Σε μια εποχή όπου οι ασύμμετρες απειλές στη θάλασσα πολλαπλασιάζονται, η εταιρεία ναυτιλιακής ασφάλειας Diaplous Maritime Services εισηγείται την επιβίβαση ένοπλων ομάδων ασφαλείας σε εμπορικά πλοία. Το μέτρο αυτό αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των αυξανόμενων επιθέσεων από θαλάσσια μη επανδρωμένα σκάφη (USV), των οποίων ο εντοπισμός από τα συμβατικά μέσα θαλάσσιας επιτήρησης παραμένει εξαιρετικά δύσκολος. Η πρόταση, σύμφωνα με πληροφορίες, φαίνεται να γίνεται θετικά αποδεκτή από σημαντικό μέρος της ελληνικής ναυτιλιακής κοινότητας, ιδιαίτερα από πλοιοκτήτες που δραστηριοποιούνται σε περιοχές υψηλού κινδύνου.
Το περιστατικό της Λευκάδας και τα επιχειρησιακά κενά
Το ζήτημα της θαλάσσιας ασφάλειας επανήλθε δυναμικά στο προσκήνιο μετά τον εντοπισμό ενός θαλάσσιου μη επανδρωμένου σκάφους σε σπηλιά της Λευκάδας από έναν Έλληνα ψαρά. Το συγκεκριμένο USV, με εκτιμώμενο φορτίο έως και 100 κιλών εκρηκτικών, ανέδειξε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τις νέες απειλές που αναδύονται για τη ναυσιπλοΐα στο Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα. Σύμφωνα με στελέχη της Diaplous, το περιστατικό αυτό κατέδειξε τα επιχειρησιακά όρια των υφιστάμενων συστημάτων επιτήρησης, καθώς τα μικρού μεγέθους θαλάσσια drones είναι ιδιαίτερα δύσκολο να εντοπιστούν από συμβατικά ραντάρ, ειδικά όταν κινούνται χαμηλά στην επιφάνεια της θάλασσας και χωρίς ενεργό σύστημα αναγνώρισης.
Μέσα σε αυτό το κλίμα αυξημένης ανησυχίας, η Diaplous έχει ήδη προτείνει προς τους Έλληνες πλοιοκτήτες που δραστηριοποιούνται στη Μαύρη Θάλασσα λύσεις ένοπλης προστασίας επί των πλοίων. Η πρόταση απευθύνεται κυρίως σε δεξαμενόπλοια και φορτηγά πλοία που μεταφέρουν πετρέλαιο, σιτηρά και άλλα εμπορεύματα από λιμάνια της περιοχής. Σύμφωνα με στελέχη της εταιρείας, οι ένοπλοι φρουροί που θα επιβαίνουν στα πλοία μπορούν, σε περίπτωση έγκαιρου εντοπισμού ενός drone, να το εξουδετερώσουν από ασφαλή απόσταση, χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο το πλήρωμα ή το ίδιο το σκάφος. Τα συγκεκριμένα συστήματα αποτελούν πλέον μία από τις βασικές επιλογές προστασίας που εξετάζει η διεθνής ναυτιλιακή κοινότητα απέναντι στις νέες μορφές ασύμμετρων απειλών στη θάλασσα.
Το αίτημα για τη Χίο και το ζήτημα της φύλαξης οπλισμού
Η Diaplous έχει καταθέσει αίτημα προς το υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, ζητώντας η Χίος να χρησιμοποιηθεί ως σημείο επιβίβασης των ένοπλων φρουρών σε ελληνικά ποντοπόρα πλοία που κατευθύνονται προς περιοχές αυξημένου κινδύνου. Ωστόσο, ένα βασικό ζήτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αυτό της φύλαξης του οπλισμού στο νησί. Σύμφωνα με πληροφορίες, έχει προταθεί τα όπλα να φυλάσσονται σε εγκαταστάσεις του Κεντρικού Λιμεναρχείου Χίου, με την καταβολή συμφωνημένου οικονομικού ανταλλάγματος. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει ληφθεί οριστική απόφαση από τις αρμόδιες αρχές.
Το περιστατικό της Λευκάδας θεωρείται από πολλούς παράγοντες της αγοράς ως ένα "καμπανάκι" για τη ναυτιλία και τις λιμενικές αρχές. Η εμφάνιση μη επανδρωμένων θαλάσσιων drones σε περιοχές της Μεσογείου δημιουργεί ένα εντελώς νέο πεδίο κινδύνων για την εμπορική ναυτιλία, τις ενεργειακές μεταφορές και την ασφάλεια κρίσιμων θαλάσσιων διαδρομών. Έμπειρα στελέχη δυνάμεων ασφαλείας επισήμαναν ότι ο εντοπισμός του θαλάσσιου drone από τον Έλληνα ψαρά και η μετέπειτα περισυλλογή του από το Λιμενικό Σώμα ήταν ουσιαστικά "ζήτημα τύχης", καθώς το μη επανδρωμένο σκάφος φαίνεται να παρουσίασε δυσλειτουργία και δεν εξερράγη, αποτρέποντας μια ιδιαίτερα επικίνδυνη εξέλιξη.
Η ελληνόκτητη ναυτιλία στη Μαύρη Θάλασσα
Στο μεταξύ, σημαντική παραμένει η παρουσία της ελληνόκτητης ναυτιλίας στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, παρά το αυξημένο γεωπολιτικό ρίσκο και τις συνεχιζόμενες ανησυχίες για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Σύμφωνα με στοιχεία της Diaplous Maritime Services, κάθε εβδομάδα δραστηριοποιούνται στη Μαύρη Θάλασσα ή στα γύρω ύδατα περίπου 10 έως 12 δεξαμενόπλοια ελληνικών συμφερόντων. Η παρουσία αυτή συνδέεται κυρίως με τη μεταφορά ενεργειακών φορτίων και προϊόντων πετρελαίου, σε μια περιοχή που εξακολουθεί να διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στις παγκόσμιες ενεργειακές και εμπορικές ροές.
Παράλληλα, στην περιοχή επιχειρούν σε εβδομαδιαία βάση ακόμη 8 έως 10 φορτηγά πλοία ελληνικών συμφερόντων, συμπεριλαμβανομένων bulk carriers και containerships, τα οποία εξυπηρετούν μεταφορές σιτηρών, πρώτων υλών, μεταλλευμάτων και εμπορευματοκιβωτίων. Η διατήρηση της παρουσίας ελληνόκτητων πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα καταδεικνύει τη στρατηγική σημασία της περιοχής για τη διεθνή ναυτιλία και το παγκόσμιο εμπόριο, παρά τις επιχειρησιακές δυσκολίες, τα αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου και τις διαρκείς προειδοποιήσεις για πιθανές απειλές. Το υπουργείο Ναυτιλίας έχει δώσει οδηγίες προς τον ελληνόκτητο στόλο να αυξήσει στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο τα μέτρα ασφαλείας κατά τη διέλευση προς ρωσικά λιμάνια, μετά τις επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη που έχουν δεχθεί ελληνικά δεξαμενόπλοια.
Η επικινδυνότητα των drones-καμικάζι
Σε ανάλυσή της, η Oil Companies International Marine Forum (OCIMF), ένας διεθνής ναυτιλιακός οργανισμός που εκπροσωπεί μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες, έχει χαρακτηρίσει από το 2023 ως σοβαρή και διαρκώς αυξανόμενη απειλή για την παγκόσμια εμπορική ναυτιλία τα drones-καμικάζι. Ο οργανισμός επισημαίνει ότι τα λεγόμενα "loitering munitions" χρησιμοποιούνται ολοένα και συχνότερα σε επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων, ιδιαίτερα σε περιοχές υψηλής γεωπολιτικής έντασης όπως η Μέση Ανατολή και η Μαύρη Θάλασσα. Από το 2021 έχουν καταγραφεί επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων με τη χρήση τέτοιων drones, ενώ η εξάπλωση της τεχνολογίας σε κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες ενισχύει περαιτέρω την ανησυχία.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο ιρανικής κατασκευής drone Shahed-136, το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί σε επιθέσεις στην περιοχή της Μέσης Ανατολής. Η OCIMF σημειώνει ότι το συγκεκριμένο drone διαθέτει χαμηλό ίχνος ραντάρ, πετά σε χαμηλό ύψος και μπορεί να διανύσει έως και 1.800 ναυτικά μίλια, καθιστώντας ιδιαίτερα δύσκολο τον εντοπισμό του. Τα drones μπορούν να εντοπίζουν στόχους μέσω δεδομένων AIS, ραδιοσυχνοτήτων, δορυφορικών συστημάτων ή ακόμη και μέσω ανοιχτών διαδικτυακών πλατφορμών παρακολούθησης πλοίων. Ακόμη και η απενεργοποίηση του AIS δεν θεωρείται επαρκές μέτρο προστασίας, καθώς τα drones μπορούν να αξιοποιούν αισθητήρες, κάμερες και ιστορικά στοιχεία πορείας.
Η έκθεση προειδοποιεί ότι σε περίπτωση επίθεσης οι δυνατότητες αντίδρασης των πληρωμάτων είναι εξαιρετικά περιορισμένες, καθώς τα drones μπορούν να επιχειρούν ημέρα και νύχτα, σε μεγάλες αποστάσεις και υπό δυσμενείς καιρικές συνθήκες. Η OCIMF εκτιμά ότι η αυξανόμενη χρήση drones αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, το κόστος ασφάλισης πλοίων και τη λειτουργία της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας τα επόμενα χρόνια. Το σύνολο των εξελίξεων δείχνει ότι η εμπορική ναυτιλία εισέρχεται σε μια νέα εποχή ασύμμετρων απειλών, όπου τα θαλάσσια και εναέρια drones μετατρέπονται σε έναν από τους σοβαρότερους κινδύνους για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Η υπόθεση της Λευκάδας ανέδειξε ότι ακόμη και περιοχές της Μεσογείου και του Αιγαίου δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται "ασφαλείς ζώνες", αποκαλύπτοντας τα περιορισμένα αντανακλαστικά των υφιστάμενων συστημάτων επιτήρησης.
