ΕΤΑΔ και παραλίες: Η είσπραξη πάνω από τον πολίτη

Στο ίδιο σκηνικό επιστρέφουν και φέτος οι πολίτες της Αττικής, βλέποντας μεγάλο μέρος του παραλιακού μετώπου του Λεκανοπεδίου να λειτουργεί υπό καθεστώς ιδιωτικής εκμετάλλευσης. Η πρόσβαση στη θάλασσα, που θεσμικά και κοινωνικά θα έπρεπε να αποτελεί δημόσιο αγαθό, μετατρέπεται κάθε καλοκαίρι σε οικονομικό βάρος για χιλιάδες πολίτες, οι οποίοι καλούνται είτε να πληρώσουν υψηλά εισιτήρια σε οργανωμένες πλαζ είτε να περιοριστούν στις λίγες ελεύθερες παραλίες που έχουν απομείνει.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο επειδή αρκετές από τις ελεύθερες παραλίες δεν διαθέτουν βασικές υποδομές, όπως ναυαγοσωστική κάλυψη, καθαριότητα, ασφάλεια και οργανωμένη φροντίδα. Έτσι, ο πολίτης βρίσκεται μπροστά σε ένα άτυπο δίλημμα: είτε πληρώνει δυσβάσταχτο κόστος για μια οργανωμένη παραλία είτε αναζητά δωρεάν πρόσβαση σε χώρους που συχνά δεν ανταποκρίνονται στις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και ποιότητας.

Ο δημόσιος χαρακτήρας των παραλιών της Αττικής υποχωρεί εδώ και χρόνια, καθώς μεγάλο τμήμα του παραλιακού μετώπου βρίσκεται στο χαρτοφυλάκιο της Εταιρείας Ακινήτων Δημοσίου. Η ΕΤΑΔ διαχειρίζεται σημαντικές παραλίες με όρους αξιοποίησης ακινήτων, γεγονός που, σύμφωνα με δημάρχους της παραλιακής ζώνης, οδηγεί σε πολιτικές όπου προτεραιότητα έχει το έσοδο και όχι η κοινωνική ανταποδοτικότητα.

Η ΕΤΑΔ, τα έσοδα και η πίεση στις ελεύθερες παραλίες

Ο δήμαρχος Αλίμου, Ανδρέας Κονδύλης, περιέγραψε,  την εικόνα που επικρατεί στον δήμο του, αναφέροντας ότι υπάρχουν δύο ελεύθερες και μία οργανωμένη παραλία. Στη μία ελεύθερη παραλία δεν λειτουργούν ξαπλώστρες επί πληρωμή, ενώ στην άλλη έχουν ήδη εξαντληθεί τα ανώτατα όρια για την τοποθέτηση ομπρελοκαθισμάτων.

Ο ίδιος σημείωσε ότι τα χρήματα που εισπράττει η ΕΤΑΔ καταλήγουν στο ταμείο της, με τα κέρδη να κατευθύνονται στην αποπληρωμή του δημόσιου χρέους. Κατά την άποψή του, η λογική αυτή οδηγεί σε διαχείριση με μοναδικό κριτήριο την είσπραξη, χωρίς επαρκείς όρους ποιότητας, ελέγχου και ανταποδοτικότητας προς τις τοπικές κοινωνίες.

Όπως υπογράμμισε, οι παραλίες νοικιάζονται από την ΕΤΑΔ σαν να πρόκειται για οποιοδήποτε άλλο ακίνητο. Κατά συνέπεια, η παραχώρηση καταλήγει στον πλειοδότη που προσφέρει το μεγαλύτερο ποσό, ενώ ο ιδιώτης επιχειρηματίας μετακυλίει το κόστος στον πολίτη μέσα από υψηλά εισιτήρια και ακριβές υπηρεσίες, προκειμένου να αποσβέσει την επένδυση και να εξασφαλίσει κέρδος.

Ακόμη και στις παραλίες που παραμένουν τυπικά ελεύθερες, η κατάσταση δεν είναι πάντα ξεκάθαρη. Ο κ. Κονδύλης ανέφερε ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι επιχειρήσεις επεκτείνονται σταδιακά, περιορίζοντας το πραγματικά ελεύθερο τμήμα της παραλίας. Κατά την εκτίμησή του, η ΕΤΑΔ δείχνει συχνά μεγάλη ανοχή, ενώ στη δική του περιοχή διαπιστώνει διαχείριση που φαίνεται να ευνοεί συγκεκριμένα ιδιωτικά συμφέροντα.

Το βασικό συμπέρασμα, σύμφωνα με τον δήμαρχο Αλίμου, είναι ότι οι ελεύθερες παραλίες δεν επαρκούν για τον πληθυσμό του Λεκανοπεδίου. Από το Παλαιό Φάληρο έως τη Βουλιαγμένη, οι μεγαλύτερες και πιο κεντρικές παραλίες είναι οργανωμένες, με αποτέλεσμα η πρόσβαση στη θάλασσα να προϋποθέτει σε πολλές περιπτώσεις πληρωμή. Τα ελεύθερα τμήματα που απομένουν είναι περιορισμένα και δέχονται τεράστια πίεση τους θερινούς μήνες.

Διαφορετική εικόνα παρουσιάζει η Γλυφάδα, σύμφωνα με τον δήμαρχο Γιώργο Παπανικολάου. Όπως ανέφερε, ύστερα από μακρά προσπάθεια, συμβάσεις και μελέτες με την ΕΤΑΔ, ο δήμος ανέλαβε τη διοίκηση και διαχείριση του παραλιακού του μετώπου. Στόχος ήταν η ανάπλαση του συνόλου της παραλιακής ζώνης, με χρηματοδοτήσεις που εξασφαλίστηκαν για τον σκοπό αυτό.

Ο κ. Παπανικολάου τόνισε ότι και οι πέντε παραλίες της Γλυφάδας είναι ελεύθερες και ανοιχτά προσβάσιμες σε όλους, χωρίς δεσμευμένα τμήματα για ανάπτυξη ξαπλωστρών. Η επιλογή αυτή, όπως είπε, επιτρέπει στους πολίτες να χαίρονται το παραλιακό μέτωπο χωρίς οικονομική επιβάρυνση, σε συνδυασμό με έργα ανάπλασης, ποδηλατόδρομο, πεζόδρομο και αθλητικές υποδομές.

Η επιτυχία του μοντέλου αποτυπώνεται και στην υψηλή επισκεψιμότητα των παραλιών της Γλυφάδας, οι οποίες, όπως ανέφερε ο δήμαρχος, είναι ασφυκτικά γεμάτες. Παράλληλα, ο ίδιος αποκάλυψε ότι έχουν γίνει πολλές προτάσεις για παραχώρηση των παραλιών, όμως ο δήμος επέλεξε να διατηρήσει τον δημόσιο και ανοιχτό χαρακτήρα τους, βλέποντας την αυξανόμενη τάση ιδιωτικοποίησης σε άλλα σημεία του παραλιακού μετώπου.

Ελεύθερη πρόσβαση με υποδομές ή παραλίες για λίγους

Οι πέντε παραλίες της Γλυφάδας έχουν βραβευθεί με Γαλάζια Σημαία, στοιχείο που, σύμφωνα με τον κ. Παπανικολάου, δείχνει και τη συνολική υστέρηση των ελεύθερων παραλιών στην Αττική. Όπως σημείωσε, ελάχιστοι δήμοι λαμβάνουν τέτοια διάκριση, καθώς η βράβευση απαιτεί σημαντικές υποδομές, οργανωμένη φροντίδα, ασφάλεια και συνεχή εποπτεία.

Στην πράξη, κατά τον δήμαρχο Γλυφάδας, ο πολίτης στην Αττική καλείται συνήθως είτε να πληρώσει υψηλό κόστος είτε να πάει σε ανοργάνωτη παραλία χωρίς ναυαγοσωστική κάλυψη και ουσιαστική φροντίδα. Οι ελεύθερες παραλίες με πλήρη υποστήριξη παραμένουν ελάχιστες, γεγονός που αποκαλύπτει το έλλειμμα δημόσιας πολιτικής για την πρόσβαση στη θάλασσα.

Το κόστος για τους δήμους είναι σημαντικό. Ο κ. Παπανικολάου ανέφερε ότι το κράτος διαθέτει περίπου 50.000 ευρώ ετησίως για ναυαγοσωστική κάλυψη, ενώ ο δήμος δαπανά πάνω από 200.000 ευρώ μόνο για αυτή την ανάγκη. Συνολικά, οι ετήσιες δαπάνες για το παραλιακό μέτωπο κυμαίνονται από 600.000 έως 800.000 ευρώ. Ωστόσο, όπως σημείωσε, τα χρήματα αυτά επιστρέφουν στην πόλη, καθώς οι επισκέπτες κινούν την τοπική αγορά.

Σε σχέση με την ανάπλαση του Ελληνικού, ο δήμαρχος Γλυφάδας εξέφρασε επιφυλάξεις, σημειώνοντας ότι δεν έχει ακόμη ξεκαθαριστεί ποια τμήματα θα είναι ανοιχτά. Επεσήμανε επίσης ότι ακόμη και οι αθλητικές υποδομές που προβάλλονται ως σημείο αναφοράς φαίνεται πως θα είναι επί πληρωμή, γεγονός που περιορίζει ακόμη περισσότερο τον δωρεάν δημόσιο χώρο στο παραλιακό μέτωπο.

Από την πλευρά του, ο δήμαρχος Βάρης - Βούλας - Βουλιαγμένης, Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, ανέφερε ότι στον δήμο του 12 παραλίες έχουν ελεύθερη πρόσβαση, ενώ υπάρχουν και τέσσερις κλειστές τουριστικές εγκαταστάσεις που έχουν μισθωθεί σε ιδιώτες από την ΕΤΑΔ. Για τις ελεύθερες παραλίες έχει υπογραφεί σύμβαση 35ετούς παραχώρησης με την ΕΤΑΔ, ενώ όπου υπάρχει εμπορική χρήση προβλέπεται διαμοιρασμός εσόδων.

Ο κ. Κωνσταντέλλος εξήγησε ότι από μισθώσεις σε πέντε σημεία με ομπρέλες και ξαπλώστρες ο δήμος εισπράττει περίπου 200.000 ευρώ ετησίως. Τα έσοδα αυτά, όπως είπε, κατευθύνονται εξ ολοκλήρου στη συντήρηση και στις υποδομές των παραλιών, με στόχο να ενισχυθεί ο χαρακτήρας της ελεύθερης πρόσβασης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η ιστορική διάσταση του ζητήματος. Ο δήμαρχος Βάρης - Βούλας - Βουλιαγμένης υπενθύμισε ότι οι ιδιωτικές παραλίες της Αττικής δεν είναι αμιγώς τουριστικές, καθώς πρόκειται για δημόσια τουριστικά κτήματα που δημιουργήθηκαν με την Κ’ Συντακτική Πράξη του 1968. Τότε, όπως ανέφερε, το τουριστικό μοντέλο προέβλεπε τη διαμόρφωση ελεύθερων παραλιών με άμμο και βασικές υποδομές.

Αυτές οι παραλίες αρχικά λειτουργούσαν ως εθνικές εγκαταστάσεις. Από το 1999 και μετά, όταν έγιναν προβληματικές και ζημιογόνες εταιρείες, ο ΕΟΤ, στη συνέχεια το Αττικό Παράκτιο Μέτωπο και πλέον η ΕΤΑΔ, άρχισαν να τις υπομισθώνουν σε ιδιώτες.

Με αυτόν τον τρόπο, σύμφωνα με τον κ. Κωνσταντέλλο, ξεπεράστηκε στην πράξη η συνταγματική αρχή σύμφωνα με την οποία ο αιγιαλός πρέπει να είναι ελεύθερος για όλους. Το παράδοξο, όπως σημείωσε, είναι ότι η συντακτική πράξη της περιόδου της Χούντας παραμένει σε ισχύ μέσα από τα Συντάγματα που ακολούθησαν, διατηρώντας ένα πλαίσιο που επιτρέπει την εμπορική εκμετάλλευση σημαντικών τμημάτων του παραλιακού μετώπου.

Ο λόγος, κατά τον ίδιο, είναι καθαρά οικονομικός. Οι παραλίες αυτές αποτελούν μεγάλη περιουσία για το κράτος, με έσοδα που μπορούν να φτάνουν από 1,5 έως 4,5 εκατομμύρια ευρώ ανά παραλία, χωρίς να υπολογίζεται επιπλέον ποσοστό επί του τζίρου. Η λογική της είσπραξης υπερισχύει έτσι της ανάγκης για ελεύθερη πρόσβαση, μετατρέποντας τη θάλασσα από κοινό αγαθό σε πεδίο κρατικής και ιδιωτικής αξιοποίησης.

Το ζήτημα των παραλιών της Αττικής δεν αφορά μόνο το κόστος μιας ξαπλώστρας ή ενός εισιτηρίου. Αγγίζει τον πυρήνα της σχέσης του πολίτη με τον δημόσιο χώρο. Όταν η πρόσβαση στη θάλασσα γίνεται προνόμιο όσων μπορούν να πληρώσουν, τότε η πόλη χάνει ένα βασικό στοιχείο κοινωνικής ισότητας. Η πραγματική πρόκληση είναι να υπάρξουν ελεύθερες παραλίες με υποδομές, ασφάλεια και φροντίδα, ώστε η Αττική να μην αντιμετωπίζει κάθε καλοκαίρι τη θάλασσά της ως προϊόν προς εκμετάλλευση.