Φόροι και εισφορές «τρώνε» σχεδόν το μισό έτος των εργαζομένων

Στις 29 Ιουνίου τοποθετείται φέτος η λεγόμενη Ημέρα Φορολογικής Ελευθερίας στην Ελλάδα, δηλαδή η ημερομηνία κατά την οποία οι εργαζόμενοι θεωρητικά ολοκληρώνουν την εργασία για την κάλυψη φόρων και ασφαλιστικών εισφορών και αρχίζουν να εργάζονται για το δικό τους καθαρό εισόδημα.

Η σχετική μελέτη του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών καταγράφει ότι το 2026 οι πολίτες χρειάζονται 179 από τις 365 ημέρες του έτους για να καλύψουν τις υποχρεώσεις τους προς το κράτος. Το 2025 ο αντίστοιχος αριθμός ήταν 180 ημέρες, γεγονός που δείχνει μια μικρή βελτίωση, η οποία όμως παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη σε σχέση με το συνολικό βάρος που σηκώνουν τα νοικοκυριά και οι εργαζόμενοι.

Το βασικό συμπέρασμα είναι βαρύ: σχεδόν το μισό έτος οι Έλληνες εργάζονται για φόρους και εισφορές. Παρά τις κυβερνητικές αναφορές σε μείωση φορολογικών βαρών και παρά τη βελτίωση ορισμένων δημοσιονομικών δεικτών, η πραγματικότητα δείχνει ότι η συνολική επιβάρυνση παραμένει υψηλή και εξακολουθεί να κινείται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Από το 2019 έως το 2026, η φορολογική επιβάρυνση μειώθηκε μόλις κατά δύο ημέρες, από τις 181 στις 179. Η μεταβολή αυτή επιβεβαιώνει ότι η αποκλιμάκωση είναι περισσότερο συμβολική παρά ουσιαστική. Για τους πολίτες που βλέπουν εισόδημα, κατανάλωση, λογαριασμούς και καθημερινές δαπάνες να πιέζονται, η μία ημέρα διαφοράς σε σχέση με πέρυσι δεν αλλάζει την καθημερινότητα.

Οι Έλληνες εργάζονται 179 ημέρες για το κράτος

Σύμφωνα με τη μελέτη, τα συνολικά έσοδα του ελληνικού κράτους από φόρους και ασφαλιστικές εισφορές αναμένεται να φτάσουν σχεδόν τα 108 δισ. ευρώ το 2026, βάσει των προβλέψεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το μέγεθος αυτό αποτυπώνει την έκταση της δημοσιονομικής εξάρτησης από τη φορολογία, σε μια χώρα όπου η αγοραστική δύναμη παραμένει χαμηλή και το κόστος ζωής υψηλό.

Η Ελλάδα αναμένεται να έχει την 9η υψηλότερη φορολογική επιβάρυνση μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, η επιβάρυνση παραμένει κατά δύο ημέρες υψηλότερη από τον μέσο όρο της Ε.Ε., ο οποίος αντιστοιχεί σε 177 ημέρες εργασίας για το κράτος.

Το ΚΕΦΙΜ σημειώνει ότι η Ελλάδα εμφανίζει την πέμπτη μεγαλύτερη βελτίωση στην Ευρωπαϊκή Ένωση την περίοδο 2019-2026 και συγκαταλέγεται στις μόλις πέντε χώρες που κατάφεραν να μειώσουν τη φορολογική τους επιβάρυνση. Ωστόσο, η βελτίωση αυτή δεν αναιρεί το βασικό πρόβλημα: η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται ψηλά στην ευρωπαϊκή κατάταξη, με τους πολίτες να αφιερώνουν σχεδόν έξι μήνες εργασίας για την κάλυψη κρατικών απαιτήσεων.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη αν εξεταστεί η σύνθεση των φορολογικών εσόδων. Το 2026 αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω η εξάρτηση του κράτους από τους έμμεσους φόρους, οι οποίοι προβλέπεται να είναι περίπου 1,6 φορές υψηλότεροι από τους άμεσους φόρους.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη κοινωνική σημασία. Οι έμμεσοι φόροι, όπως ο ΦΠΑ, επιβαρύνουν την κατανάλωση και πλήττουν αναλογικά περισσότερο τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, καθώς όλοι πληρώνουν τον ίδιο φόρο στο ράφι, ανεξάρτητα από το εισόδημά τους. Έτσι, η φορολογική πίεση δεν αποτυπώνεται μόνο στο εκκαθαριστικό, αλλά και σε κάθε αγορά βασικών αγαθών.

Η βαριά εξάρτηση από ΦΠΑ και έμμεσους φόρους

Ο ΦΠΑ αναμένεται να αντιπροσωπεύει το 71,5% του συνόλου των έμμεσων φόρων το 2026, έναντι 70,4% το 2025. Η αύξηση αυτή δείχνει ότι το φορολογικό σύστημα συνεχίζει να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην καθημερινή κατανάλωση, σε μια περίοδο κατά την οποία η ακρίβεια παραμένει το βασικότερο πρόβλημα για τα νοικοκυριά.

Το 2025, τα έσοδα από φόρους σε αγαθά και υπηρεσίες εκτιμάται ότι υπερέβησαν τον αρχικό στόχο του Προϋπολογισμού κατά 3,9%, ενώ τα έσοδα από τον φόρο εισοδήματος κινήθηκαν 5,3% υψηλότερα από τον στόχο. Η μεγαλύτερη υπεραπόδοση στον φόρο εισοδήματος προήλθε από τα φυσικά πρόσωπα, με τα σχετικά έσοδα να διαμορφώνονται κατά 5% πάνω από τις προβλέψεις.

Το στοιχείο αυτό είναι κρίσιμο, καθώς δείχνει ότι οι συνεπείς φορολογούμενοι και κυρίως οι εργαζόμενοι εξακολουθούν να αποτελούν βασική πηγή υπεραπόδοσης για τα δημόσια έσοδα. Η πάταξη της φοροδιαφυγής μπορεί να διευρύνει τη φορολογική βάση, όμως το πολιτικό ερώτημα παραμένει αν τα πρόσθετα έσοδα επιστρέφουν στους πολίτες με ουσιαστικές μειώσεις φόρων ή αν απλώς ενισχύουν τον κρατικό κορβανά.

Ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας, χαρακτήρισε θετική αλλά οριακή τη μετακίνηση της Ημέρας Φορολογικής Ελευθερίας μία ημέρα νωρίτερα. Όπως υπογράμμισε, οι πολίτες στην Ελλάδα εξακολουθούν να εργάζονται σχεδόν το μισό έτος για να καλύψουν φόρους και ασφαλιστικές εισφορές, ενώ η χώρα παραμένει πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ως προς τη συνολική επιβάρυνση.

Στην ίδια κατεύθυνση, επισημαίνεται ότι η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής αποτελεί σημαντική επιτυχία, όμως τα πρόσθετα έσοδα που προκύπτουν από τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης πρέπει να δημιουργούν δημοσιονομικό χώρο για περαιτέρω μείωση φορολογικών συντελεστών και ελάφρυνση των συνεπών φορολογουμένων.

Το ΚΕΦΙΜ θέτει επίσης ζήτημα απλούστερου, σταθερότερου και πιο ανταγωνιστικού φορολογικού συστήματος, με μικρότερη εξάρτηση από τους φόρους στην καθημερινή κατανάλωση. Παράλληλα, προτείνει την τιμαριθμοποίηση των φορολογικών κλιμάκων, ώστε οι πολίτες να μη φορολογούνται βαρύτερα απλώς και μόνο επειδή ο πληθωρισμός αυξάνει ονομαστικά τα εισοδήματά τους.

Η φετινή Ημέρα Φορολογικής Ελευθερίας αποκαλύπτει το πραγματικό βάρος πίσω από τους δημοσιονομικούς πανηγυρισμούς. Η χώρα μπορεί να εμφανίζει καλύτερη εισπραξιμότητα και υψηλότερα κρατικά έσοδα, όμως οι πολίτες εξακολουθούν να δουλεύουν σχεδόν μισό χρόνο για το κράτος. Και όσο η φορολογική ελάφρυνση προχωρά με ρυθμό μίας ημέρας τον χρόνο, η συζήτηση για δίκαιο και βιώσιμο φορολογικό σύστημα θα παραμένει ανοιχτή.