Επενδυτικό «θαύμα» με ξένα κεφάλαια: Τι μένει όταν κλείσει η κάνουλα του Ταμείου

Ισχυρή ώθηση στις επενδύσεις της ελληνικής οικονομίας έχει προσφέρει τα τελευταία χρόνια το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, συμβάλλοντας στη μείωση ενός από τα μεγαλύτερα διαρθρωτικά προβλήματα της χώρας. Τα στοιχεία, ωστόσο, αναδεικνύουν ταυτόχρονα και μια κρίσιμη εξάρτηση: ένα σημαντικό μέρος της σημερινής επενδυτικής δυναμικής στηρίζεται σε έκτακτους ευρωπαϊκούς πόρους, οι οποίοι δεν θα είναι διαθέσιμοι επ’ αόριστον.

Σύμφωνα με μελέτη της Alpha Bank, οι πραγματικές επενδύσεις στην Ελλάδα αυξήθηκαν την περίοδο 2022-2025 με μέσο ετήσιο ρυθμό 10,3%. Η επίδοση αυτή τοποθετεί την Ελλάδα στη δεύτερη θέση μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πίσω μόνο από την Κροατία.

Η εξέλιξη συνδέεται άμεσα με το μεγάλο ύψος των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης που διοχετεύθηκαν στην ελληνική οικονομία. Ελλάδα και Κροατία συγκαταλέγονται στις χώρες με τη μεγαλύτερη χρηματοδότηση του ΤΑΑ σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας τους, με το αντίστοιχο ποσοστό για την Ελλάδα να φθάνει περίπου στο 16% του ΑΕΠ.

Το αποτέλεσμα αυτής της μεγάλης εισροής κεφαλαίων είναι ο λόγος επενδύσεων προς ΑΕΠ να έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Από μόλις 11% το 2019, οι επενδύσεις έφθασαν στο 16,9% του ΑΕΠ το 2025.

Η αύξηση είναι μεγάλη, όμως η απόσταση από την Ευρώπη παραμένει. Το 2019, όταν η Ελλάδα βρισκόταν στο 11%, ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης κινούνταν περίπου στο 23%. Με την άνοδο των τελευταίων ετών η χώρα έχει καλύψει περίπου τη μισή απόσταση που τη χώριζε από το ευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι εαρινές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν περαιτέρω βελτίωση, με τις επενδύσεις στην Ελλάδα να αναμένεται να φθάσουν περίπου στο 18% του ΑΕΠ έως το τέλος του 2026.

Το πραγματικό τεστ αρχίζει μετά το Ταμείο Ανάκαμψης

Το κρίσιμο ζήτημα πλέον δεν είναι εάν το Ταμείο Ανάκαμψης ενίσχυσε τις επενδύσεις. Τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτό έχει ήδη συμβεί. Το μεγάλο ερώτημα είναι κατά πόσο η επενδυτική δυναμική μπορεί να διατηρηθεί όταν ολοκληρωθεί ο κύκλος του ΤΑΑ και περιοριστεί η έκτακτη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.

Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη πρόκληση για την οικονομική πολιτική της κυβέρνησης. Η πραγματική επιτυχία δεν θα κριθεί μόνο από την απορρόφηση των διαθέσιμων κονδυλίων, αλλά από το εάν αυτά κατάφεραν να δημιουργήσουν μόνιμη παραγωγική βάση, νέες επιχειρήσεις, μεγαλύτερη παραγωγικότητα και ιδιωτικές επενδύσεις που θα συνεχιστούν χωρίς την ίδια ένταση κρατικής και ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.

Η μελέτη της Alpha Bank εμφανίζεται πάντως σχετικά καθησυχαστική για την επόμενη περίοδο. Επισημαίνει ότι η επίδραση του ΤΑΑ δεν αναμένεται να εξαφανιστεί απότομα μετά την τελευταία εκταμίευση, η οποία υπολογίζεται προς τα τέλη του έτους.

Ένα μέρος των πόρων θα συνεχίσει να διοχετεύεται στην πραγματική οικονομία, ενώ αρκετά επενδυτικά σχέδια που έχουν ήδη εγκριθεί ή ξεκινήσει θα εξακολουθήσουν να υλοποιούνται μετά την τυπική ολοκλήρωση του μηχανισμού.

Αυτό σημαίνει ότι το οικονομικό αποτύπωμα του Ταμείου Ανάκαμψης θα συνεχίσει να είναι ορατό και την επόμενη περίοδο, χωρίς όμως να αναιρείται η ανάγκη αντικατάστασης αυτής της χρηματοδοτικής δύναμης με νέα εργαλεία και περισσότερο ιδιωτικό κεφάλαιο.

Δεκάδες δισ. ευρώ στη «γέφυρα» της επόμενης ημέρας

Στο κυβερνητικό και οικονομικό επιτελείο το βάρος μεταφέρεται πλέον στα χρηματοδοτικά προγράμματα που θα κληθούν να καλύψουν μέρος του κενού μετά το Ταμείο Ανάκαμψης.

Κεντρική θέση έχει το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030, συνολικού ύψους 23 δισ. ευρώ, το οποίο αναμένεται να χρηματοδοτήσει σειρά έργων και επενδυτικών παρεμβάσεων τα επόμενα χρόνια.

Παράλληλα συνεχίζεται το ΕΣΠΑ 2021-2027, ενώ σημαντικές προσδοκίες υπάρχουν και από το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από το οποίο εκτιμάται ότι η Ελλάδα μπορεί να αντλήσει πόρους άνω των 49 δισ. ευρώ.

Στο συνολικό χρηματοδοτικό μείγμα προστίθενται μικρότερα αλλά σημαντικά εργαλεία, όπως το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο και το Ταμείο Εκσυγχρονισμού.

Ο στόχος είναι διπλός. Από τη μία πλευρά, να μη διακοπεί απότομα η ροή κεφαλαίων προς την οικονομία. Από την άλλη, οι δημόσιοι και ευρωπαϊκοί πόροι να λειτουργήσουν ως μοχλός για την προσέλκυση πρόσθετων ιδιωτικών επενδύσεων.

Η μέχρι σήμερα εικόνα είναι αναμφίβολα θετική ως προς την ταχύτητα αύξησης των επενδύσεων. Παραμένει, όμως, ένα βασικό ερώτημα που δεν μπορεί να απαντηθεί μόνο με ποσοστά απορρόφησης: πόσο από τη σημερινή ανάπτυξη θα μπορεί να σταθεί χωρίς το Ταμείο Ανάκαμψης.

Η κυβέρνηση μπορεί να επικαλείται τη μεγάλη άνοδο των επενδύσεων και τη μείωση της απόστασης από την Ευρώπη. Η ουσιαστική δοκιμασία, όμως, έρχεται όταν αρχίσουν να περιορίζονται οι έκτακτοι ευρωπαϊκοί πόροι. Τότε θα φανεί αν το ΤΑΑ λειτούργησε ως προσωρινή οικονομική ένεση ή αν κατάφερε πράγματι να αλλάξει τη δομή της ελληνικής οικονομίας.