσιο αυτό, ολοκληρώθηκε σήμερα στο Βελιγράδι η 2η Τετραμερής Υπουργική Συνάντηση για την Ενέργεια και τη Διασυνδεσιμότητα, στην οποία συμμετείχαν οι υπουργοί Ενέργειας της Ελλάδας, της Σερβίας, της Βόρειας Μακεδονίας και της Βουλγαρίας. Κεντρικό άξονα των συζητήσεων αποτέλεσε η ανάπτυξη κάθετων ενεργειακών διαδρόμων, τόσο στον τομέα του φυσικού αερίου όσο και σε αυτόν των πετρελαιοειδών, με στόχο τη διαφοροποίηση των πηγών και των οδεύσεων εφοδιασμού.

Σύμφωνα με το κοινό ανακοινωθέν που εκδόθηκε μετά το πέρας των εργασιών, οι συμμετέχοντες εξέτασαν τη δυνητική ανάπτυξη του νοτιοανατολικού κόμβου του εθνικού συστήματος αγωγών πετρελαϊκών προϊόντων κατά μήκος της διαδρομής Θεσσαλονίκη-Σκόπια-Νις. Η πρωτοβουλία αυτή στοχεύει στη σύνδεση της Σερβίας, μέσω της Βόρειας Μακεδονίας, με τις ενεργειακές υποδομές και το λιμάνι της Θεσσαλονίκης, ενισχύοντας την περιφερειακή διασύνδεση. Υπενθυμίζεται ότι από τις αρχές του έτους έχει επαναλειτουργήσει ο αγωγός Θεσσαλονίκης-Σκοπίων, με βασικό μέτοχο την Helleniq Energy, ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο κίνησης στις εγκαταστάσεις της ΟΚΤΑ στη Βόρεια Μακεδονία.

Στον τομέα του φυσικού αερίου, οι υπουργοί επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για την ενίσχυση του Κάθετου Διαδρόμου, σημειώνοντας την πρόοδο στην κατασκευή του αγωγού Ελλάδας-Βόρειας Μακεδονίας. Παράλληλα, χαιρέτισαν την επικείμενη έναρξη κατασκευής της διασύνδεσης μεταξύ Βόρειας Μακεδονίας και Σερβίας, ένα έργο στρατηγικής σημασίας που αναμένεται να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού στην ευρύτερη περιοχή.

Στη συνάντηση συμμετείχαν ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας της Ελλάδας, Σταύρος Παπασταύρου, η υπουργός Ενέργειας της Σερβίας, Dubravka Handanović, η υπουργός Ενέργειας, Μεταλλείων και Ορυκτών Πόρων της Βόρειας Μακεδονίας, Sanja Božinovska, και η υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας, Iva Petrova. Παρόντες ήταν επίσης οι επικεφαλής των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου και Ηλεκτρικής Ενέργειας από τις τέσσερις χώρες.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), η συνάντηση αποτέλεσε συνέχεια της πρώτης τετραμερούς που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα τον περασμένο Μάιο με ελληνική πρωτοβουλία. Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας, στη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού, καθώς και στην περαιτέρω ενοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Οι υπουργοί επιβεβαίωσαν τη βούλησή τους να καταστήσουν τον Κάθετο Διάδρομο μια αξιόπιστη ενεργειακή πύλη προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη και τα Δυτικά Βαλκάνια.

Παράλληλα, συζητήθηκε η ενίσχυση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων και των δικτύων μεταφοράς, καθώς και η ανάπτυξη έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), αποθήκευσης και αντλησιοταμίευσης. Ιδιαίτερη μνεία έγινε στην ανάγκη περαιτέρω ενοποίησης των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας των χωρών της Ενεργειακής Κοινότητας με την ενιαία αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Με την ολοκλήρωση της συνάντησης, οι τέσσερις χώρες επανέλαβαν τη δέσμευσή τους για τη συνέχιση της περιφερειακής συνεργασίας, με την Ελλάδα να διαδραματίζει κομβικό ρόλο ως διάδρομος μεταφοράς ενέργειας. Ο κ. Παπασταύρου, σε δηλώσεις του μετά το πέρας των εργασιών, τόνισε ότι οι χώρες αντιμετωπίζουν την κοινή πρόκληση της εξασφάλισης οικονομικά προσιτής και αξιόπιστης ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, υπογραμμίζοντας ότι η περιφερειακή διασύνδεση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτής της προσπάθειας.

Ο Έλληνας υπουργός αναφέρθηκε στη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί από τον Μάιο, υπενθυμίζοντας τη συμφωνία της 4ης Σεπτεμβρίου στη Θεσσαλονίκη, όπου 11 Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς από 9 χώρες συμφώνησαν να επεκτείνουν τον Κάθετο Διάδρομο, συμπεριλαμβάνοντας τη Σερβία και τη Βόρεια Μακεδονία. Η εξέλιξη αυτή κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική ενόψει της απόφασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, καθώς εκτιμάται ότι θα προκύψει ανάγκη αντικατάστασης περίπου 20 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων φυσικού αερίου στην Κεντρική Ευρώπη.

Ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε ότι η διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου ενισχύει τις δυνατότητες μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς την Κεντρική Ευρώπη, προσφέροντας πρόσθετες οδούς εφοδιασμού και ενισχύοντας τον στρατηγικό ρόλο της χώρας. Ανακοίνωσε επίσης ότι η επόμενη συνάντηση θα πραγματοποιηθεί στη Σόφια, όπου θα αποτιμηθεί η πρόοδος σε όλα τα ζητήματα, ενώ εξέφρασε την υποστήριξη της Ελλάδας στην ενσωμάτωση της Σερβίας στο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα.

Η Κοινή Ανακοίνωση Τύπου των Υπουργών Ενέργειας

Στην κοινή ανακοίνωση τύπου που εξέδωσαν οι υπουργοί Ενέργειας της Σερβίας, της Βουλγαρίας, της Ελλάδας και της Βόρειας Μακεδονίας, επισημαίνεται ότι η Δημοκρατία της Σερβίας φιλοξένησε σήμερα, 6 Οκτωβρίου 2026, στο Βελιγράδι, τη δεύτερη συνάντηση των Υπουργών Ενέργειας των τεσσάρων χωρών. Οι συμμετέχοντες συζήτησαν τρόπους ενίσχυσης της περιφερειακής συνεργασίας και ενδυνάμωσης της ενεργειακής ασφάλειας, με έμφαση στη διαφοροποίηση των πηγών και των οδεύσεων εφοδιασμού.

Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στην αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών φυσικού αερίου και στην πρόοδο των έργων υποδομής που αποσκοπούν στη διασύνδεση των συμμετεχουσών χωρών. Οι υπουργοί συμφώνησαν ότι η επίτευξη αυτών των στόχων απαιτεί στενότερη συνεργασία για την ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, μεγαλύτερη ευελιξία των συστημάτων και συνέχιση των επενδύσεων στα δίκτυα μεταφοράς.

Χαιρετίστηκε η συμμετοχή της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας στον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου μέσω των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς τους, καθώς και η επικείμενη έναρξη κατασκευής της διασύνδεσης φυσικού αερίου μεταξύ των δύο χωρών. Το έργο αυτό θα συνδεθεί με τη διασύνδεση Ελλάδας-Βόρειας Μακεδονίας, η οποία βρίσκεται υπό κατασκευή, με το ελληνικό τμήμα να αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026 και το τμήμα της Βόρειας Μακεδονίας το 2027. Οι πρώτοι αγωγοί για το σερβικό τμήμα έχουν παραδοθεί και οι εργασίες τοποθέτησης αναμένεται να ξεκινήσουν σύντομα, ανοίγοντας μια νέα οδό εφοδιασμού με υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) από τον τερματικό σταθμό της Αλεξανδρούπολης.

Επιβεβαιώθηκε εκ νέου η ισχυρή δέσμευση για την ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου και την ενίσχυση του ρόλου του ως αξιόπιστης ενεργειακής πύλης. Μέσω της ανάπτυξης του συστήματος μεταφοράς φυσικού αερίου και των υποδομών LNG, συμπεριλαμβανομένου του τερματικού σταθμού στην Αλεξανδρούπολη, η Ελλάδα αυξάνει την ικανότητά της να διοχετεύει διαφοροποιημένες ποσότητες φυσικού αερίου προς τον βορρά. Η δυναμικότητα εξαγωγών αναμένεται να φτάσει τα 9,5 δισ. κυβικά μέτρα (bcm) έως το 2027, διευκολύνοντας τις ροές προς τις γειτονικές αγορές και υποστηρίζοντας την απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, σύμφωνα με τον κανονισμό REPowerEU.

Οι υπουργοί εξέτασαν επίσης την ανάπτυξη υποδομών φυσικού αερίου με γνώμονα τη μελλοντική μεταφορά υδρογόνου, ενώ συμφώνησαν να ενισχύσουν την ανταλλαγή πληροφοριών ενόψει της χειμερινής περιόδου. Συζητήθηκαν ακόμη έργα ΑΠΕ, ανάπτυξη δικτύων, έργα αντλησιοταμίευσης και μπαταριών, με στόχο την αύξηση της ευελιξίας των συστημάτων. Τέλος, δόθηκε έμφαση στη σταθερότητα του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και στη δίκαιη ενεργειακή μετάβαση των Δυτικών Βαλκανίων, με τους υπουργούς να τονίζουν την ανάγκη για συντονισμένη δράση και χρηματοδοτική στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση.