Επιζώντες Χιροσίμα: Κατά του επανεξοπλισμού

Η Ιαπωνία αποτίνει φόρο τιμής σήμερα, Πέμπτη, συμπληρώνοντας 81 χρόνια από την καταστροφική πυρηνική επίθεση στη Χιροσίμα. Ήταν 6 Αυγούστου 1945, στις τελευταίες περιόδους του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυσαν ατομική βόμβα στην πόλη, προκαλώντας τον άμεσο θάνατο σχεδόν 80.000 ανθρώπων. Τρεις ημέρες αργότερα, ακολούθησε δεύτερη πυρηνική επίθεση στο Ναγκασάκι. Η χώρα, έχοντας βιώσει την απόλυτη φρίκη του πολέμου, υιοθέτησε ένα σύνταγμα με έντονο ειρηνιστικό χαρακτήρα, όπως επισημαίνει η Μασάκο Γουάντα, βοηθός γενική γραμματέας της Νίχον Χιντάνκιο, της Ιαπωνικής Συνομοσπονδίας Οργανώσεων Θυμάτων Ατομικών και Υδρογονικών Βομβών.

Η ίδια, η οποία επέζησε του βομβαρδισμού του Ναγκασάκι σε βρεφική ηλικία, υπογραμμίζει ότι η Ιαπωνία έχτισε τη διεθνή της αξιοπιστία πάνω στη διαχρονική υπόσχεση να μην επαναλάβει ποτέ τα λάθη του παρελθόντος. Ωστόσο, η σύγχρονη πραγματικότητα παρουσιάζει μια διαφορετική εικόνα, με την κυβέρνηση να αυξάνει σταθερά τις αμυντικές δαπάνες, να χαλαρώνει τους περιορισμούς στις εξαγωγές όπλων και να διευρύνει τον επιχειρησιακό ρόλο των ενόπλων δυνάμεων, επικαλούμενη τις αναδυόμενες απειλές από την Κίνα, τη Βόρεια Κορέα και τη Ρωσία. Η κα Γουάντα εκφράζει την έντονη ανησυχία της ότι η τρέχουσα πολιτική ηγεσία υπονομεύει την εμπιστοσύνη που οικοδομήθηκε επί δεκαετίες, οδηγώντας τη χώρα σε μια επικίνδυνη τροχιά.

Ο 84χρονος Μασάσι Ιεσίμα, επιζών της Χιροσίμα, προχωρά ένα βήμα παραπέρα, χαρακτηρίζοντας τη στρατιωτική ενίσχυση ως μια σύγχρονη κούρσα εξοπλισμών, ανάλογη με εκείνη που οδήγησε την Ιαπωνία στην καταστροφή του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Ο ίδιος, που έπαιζε μπροστά από το σπίτι του, μόλις δύο χιλιόμετρα από το επίκεντρο της έκρηξης, βίωσε την ολέθρια δύναμη της βόμβας. Δεκαετίες αργότερα, ήρθε αντιμέτωπος με τον καρκίνο του θυρεοειδούς, μια ασθένεια που αναγνωρίστηκε επίσημα ως απόρροια της έκθεσης στη ραδιενέργεια, ενώ ο πατέρας του υπέκυψε σε καρκίνο του λάρυγγα. Ο Ιεσίμα εκφράζει την οργή του για τη δικαιολόγηση της στρα военной ενίσχυσης με πρόσχημα μια πιθανή σύγκρουση στην Ταϊβάν, προειδοποιώντας ότι μια τέτοια πορεία μπορεί να οδηγήσει σε έναν νέο, ενδεχομένως πυρηνικό, πόλεμο.

Το διαρκές αποτύπωμα των χιμπακούσα

Η μέση ηλικία των επιζώντων, των γνωστών ως «χιμπακούσα», έχει πλέον φτάσει σχεδόν τα 87 έτη, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη μεταλαμπάδευσης των μαρτυριών τους στις νεότερες γενιές. Η Μασάκο Γουάντα απευθύνει έκκληση στην παγκόσμια κοινότητα να αντιληφθεί ότι η απειλή των πυρηνικών όπλων δεν αποτελεί ένα μακρινό ιστορικό γεγονός, αλλά μια διαρκή και υπαρκτή επικινδυνότητα. Η ίδια τονίζει ότι δεν επιζητεί τον οίκτο για τους επιζώντες, αλλά την ενσυναίσθηση, καλώντας τους ανθρώπους να υιοθετήσουν το ζήτημα ως προσωπικό τους διακύβευμα.

Στο πλαίσιο αυτό, η ιαπωνική κυβέρνηση, υπό την πρωθυπουργία της Σαναέ Τακαΐτσι από τον Οκτώβριο του 2025, έχει προχωρήσει σε μια σειρά τολμηρών αλλαγών στην αμυντική πολιτική. Ο υπουργός Άμυνας, Σιντζίρο Κοϊζούμι, υποστηρίζει την ανάγκη ενίσχυσης του στρατού με «αίσθημα επείγοντος και κρίσης», επικαλούμενος τις εκτιμήσεις για αυξανόμενους κινδύνους από περιφερειακούς αντιπάλους. Η κυβέρνηση έχει ήδη χαλαρώσει τους περιορισμούς στις εξαγωγές θανατηφόρων όπλων από τον Απρίλιο του 2026 και εξετάζει το ενδεχόμενο αναθεώρησης των μακροχρόνιων μη πυρηνικών αρχών, που απαγόρευαν την κατοχή, παραγωγή ή διέλευση πυρηνικών όπλων από ιαπωνικό έδαφος. Επιπλέον, δηλώσεις της πρωθυπουργού έχουν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο άσκησης του δικαιώματος συλλογικής αυτοάμυνας σε περίπτωση κινεζικής επίθεσης στην Ταϊβάν.

Ωστόσο, αυτή η επιχειρηματολογία δεν βρίσκει σύμφωνους όλους τους αναλυτές. Ο Κοΐτσι Νακάνο, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Σοφία του Τόκιο, χαρακτηρίζει μη πειστικό το επιχείρημα της κυβέρνησης για την ανάγκη ενίσχυσης του στρατού λόγω πιθανής κινεζικής εισβολής. Ο ίδιος επισημαίνει ότι οι στρατιωτικές δραστηριότητες της Κίνας παραμένουν συγκριτικά περιορισμένες, ενώ η Ιαπωνία φαίνεται να παρασύρεται σε μια αφήγηση που την ευθυγραμμίζει με τη Δύση. Ο καθηγητής Νακάνο τονίζει την ανάγκη για υπεύθυνο αφοπλισμό και ουσιαστικό διάλογο με την Κίνα, αντί για τη δαιμονοποίησή της.

Νέοι άνθρωποι, νέο κίνημα διαμαρτυρίας

Η κοινωνία των πολιτών, ωστόσο, δείχνει να κινητοποιείται έντονα. Περίπου 27.000 πολίτες συγκεντρώθηκαν στις 10 Ιουλίου έξω από το ιαπωνικό κοινοβούλιο, σε μια μαζική αντιπολεμική διαμαρτυρία. Η Ρέινα Τασίρο, μέλος της οργάνωσης «Θέλουμε το Μέλλον μας», περιγράφει μια νέα φιλοσοφία στις διαδηλώσεις, που στοχεύει να κάνει τη συμμετοχή πιο προσιτή και λιγότερο επιθετική, μακριά από τα παραδοσιακά πρότυπα. Η Ναχόκο Χισιγιάμα, έμπειρη ακτιβίστρια, παρατηρεί μια στροφή στις συμμετοχές, με άτομα ηλικίας 20 έως 40 ετών και ιδιαίτερα γυναίκες να πρωταγωνιστούν, μετατρέποντας την κοινωνική ευαισθησία σε δύναμη για την προώθηση του μηνύματός τους με πιο αποτελεσματικό και περιεκτικό τρόπο.