Ρεπορτάζ: Χάρης Φλουδόπουλος
Σε μια περίοδο όπου η παραγωγή πράσινης ενέργειας σημειώνει νέα ρεκόρ, η ΕΒΙΚΕΝ (Ένωση Βιομηχανικών Καταναλωτών Ενέργειας) προχώρησε σε μια δυναμική παρέμβαση, αποστέλλοντας επιστολή προς τη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) και τον υφυπουργό Ενέργειας, Νίκο Τσάφο. Η κίνηση αυτή έρχεται να φωτίσει μια σοβαρή αντίφαση που παρατηρείται στην ελληνική αγορά ηλεκτρισμού: παρά τη μαζική διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ), η βιομηχανία και οι καταναλωτές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν υψηλό ενεργειακό κόστος, το οποίο, σύμφωνα με την ΕΒΙΚΕΝ, είναι τεχνητό και δεν αντανακλά τις πραγματικές συνθήκες προσφοράς και ζήτησης.
Το παράδοξο των μηδενικών τιμών και των υψηλών χρεώσεων
Το τελευταίο διάστημα, οι μηδενικές ή εξαιρετικά χαμηλές τιμές στη χονδρεμπορική αγορά κατά τις μεσημβρινές ώρες, λόγω της υπερπροσφοράς από φωτοβολταϊκά, έχουν γίνει σχεδόν καθημερινό φαινόμενο. Ωστόσο, η βιομηχανία υποστηρίζει ότι αυτό το φαινομενικό όφελος δεν μετακυλίεται στους τελικούς καταναλωτές. Αντιθέτως, μετατρέπεται σε πρόσθετο κόστος μέσω του μηχανισμού εξισορρόπησης και των λογαριασμών προσαύξησης (ΛΠ3). Η ΕΒΙΚΕΝ ζητάει επιτακτικά τον έλεγχο για ενδεχόμενη χειραγώγηση της αγοράς, εστιάζοντας στην περίοδο 5-10 Μαΐου, καταγγέλλοντας πρακτικές που διαμορφώνουν τιμές "που δεν αντανακλούν τα θεμελιώδη μεγέθη προσφοράς – ζήτησης".
Το μοτίβο της στρέβλωσης: Θερμικές μονάδες και constraints
Στην επιστολή της, η ΕΒΙΚΕΝ περιγράφει ένα συγκεκριμένο μοτίβο λειτουργίας που θεωρεί προβληματικό. Σύμφωνα με αυτό, οι θερμικές μονάδες εμφανίζονται να προσφέρουν χαμηλότερη ισχύ στην αγορά επόμενης ημέρας (DAM), με αποτέλεσμα να διατηρούν τις τιμές σε τεχνητά υψηλά επίπεδα, ακόμη και όταν η παραγωγή από ΑΠΕ είναι αυξημένη. Ενδεικτικά, στις 7 και 8 Μαΐου, παρά τις υψηλές εξαγωγές και τη μη ιδιαίτερα αυξημένη παραγωγή ΑΠΕ, οι τιμές κατά τις ώρες 11:00-15:00 παρέμειναν σε επίπεδα 60-100 ευρώ/MWh. Την ίδια στιγμή, ο ΑΔΜΗΕ φέρεται να ενεργοποιούσε εκτεταμένα εντολές λειτουργίας (constraints) σε μονάδες που ήδη συμμετείχαν στη DAM, αυξάνοντας εκ των υστέρων την παραγωγή τους μέσω της αγοράς εξισορρόπησης. Αυτή η πρακτική, σύμφωνα με την ΕΒΙΚΕΝ, οδηγεί σε υψηλότερες αποζημιώσεις μέσω του μηχανισμού pay-as-bid, επιβαρύνοντας τελικά τον λογαριασμό προσαύξησης (ΛΠ3) που πληρώνει η αγορά.
Η "πίσω πόρτα" της εξισορρόπησης και το κόστος απωλειών
Η ουσία της καταγγελίας είναι ότι, ενώ θεωρητικά η αγορά απολαμβάνει φθηνή ή και μηδενική ενέργεια λόγω των ΑΠΕ, στην πράξη το συνολικό κόστος αυξάνεται μέσα από την "πίσω πόρτα" της εξισορρόπησης. Όπως σημειώνουν παράγοντες της αγοράς, ο καταναλωτής δεν πληρώνει μόνο την τιμή της DAM αλλά και τις πρόσθετες χρεώσεις από τους λογαριασμούς προσαύξησης, που σε ορισμένες περιπτώσεις προσθέτουν ακόμη και 20-25 ευρώ/MWh στο τελικό κόστος. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο κόστος απωλειών του συστήματος μεταφοράς, το οποίο τιμολογείται με βάση τη μεσοσταθμική τιμή του ΑΔΜΗΕ, επιβαρυνόμενο επίσης με τις χρεώσεις ΛΠ. Η βιομηχανία θεωρεί ότι αυτός ο τρόπος υπολογισμού διογκώνει τεχνητά τις επιβαρύνσεις και ζητά την επανεξέτασή του.
Αποκαλυπτικά στοιχεία για τις 7 και 8 Μαΐου
Ενδεικτική είναι η αναφορά της ΕΒΙΚΕΝ για τις 7 Μαΐου, όταν επιβλήθηκαν constraints συνολικής ισχύος 724 MW σε μονάδες ήδη ενταγμένες στη DAM, ενώ στη συνέχεια η ισχύς αυξήθηκε μέσω ISP σε περίπου 1.002 MW, με αντίστοιχη αύξηση αποζημίωσης. Ακόμη πιο αποκαλυπτική θεωρείται η εικόνα της 8ης Μαΐου. Παρά την υψηλή ηλιοφάνεια, οι τιμές στις ώρες φωτοβολταϊκών κυμάνθηκαν μεταξύ 65 και 120 ευρώ/MWh, ενώ η προσπάθεια διατήρησης υψηλών τιμών είχε ως αποτέλεσμα η χώρα να μετατραπεί ακόμη και σε καθαρά εισαγωγική αγορά έως 500 MW. Η βιομηχανία ζητά πλέον από τη ΡΑΑΕΥ να εξετάσει εάν οι θερμικές μονάδες δηλώνουν στην DAM ισχύ χαμηλότερη από τα τεχνικά ελάχιστά τους, καθώς και αν τα constraints χρησιμοποιούνται στρατηγικά για την εξασφάλιση πρόσθετων αποζημιώσεων.
Πίσω από αυτή τη σύγκρουση βρίσκεται ένα βαθύτερο και κρίσιμο ερώτημα για το μέλλον της ενεργειακής αγοράς: κατά πόσο το σημερινό μοντέλο επιτρέπει πράγματι στις ΑΠΕ να μειώνουν το κόστος για την οικονομία ή εάν μέρος του οφέλους εξανεμίζεται μέσα από μηχανισμούς εξισορρόπησης, περιορισμών και λογαριασμών προσαύξησης. Για τη βιομηχανία, το πρόβλημα δεν είναι πλέον θεωρητικό αλλά άμεσα ανταγωνιστικό, καθώς η Ελλάδα συνεχίζει να εμφανίζει υψηλότερο ενεργειακό κόστος σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές αγορές, παρά τη μεγάλη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών.
