Ερντογάν: Αιχμές κατά Ελλάδας και Κύπρου για άμυνα

Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, κατά τη διάρκεια εκδήλωσης προς τιμήν ξένων βουλευτών στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, διατύπωσε σαφείς αιχμές εναντίον της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο Ερντογάν υποστήριξε ότι η Τουρκία παραμένει εκτός κρίσιμων ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως το πρόγραμμα SAFE, το οποίο αφορά την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και τη χρηματοδότηση κοινών αμυντικών προμηθειών.

Ο Τούρκος πρόεδρος τόνισε ότι η συμβολή της χώρας του στην ευρωπαϊκή ασφάλεια συχνά παραβλέπεται, παρά τα αναντικατάστατα οφέλη που παρέχει. "Παρά τη συνεισφορά μας, αποτελεί γεγονός ότι σε ορισμένες περιπτώσεις παραβλέπονται τα αναντικατάστατα οφέλη που παρέχει η Τουρκία στην ευρωπαϊκή ασφάλεια", ανέφερε χαρακτηριστικά. Η δήλωση αυτή ερμηνεύεται ως ευθεία αναφορά στις αντιδράσεις της Αθήνας και της Λευκωσίας, οι οποίες αντιτίθενται στη συμμετοχή της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα, όσο η Άγκυρα διατηρεί ανοιχτά ζητήματα με κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι ελληνικές και κυπριακές ενστάσεις

Η Ελλάδα θέτει στο τραπέζι το casus belli της Τουρκίας για την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων, καθώς και τις διαρκείς τουρκικές αμφισβητήσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Από την πλευρά της, η Κυπριακή Δημοκρατία υπογραμμίζει ότι η Τουρκία δεν την αναγνωρίζει, διατηρεί στρατεύματα κατοχής στο βόρειο τμήμα του νησιού και προωθεί λύση δύο κρατών, εκτός του πλαισίου των αποφάσεων του ΟΗΕ. Ο Ερντογάν, ωστόσο, έκανε λόγο για "αποκλεισμό" της Τουρκίας από αμυντικές πρωτοβουλίες λόγω "στενών πολιτικών συμφερόντων", υποστηρίζοντας ότι ο αποκλεισμός των δυνατοτήτων της Τουρκίας στον αμυντικό τομέα δεν ωφελεί κανέναν.

Ο Τούρκος πρόεδρος ζήτησε τη δημιουργία ενός δικτύου ασφάλειας και άμυνας σε ολόκληρη τη Συμμαχία, "από το Τέξας έως την Άγκυρα", χωρίς "αν" και "αλλά". Με αυτή τη φράση, επιχείρησε να παρουσιάσει την Τουρκία ως αναπόσπαστο κρίκο της διατλαντικής ασφάλειας και ως χώρα που δεν μπορεί να μένει εκτός των ευρωπαϊκών σχεδιασμών. "Ως μία από τις χώρες που έχουν λόγο στην ανάπτυξη του ευρωπαϊκού πυλώνα της Συμμαχίας, έχουμε τη βούληση να συμπεριληφθούμε σε όλες τις πρωτοβουλίες για την ασφάλεια στην ήπειρο", δήλωσε, καλώντας τους ξένους βουλευτές να στηρίξουν την ένταξη της Τουρκίας στις πρωτοβουλίες άμυνας και ασφάλειας που υποστηρίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το πρόγραμμα SAFE και η τουρκική διεκδίκηση

Η Άγκυρα επιδιώκει ενεργά τη συμμετοχή της στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE, το οποίο αφορά την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και τη χρηματοδότηση κοινών αμυντικών προμηθειών. Για την Τουρκία, η συμμετοχή σε τέτοια σχήματα σημαίνει πρόσβαση σε χρηματοδότηση, τεχνολογικές συνεργασίες και θεσμική αναβάθμιση της αμυντικής της βιομηχανίας. Για την Ελλάδα και την Κύπρο, όμως, το ζήτημα δεν είναι τεχνικό ή οικονομικό, αλλά πολιτικό και στρατηγικό. Η Αθήνα και η Λευκωσία θεωρούν ότι δεν μπορεί μια χώρα που απειλεί ή αμφισβητεί κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αποκτά πρόσβαση σε ευρωπαϊκούς αμυντικούς μηχανισμούς σαν να πρόκειται για ουδέτερο εταίρο.

Ο Ερντογάν επιχείρησε να συνδέσει τη συμμετοχή της Τουρκίας στις ευρωπαϊκές αμυντικές πρωτοβουλίες με τη συνοχή του ΝΑΤΟ, υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία συγκαταλέγεται στους κορυφαίους συμμάχους της Συμμαχίας, με ισχυρές ένοπλες δυνάμεις, σύγχρονες στρατιωτικές δυνατότητες και προηγμένη αμυντική βιομηχανία. "Πρέπει να άρουμε τα εμπόδια που αντιμετωπίζει το εμπόριο της αμυντικής βιομηχανίας", ανέφερε, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη συνεργασία στον αμυντικό τομέα.

Το πραγματικό διακύβευμα

Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης ή μια τεχνική αμυντική συνεργασία. Αφορά το ερώτημα αν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να ανοίγει την πόρτα των αμυντικών της εργαλείων σε μια τρίτη χώρα, η οποία παραμένει στρατιωτικά και πολιτικά απέναντι σε δύο κράτη-μέλη της. Ο Ερντογάν εμφανίζει τις ελληνικές και κυπριακές ενστάσεις ως "στενά πολιτικά συμφέροντα", αλλά η Αθήνα και η Λευκωσία τις παρουσιάζουν ως ζήτημα αρχής: ευρωπαϊκή άμυνα χωρίς σεβασμό στην κυριαρχία των κρατών-μελών δεν μπορεί να υπάρξει. Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ δίνει στην Άγκυρα την ευκαιρία να πιέσει για αναβάθμιση του ρόλου της, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύει και το βασικό όριο της τουρκικής στρατηγικής: η Τουρκία ζητά να αντιμετωπίζεται ως αναγκαίος σύμμαχος της Ευρώπης, ενώ εξακολουθεί να διατηρεί ανοιχτές απειλές, αμφισβητήσεις και διεκδικήσεις έναντι της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.