Ερντογάν κατά Νετανιάχου: Νέα ένταση στη Μέση Ανατολή

Η αντιπαράθεση ανάμεσα σε Ισραήλ και Τουρκία κλιμακώνεται με σταθερό ρυθμό, καθώς ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εμφανίζεται να στηρίζει ανοιχτά τη Χαμάς και να πρωταγωνιστεί στο κύμα διεθνών καταγγελιών κατά των ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Γάζα και στον Λίβανο.

Η πρόσφατη κριτική του Αμερικανού προέδρου προς τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς στη Βηρυτό και τις συνεχιζόμενες επιχειρήσεις του Ισραήλ στον Λίβανο, μετά τη συμφωνία ειρήνης με το Ιράν, ενδέχεται να ενισχύσει περαιτέρω τη θέση του Ερντογάν απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ. Η Ουάσιγκτον φαίνεται να αντιμετωπίζει πλέον την Άγκυρα ως αναγκαίο περιφερειακό παράγοντα για την προώθηση των σχεδιασμών της στη Μέση Ανατολή.

Ο Τούρκος πρόεδρος, μιλώντας στους βουλευτές του κόμματός του, εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά του Ισραήλ για τις επιχειρήσεις στον Λίβανο και στη Συρία. Προειδοποίησε ότι η ασφάλεια της Τουρκίας δεν περιορίζεται πλέον στα εθνικά της σύνορα, αλλά εκτείνεται μέχρι τη Δαμασκό και τη Βηρυτό, επιχειρώντας να εμφανίσει την Άγκυρα ως δύναμη άμεσης εμπλοκής στις περιφερειακές εξελίξεις.

Η απάντηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου ήταν εξίσου σκληρή. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός χαρακτήρισε τον Ερντογάν «αντισημίτη δικτάτορα», τον κατηγόρησε ότι καταπιέζει τον λαό του, φυλακίζει πολιτικούς αντιπάλους και στηρίζει τη Χαμάς, υποστηρίζοντας ότι δεν έχει καμία νομιμοποίηση να παραδίδει μαθήματα ηθικής στο Ισραήλ.

Η τουρκική διείσδυση στον Λίβανο

Τα τελευταία χρόνια, η Τουρκία έχει ενισχύσει σταδιακά την παρουσία της στον Λίβανο μέσα από εργαλεία ήπιας ισχύος. Η αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας, η δραστηριοποίηση τουρκικών οργανώσεων και η επιδίωξη επιρροής σε κοινωνικά και θρησκευτικά δίκτυα συνθέτουν μια πολιτική αθόρυβης αλλά συστηματικής διείσδυσης.

Η κινητικότητα αυτή καταγράφεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ιρανική επιρροή στην περιοχή εμφανίζεται πιεσμένη. Η κατάρρευση του υποστηριζόμενου από την Τεχεράνη καθεστώτος Άσαντ στη Συρία και οι αυξανόμενες πιέσεις που δέχεται η Χεζμπολάχ στον Λίβανο δημιουργούν νέο πεδίο ανταγωνισμού ισχύος.

Η συμφωνία εκεχειρίας της προηγούμενης εβδομάδας δεν κατάφερε να σταθεροποιήσει την κατάσταση, καθώς παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό ανεφάρμοστη. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Ερντογάν χαρακτήρισε τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν σημαντικό βήμα σε έναν πόλεμο που, όπως υποστήριξε, ξεκίνησε με ισραηλινές προκλήσεις στις 28 Φεβρουαρίου, ρίχνοντας νέο λάδι στη φωτιά της αντιπαράθεσης.

Η Άγκυρα διαβλέπει ένα κενό ισχύος στη Μέση Ανατολή και επιχειρεί να το καλύψει. Το ερώτημα πλέον είναι ποιος θα καθορίσει τους νέους συσχετισμούς σε μια περιοχή όπου η ιρανική παρουσία πιέζεται, το Ισραήλ εμφανίζεται στρατιωτικά ενεργό αλλά διπλωματικά πιο εκτεθειμένο και οι ΗΠΑ αναζητούν αξιόπιστους διαύλους επιρροής.

Η Τουρκία δεν αντιμετωπίζει τις εξελίξεις μόνο μέσα από το πρίσμα της Γάζας ή του Λιβάνου. Τις εντάσσει σε μια ευρύτερη γεωστρατηγική φιλοδοξία, με στόχο να εμφανιστεί ως αναντικατάστατος συνομιλητής στη νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Ανατολική Μεσόγειος, ενέργεια και ΝΑΤΟ

Ο Ερντογάν έχει κατηγορήσει επανειλημμένα το Ισραήλ ότι επιδιώκει να εδραιώσει την κυριαρχία του στην ευρύτερη περιοχή, με ιδιαίτερη έμφαση στην Ανατολική Μεσόγειο. Η περιοχή θεωρείται κρίσιμη λόγω των ανεκμετάλλευτων ενεργειακών αποθεμάτων και των θαλάσσιων διαδρομών που συνδέουν τη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική.

Η Άγκυρα αντιμετωπίζει με καχυποψία και τη συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που υπέγραψε ο Λίβανος με την Κύπρο τον Νοέμβριο του 2025. Η συμφωνία άνοιξε τον δρόμο για πιθανές έρευνες σε υπεράκτια κοιτάσματα φυσικού αερίου και για ενίσχυση της ενεργειακής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Τουρκία υποστηρίζει ότι η συμφωνία αυτή υπονομεύει τα δικά της συμφέροντα, καθώς και τα συμφέροντα του ψευδοκράτους και της Συρίας. Πίσω από αυτή τη στάση βρίσκεται η σταθερή επιδίωξη της Άγκυρας να αμφισβητεί κάθε ενεργειακή και θαλάσσια αρχιτεκτονική στην Ανατολική Μεσόγειο που δεν περνά μέσα από την ίδια.

Την ίδια ώρα, η Τουρκία εμφανίζεται να αναβαθμίζει τη σημασία του ΝΑΤΟ στη στρατηγική της ασφάλεια. Η κυβέρνηση παρουσιάζει πλέον τη Συμμαχία ως βασικό πυλώνα προστασίας, ενώ η τουρκική κοινή γνώμη δείχνει πιο θετική απέναντι στο ΝΑΤΟ.

Σύμφωνα με δημοσκόπηση της Metropoll τον Μάρτιο, το 61% των Τούρκων θεωρεί το ΝΑΤΟ σημαντικό για την ασφάλεια της χώρας. Η αλλαγή στάσης συνδέεται με τις περιφερειακές εξελίξεις και ιδιαίτερα με το γεγονός ότι, τον Μάρτιο, συστήματα αεράμυνας του ΝΑΤΟ φέρονται να αναχαίτισαν τέσσερις ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους που κατευθύνονταν προς την Τουρκία.

Η εξέλιξη αυτή υπενθύμισε στην Άγκυρα τη στρατηγική αξία της συμμαχικής ομπρέλας, σε μια περίοδο κατά την οποία επιδιώκει ταυτόχρονα να εμφανίζεται ως αυτόνομη περιφερειακή δύναμη και ως αναγκαίος εταίρος της Δύσης.

Ο Αμερικανός πρόεδρος αναμένεται να επισκεφθεί την Άγκυρα τον επόμενο μήνα, στο πλαίσιο της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ. Στο επίκεντρο των επαφών με την τουρκική ηγεσία αναμένεται να βρεθεί ο περιφερειακός ρόλος της Τουρκίας, σε μια συγκυρία όπου η Ουάσιγκτον αναζητά μοχλούς σταθεροποίησης στη Μέση Ανατολή.

Η συνάντηση αυτή ενδέχεται να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία στο Ισραήλ, το οποίο βλέπει την Τουρκία να επιχειρεί να αναβαθμιστεί διπλωματικά, αξιοποιώντας τις αμερικανικές ανάγκες, τη ρευστότητα στον Λίβανο, την πίεση στη Χεζμπολάχ και τις ενεργειακές ανακατατάξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η αντιπαράθεση Ισραήλ – Τουρκίας δεν είναι πλέον απλή ρητορική σύγκρουση. Συνδέεται με την αναδιανομή ισχύος στη Μέση Ανατολή, τον έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου, τη θέση του ΝΑΤΟ και τον ρόλο των ΗΠΑ στην περιοχή. Η Άγκυρα επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη που καλύπτει το κενό που αφήνει η αποδυνάμωση του Ιράν, ενώ το Ισραήλ βλέπει γύρω του να σχηματίζεται ένα πιο περίπλοκο και εχθρικό διπλωματικό περιβάλλον.