Οι αεροπορικές επιδρομές του Πακιστάν στην Καμπούλ και την Κανταχάρ εντός 24 ωρών δεν συνιστούν ιστορική τομή. Το Ισλαμαμπάντ έχει επανειλημμένα πλήξει στόχους στο Αφγανιστάν μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία το 2021. Η διαφορά αυτή τη φορά βρίσκεται στη ρητορική. Πακιστανοί αξιωματούχοι μίλησαν ανοιχτά για «ανοιχτό πόλεμο», διατύπωση που κυριάρχησε στους διεθνείς τίτλους και άλλαξε το κλίμα. Στην πράξη πρόκειται για ελεγχόμενη κλιμάκωση, μια επίδειξη αποφασιστικότητας που αποστέλλει μήνυμα ισχύος χωρίς να υπερβαίνει το σημείο μη επιστροφής. Η διάκριση ανάμεσα σε πόλεμο πλήρους κλίμακας και διαχειριζόμενη σύγκρουση είναι κρίσιμη για την κατανόηση της δυναμικής στα σύνορα των δύο χωρών.
Στον πυρήνα της έντασης βρίσκεται η Tehrik-e-Taliban Pakistan, γνωστή ως TTP. Η οργάνωση διεξάγει πολυετή εκστρατεία επιθέσεων κατά των πακιστανικών δυνάμεων ασφαλείας, με απώλειες που, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, θυμίζουν τα επίπεδα που αντιμετώπισαν οι Ηνωμένες Πολιτείες στο αποκορύφωμα της παρουσίας τους στο Αφγανιστάν. Το Ισλαμαμπάντ κατηγορεί την ηγεσία των Ταλιμπάν ότι επιτρέπει στην TTP να δρα από αφγανικό έδαφος. Η Καμπούλ απορρίπτει επισήμως τις κατηγορίες, ωστόσο οι ιδεολογικοί, φυλετικοί και ιστορικοί δεσμοί ανάμεσα στα δύο κινήματα παραμένουν βαθιοί. Το κρίσιμο για το Πακιστάν είναι ότι η TTP επιχειρεί ήδη εντός των συνόρων του. Ακόμη και αν πληγούν εγκαταστάσεις στο Αφγανιστάν, η επιχειρησιακή ικανότητα της οργάνωσης στο πακιστανικό εσωτερικό δεν εξουδετερώνεται.
Η ρητορική περί «ανοιχτού πολέμου» λειτουργεί ως εργαλείο πίεσης. Στο εσωτερικό, η πακιστανική ηγεσία οφείλει να δείξει ότι απαντά αποφασιστικά, ικανοποιώντας μια κοινή γνώμη που απαιτεί αντίποινα, ενώ ο στρατός, ισχυρότερος θεσμός της χώρας, διατηρεί την εικόνα ισχύος. Στο εξωτερικό, το μήνυμα απευθύνεται στην Καμπούλ: το κόστος για την αφγανική ηγεσία μπορεί να αυξηθεί. Ενδείξεις πρόθεσης για ολοκληρωτική σύγκρουση δεν υπάρχουν, καθώς ένας γενικευμένος πόλεμος θα απορροφούσε τεράστιους πόρους χωρίς να επιλύσει τον πυρήνα της απειλής.
Για τους Ταλιμπάν, ακόμη και περιορισμένες επιδρομές εγείρουν πολιτικό δίλημμα. Η νομιμοποίησή τους εδράζεται στην αποκατάσταση της εθνικής κυριαρχίας και στην αντίσταση σε ξένες παρεμβάσεις, ενώ το αντιπακιστανικό αίσθημα διατρέχει την αφγανική κοινωνία. Στο επίκεντρο της εξουσίας βρίσκεται ο Ανώτατος Ηγέτης Hibatullah Akhundzada με έδρα την Κανταχάρ, του οποίου ο στενός κύκλος θεωρεί ότι η ιδεολογική συνέπεια υπερέχει των τακτικών υποχωρήσεων.
Η βασική απαίτηση του Πακιστάν είναι η αποκοπή των δεσμών με την TTP. Για την αφγανική ηγεσία, μια τέτοια κίνηση ισοδυναμεί με ρήξη με τα τζιχαντιστικά διαπιστευτήρια του κινήματος και με παραβίαση του Pashtunwali, του φυλετικού κώδικα τιμής που θεμελιώνει την πίστη και την προστασία των φιλοξενούμενων. Πιο πραγματιστικές φωνές στην Καμπούλ διακρίνουν τον κίνδυνο κλιμάκωσης, χωρίς να διαθέτουν την ισχύ να αμφισβητήσουν τον Εμίρη. Το Ισλαμαμπάντ ζητά κάτι που οι Ταλιμπάν δυσκολεύονται θεσμικά και ιδεολογικά να προσφέρουν.
Το πιθανότερο σενάριο παραμένει ένας φαύλος κύκλος περιορισμένων συγκρούσεων και διαμεσολαβήσεων. Το Πακιστάν έχει αποστείλει απεσταλμένους, ανάμεσά τους τον Fazlur Rehman και τον Mufti Taqi Usmani, επιχειρώντας να πλαισιώσει τον διάλογο και σε θρησκευτικούς όρους. Η απουσία ενεργού ρόλου από την Ουάσιγκτον και την κυβέρνηση του Donald Trump υπογραμμίζει ότι η κρίση αντιμετωπίζεται ως περιφερειακή υπόθεση. Το Πακιστάν βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα καθεστώς του οποίου την άνοδο συνέβαλε να διαμορφώσει.
Το αποτέλεσμα είναι στρατηγικό αδιέξοδο. Το Πακιστάν δεν αντέχει ατέρμονες επιθέσεις, ούτε και έναν παρατεταμένο πόλεμο. Οι Ταλιμπάν δεν επιδιώκουν γενικευμένη σύρραξη, ούτε μπορούν να εγκαταλείψουν την TTP χωρίς να διαρρήξουν την ιδεολογική τους συνοχή. Η παραμεθόρια ζώνη παραμένει εύθραυστη, με κίνδυνο ακούσιας κλιμάκωσης. Σε μια περιοχή όπου οι συγκρούσεις σπάνια μένουν τοπικές, η ένταση αυτή αφορά τη συνολική σταθερότητα της Νότιας Ασίας. Έμπειροι αναλυτές περιγράφουν τον ενδεχόμενο πόλεμο Πακιστάν–Αφγανιστάν ως άβυσσο και κόλαση μαζί, μια σύγκρουση που ισορροπεί διαρκώς στο χείλος της υπέρβασης.
