Η ακρίβεια στερεί τα καλοκαίρια από τους Έλληνες

Η αντίφαση ανάμεσα στους λαμπρούς μακροοικονομικούς δείκτες και την καθημερινή οικονομική πραγματικότητα των πολιτών αποτελεί το κεντρικό θέμα μιας νέας ανάλυσης του πρακτορείου Bloomberg, η οποία εστιάζει στην περίπτωση της Ελλάδας. Παρά την ταχύτερη ανάπτυξη σε σχέση με πολλές ευρωπαϊκές οικονομίες, την επίτευξη δημοσιονομικού πλεονάσματος και την προοπτική να πάψει να είναι η πιο υπερχρεωμένη χώρα της Ευρώπης, η ακρίβεια και το υψηλό κόστος ζωής πλήττουν ανελέητα τα ελληνικά νοικοκυριά, στερώντας τους ακόμη και βασικές απολαύσεις, όπως οι καλοκαιρινές διακοπές.

Το χάσμα μεταξύ δεικτών και βιοτικού επιπέδου

Η ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας από τη βαθιά κρίση της προηγούμενης δεκαετίας έχει επαινεθεί από τους εταίρους στην Ευρωζώνη και τους διεθνείς επενδυτές. Ωστόσο, η βελτίωση των δεικτών δεν έχει μεταφραστεί σε απτή βελτίωση της καθημερινότητας για την πλειονότητα των πολιτών. Το χάσμα αυτό είναι ιδιαίτερα έντονο στην Ελλάδα, όπου η οικονομική ανάπτυξη συνυπάρχει με ένα από τα υψηλότερα ποσοστά πληθωρισμού στην Ευρωζώνη και έναν μέσο ετήσιο μισθό που αγγίζει μόλις τα 18.000 ευρώ, λιγότερο από το μισό του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Η χώρα, μαζί με τη Βουλγαρία, κατατάσσεται τελευταία στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε όρους κατά κεφαλήν ΑΕΠ και αγοραστικής δύναμης. Παράλληλα, εμφανίζει το υψηλότερο ποσοστό πολιτών που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, μετά τη βόρεια γείτονά της. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα, το οποίο η κυβέρνηση επιχειρεί να διαχειριστεί ενόψει των επικείμενων εκλογών.

Κυβερνητικές παρεμβάσεις και η «μάχη» της ακρίβειας

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει θέσει ως κορυφαία προτεραιότητα την αντιμετώπιση αυτής της αντίφασης, αναγνωρίζοντας ότι η οικονομική ανάπτυξη, η οποία κινείται γύρω στο 2% ετησίως, πρέπει να έχει αντίκτυπο στην καθημερινότητα των πολιτών. Η κυβέρνηση έχει ήδη προχωρήσει σε εκτεταμένες φορολογικές ελαφρύνσεις και σε μια σειρά μέτρων για τον περιορισμό των τιμών στην ενέργεια και τα τρόφιμα. Παρ' όλα αυτά, η κοινή γνώμη παραμένει ιδιαίτερα δύσπιστη, με μόλις το 7% των ερωτηθέντων σε πρόσφατη δημοσκόπηση να δηλώνει ότι η οικονομική του κατάσταση βελτιώθηκε τον τελευταίο χρόνο.

Την περασμένη εβδομάδα, η κυβέρνηση παρουσίασε την ψηφιακή πλατφόρμα και εφαρμογή «PosoKanei;», η οποία επιτρέπει στους πολίτες να συγκρίνουν καθημερινά τις τιμές χιλιάδων προϊόντων. Ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε την εφαρμογή ως ένα ακόμη «όπλο» στη μάχη κατά της ακρίβειας, ενώ τα πρώτα δεδομένα αποκαλύπτουν ότι πολλά προϊόντα πωλούνται ακριβότερα στην Ελλάδα σε σύγκριση με πλουσιότερες ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων εγχώριων προϊόντων, όπως το γιαούρτι.

Στεγαστική κρίση και πίεση στα νοικοκυριά

Ένας από τους βασικούς παράγοντες που επιδεινώνουν την οικονομική πίεση είναι η στεγαστική κρίση. Οι Έλληνες δαπάνησαν κατά μέσο όρο το 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στεγαστικά έξοδα το 2024, με σχεδόν ένα στα τρία νοικοκυριά να ξεπερνά το 40%, ποσοστό τριπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η έλλειψη οικοδομικής δραστηριότητας μετά το ξέσπασμα της κρίσης το 2010, σε συνδυασμό με τις δημογραφικές αλλαγές, έχει δημιουργήσει ένα σημαντικό κενό προσφοράς, ιδιαίτερα σε περιοχές με υψηλή ζήτηση.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Βέρας Καλογερά, μιας 35χρονης δασκάλας που ζει σε μια εύπορη βόρεια συνοικία της Αθήνας. Παρά το γεγονός ότι ανήκει στην εκλογική βάση της κεντροδεξιάς Νέας Δημοκρατίας, η ίδια δηλώνει ότι η οικογένειά της δυσκολεύεται να ανταπεξέλθει. «Δυσκολευτήκαμε πάρα πολύ να βρούμε ένα αξιοπρεπές σπίτι με ενοίκιο κάτω από 1.000 ευρώ», αναφέρει, ένα ποσό που παραμένει απαγορευτικό για πολλούς, δεδομένου ότι ο κατώτατος μισθός, παρά την αύξηση του κατά 40% από το 2019, ανέρχεται μόλις στα 920 ευρώ μηνιαίως.

Οι επιπτώσεις του τουρισμού και η φοροδιαφυγή

Η πίεση στα ενοίκια και τις τιμές εντείνεται από την τουριστική βιομηχανία, η οποία αντιπροσωπεύει περίπου το ένα πέμπτο του ΑΕΠ και καταγράφει διαρκώς νέα ρεκόρ εσόδων. Αυτό ασκεί πρόσθετες ανοδικές πιέσεις, ιδιαίτερα στα νησιά. Παράλληλα, η φοροδιαφυγή παραμένει ένα διαχρονικό πρόβλημα, με τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα, να εκτιμά ότι αντιστοιχεί στο 20%-21% του ΑΕΠ, έναντι 15%-17% στην υπόλοιπη Ευρώπη. Τα στοιχεία για τις καταναλωτικές δαπάνες, που είναι υψηλότερες από ό,τι σε έξι άλλες χώρες της ΕΕ, υποδηλώνουν την ύπαρξη εισοδημάτων που δεν δηλώνονται.

Ο δικηγόρος Διονύσης Αλευρομαγειράς, 44 ετών, επισημαίνει την έλλειψη ουσιαστικών ελέγχων στην αγορά ως μία από τις βασικές αιτίες των συνεχών ανατιμήσεων. «Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχουν ουσιαστικοί έλεγχοι στην αγορά και οι τιμές συνεχώς αυξάνονται. Χρειάζονται ελεγκτικοί μηχανισμοί που να πραγματοποιούν αυστηρούς ελέγχους στις επιχειρήσεις», δηλώνει, περιορίζοντας ο ίδιος τις δαπάνες του για ψυχαγωγία και ένδυση.

Μια γενιά που χάνει τις βεβαιότητες του παρελθόντος

Για τη Βέρα Καλογερά, η κατάσταση αυτή υπονομεύει μια βασική αρχή του κοινωνικού συμβολαίου: την πεποίθηση ότι η επόμενη γενιά θα ζήσει καλύτερα από την προηγούμενη. Οι καλοκαιρινές διακοπές που απολάμβανε ως παιδί, με διαμονή σε ξενοδοχεία με πισίνες και γεύματα έξω τρεις φορές την ημέρα, αποτελούν πλέον μια απρόσιτη πολυτέλεια. «Σήμερα επιλέγεις να βγεις έξω μόνο μία φορά», λέει χαρακτηριστικά, αποτυπώνοντας με τον πιο γλαφυρό τρόπο την αλλαγή που έχει συντελεστεί στο βιοτικό επίπεδο της μέσης ελληνικής οικογένειας.