Στο Athens Alitheia Forum ακούσαμε κυβερνητικά στελέχη να επαναφέρουν τη συζήτηση για την «άρση της ανωνυμίας στο διαδίκτυο», δηλαδή για την ταυτοποίηση κάθε πολίτη που εκφράζεται δημόσια στο ψηφιακό πεδίο. Πρόκειται για μια θέση που ξεπερνά τα όρια μιας απλής τεχνολογικής ρύθμισης και αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της ελευθερίας του λόγου. Η πλήρης ανωνυμία στο διαδίκτυο άλλωστε δεν υφίσταται ως απόλυτη συνθήκη, αφού με εισαγγελική εντολή οι αρμόδιες αρχές έχουν ήδη τη δυνατότητα να εντοπίζουν χρήστες μέσω IP και στοιχείων που τηρούν οι πλατφόρμες. Αυτό που τίθεται τώρα στο τραπέζι είναι μια πολύ βαρύτερη επιλογή, η υποχρεωτική επίδειξη ταυτότητας προκειμένου κάποιος να μπορεί να μιλήσει στο ίντερνετ.
Μια τέτοια κατεύθυνση συνεπάγεται μαζική καταγραφή πολιτών, δημιουργία βάσεων δεδομένων χρηστών και εγκαθίδρυση μηχανισμών παρακολούθησης του δημόσιου λόγου. Με απλά λόγια, πρόκειται για ψηφιακή επιτήρηση. Η ανωνυμία στον διαδικτυακό χώρο προστατεύει συγκεκριμένες και κρίσιμες λειτουργίες της δημοκρατίας, καθώς επιτρέπει σε δημοσιογράφους, πληροφοριοδότες και πολίτες να αποκαλύπτουν διαφθορά, αυθαιρεσία και κατάχρηση εξουσίας χωρίς να βρίσκονται αμέσως εκτεθειμένοι σε αντίποινα. Μερικές από τις σημαντικότερες πολιτικές αποκαλύψεις στην ιστορία ξεκίνησαν ακριβώς από ανώνυμες πηγές και χωρίς αυτό το πέπλο προστασίας πολλές από αυτές δεν θα είχαν φτάσει ποτέ στο φως.
Υπάρχει ταυτόχρονα και η αμείλικτη πραγματικότητα της τεχνολογίας. Εργαλεία όπως τα VPN και το Tor καθιστούν τέτοια μέτρα εύκολα παρακάμψιμα από όσους διαθέτουν οργάνωση, τεχνογνωσία και πρόθεση να κινούνται στο σκοτάδι. Εκείνος που τελικά μένει περισσότερο εκτεθειμένος είναι ο απλός πολίτης, ο χρήστης που παρεμβαίνει αυθόρμητα στον δημόσιο διάλογο, ο άνθρωπος που θέλει να καταγγείλει, να σχολιάσει, να αμφισβητήσει. Η συζήτηση λοιπόν για την «άρση της ανωνυμίας» αφορά τα πραγματικά όρια της δημοκρατίας και της ελευθερίας της έκφρασης στον ψηφιακό χώρο.
Η ειρωνεία της υπόθεσης είναι προφανής. Η ίδια κυβέρνηση που εμφανίζεται σήμερα έτοιμη να ανοίξει τον δρόμο για την ταυτοποίηση των πολιτών στο διαδίκτυο είναι εκείνη που έχει κατηγορηθεί επανειλημμένα για τη συγκρότηση ολόκληρων επικοινωνιακών μηχανισμών προπαγάνδας στα social media, με κομματικά τρολ και οργανωμένες δομές παρέμβασης στον δημόσιο διάλογο, όπως εκείνες που έχουν συνδεθεί στη δημόσια συζήτηση με την «Ομάδα Αλήθειας». Το αποτέλεσμα μιας τέτοιας επιλογής θα ήταν η διαμόρφωση ενός οργουελικού τοπίου, μέσα στο οποίο ο πολίτης θα νιώθει ότι κάθε λέξη καταγράφεται, κάθε ανάρτηση ταυτοποιείται και κάθε κριτική μπορεί να επιστρέψει επώνυμα επάνω του ως απειλή.
Η ιστορική εμπειρία είναι αποκαλυπτική. Όποτε η εξουσία επιδιώκει να γνωρίζει ποιος μιλάει, το πραγματικό της άγχος βρίσκεται συνήθως σε όσα ακούγονται. Κάθε απαίτηση καθολικής ταυτοποίησης των χρηστών συνιστά στην πράξη μια κίνηση συρρίκνωσης του ελεύθερου δημόσιου χώρου. Γι’ αυτό και η υποχρεωτική ταυτοποίηση στο διαδίκτυο απαντά κυρίως σε χώρες όπως η Κίνα, η Τουρκία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία. Καμία ευρωπαϊκή δημοκρατία δεν έχει επιβάλει καθολική άρση της ανωνυμίας στο διαδίκτυο. Κι αυτό από μόνο του λέει πολλά για το είδος της κοινωνίας που προϋποθέτει ένα τέτοιο μέτρο και για το πολιτικό ήθος που το συνοδεύει.
