Γκίλφοϊλ: Η Ελλάδα στρατηγικό ορμητήριο για ΗΠΑ – Το τίμημα της «ισχυρής συμμαχίας»

Τον ολοένα στενότερο στρατηγικό δεσμό ανάμεσα στην Ελλάδα και τις Ηνωμένες Πολιτείες περιέγραψε η Αμερικανίδα πρέσβειρα στην Αθήνα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, παρουσιάζοντας μια σχέση που πλέον ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της παραδοσιακής διπλωματικής συνεργασίας και απλώνεται σε ενέργεια, άμυνα, επενδύσεις, λιμάνια, τεχνολογία και γεωπολιτική ασφάλεια.

Σε εφ’ όλης της ύλης συνέντευξή της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η πρέσβειρα χαρακτήρισε τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις ισχυρότερες από ποτέ, παρουσιάζοντας την Ελλάδα ως έναν σταθερό και αξιόπιστο σύμμαχο στον οποίο η Ουάσιγκτον επιθυμεί να διοχετεύσει περισσότερα κεφάλαια τόσο σε κυβερνητικό όσο και σε ιδιωτικό επίπεδο.

Η εικόνα που περιγράφει είναι αυτή μιας χώρας που αναβαθμίζεται στον αμερικανικό σχεδιασμό για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο, την ίδια στιγμή όμως που η Αθήνα καλείται να διαχειριστεί ένα ολοένα βαθύτερο πλέγμα εξάρτησης από αμερικανικές επενδυτικές, ενεργειακές και αμυντικές προτεραιότητες.

Η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ εστίασε ιδιαίτερα στις προοπτικές της Θεσσαλονίκης και της Βόρειας Ελλάδας, φθάνοντας στο σημείο να συγκρίνει τη δυναμική της περιοχής με τη Silicon Valley στην καλύτερη περίοδό της. Η σύγκριση αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ βλέπουν πλέον τη Βόρεια Ελλάδα: ως κόμβο υποδομών, ενέργειας, logistics, τεχνολογίας και στρατηγικής πρόσβασης προς τα Βαλκάνια.

Ενέργεια, Κάθετος Διάδρομος και περιορισμός ρωσικής και κινεζικής επιρροής

Κεντρική θέση στην αμερικανική στρατηγική κατέχει η ενέργεια. Η πρέσβειρα εκτίμησε ότι η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε βασικό διαμορφωτή του ενεργειακού χάρτη της περιοχής, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον Κάθετο Διάδρομο και στη διεύρυνση της συνεργασίας προς τη Σερβία και τη Βόρεια Μακεδονία.

Η σχετική συνεργασία ενισχύθηκε με το μνημόνιο που υπεγράφη στη Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο του 10ου Southeast Energy Forum, όπου η αμερικανική πλευρά έδωσε σαφές στίγμα ότι η ενεργειακή διασύνδεση των χωρών της περιοχής αποτελεί κρίσιμο κομμάτι της ευρύτερης γεωπολιτικής της στρατηγικής.

Η Αθήνα προβάλλεται πλέον από την Ουάσιγκτον όχι απλώς ως καταναλωτής, αλλά ως πιθανός κόμβος μεταφοράς και παροχής ενέργειας προς την ευρύτερη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Στο πλαίσιο αυτό, η Γκίλφοϊλ αναφέρθηκε στις έρευνες της Chevron, της HELLENiQ Energy και της ExxonMobil, καθώς και στις έρευνες υδρογονανθράκων στην Κρήτη.

Ιδιαίτερη θέση στον σχεδιασμό κατέχει η Αλεξανδρούπολη. Το λιμάνι, οι ενεργειακές υποδομές και η δυνατότητα μεταφοράς LNG προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη θεωρούνται από τις ΗΠΑ στρατηγικά εργαλεία που μπορούν να ενισχύσουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της Ευρώπης και ταυτόχρονα να περιορίσουν την εξάρτηση από τη Ρωσία.

Η Αμερικανίδα πρέσβειρα παρουσίασε άλλωστε ευθέως την ενέργεια ως γεωπολιτικό όπλο. Αναφέρθηκε στη ρωσική στρατηγική κατά της Ουκρανίας και στις επιθέσεις εναντίον ενεργειακών υποδομών, υποστηρίζοντας ότι η ενεργειακή πίεση χρησιμοποιήθηκε για να αποδυναμωθεί το Κίεβο μέσα στον χειμώνα.

Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και τη συμβολή Ελλάδας και ΗΠΑ στην τροφοδοσία της Ουκρανίας με LNG, παρουσιάζοντας την ενεργειακή ασφάλεια ως αναπόσπαστο τμήμα της στρατιωτικής και διπλωματικής αντοχής μιας χώρας.

Το μήνυμα είναι καθαρό: η ελληνική ενεργειακή πολιτική συνδέεται πλέον άμεσα με τον αμερικανικό σχεδιασμό περιορισμού της ρωσικής επιρροής στην Ευρώπη.

Αντίστοιχα σαφής ήταν η αναφορά της στην Κίνα. Η Γκίλφοϊλ επισήμανε τη σημασία αύξησης της διακίνησης από λιμάνια και εγκαταστάσεις όπως η Αλεξανδρούπολη, η Ελευσίνα και η Ρεβυθούσα, συνδέοντας ανοιχτά την ανάπτυξή τους με την ανάγκη περιορισμού κινεζικών οικονομικών συμφερόντων.

Η τοποθέτηση αυτή δείχνει ότι τα ελληνικά λιμάνια δεν αντιμετωπίζονται πλέον μόνο ως οικονομικές υποδομές. Έχουν μετατραπεί σε πεδίο ανταγωνισμού ΗΠΑ και Κίνας, με την Αθήνα να βρίσκεται στο κέντρο μιας σύγκρουσης επιρροής που αφορά τον έλεγχο εμπορικών και ενεργειακών διαδρόμων στην Ανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια.

Ελληνοτουρκικά, F-35, Σούδα και ένα ολοένα βαθύτερο αμυντικό δέσιμο

Σε ό,τι αφορά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ κράτησε την πάγια αμερικανική γραμμή περί ανάγκης συνεννόησης ανάμεσα στους συμμάχους του ΝΑΤΟ. Υπογράμμισε ότι Ελλάδα και Τουρκία πρέπει να διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας και να συνεργάζονται, αποφεύγοντας να πάρει δημόσια θέση πάνω στις συγκεκριμένες διαφορές των δύο χωρών.

Ταυτόχρονα, επιχείρησε να καθησυχάσει την Αθήνα, σημειώνοντας ότι οι ΗΠΑ στηρίζουν σταθερά τους συμμάχους τους και δεν τους αφήνουν εκτεθειμένους σε επισφαλείς καταστάσεις.

Η συγκεκριμένη διαβεβαίωση αποκτά μεγαλύτερο βάρος σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επαναφέρει διεκδικήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η ελληνική κυβέρνηση έχει επενδύσει σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο στη στρατηγική σχέση με την Ουάσιγκτον.

Η πρέσβειρα προανήγγειλε μάλιστα σειρά υψηλού επιπέδου αμερικανικών επισκέψεων στην Ελλάδα, με σημαντικότερη αυτή του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, αλλά και πιθανές μελλοντικές επισκέψεις του προέδρου και του αντιπροέδρου των ΗΠΑ.

Για την ίδια, η επικείμενη άφιξη Ρούμπιο δεν αποτελεί μία απλή εθιμοτυπική στάση. Τη χαρακτήρισε ουσιαστική πολιτική κίνηση, επισημαίνοντας ότι ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας επιλέγει να έρθει στην Ελλάδα για συγκεκριμένες και παραγωγικές συζητήσεις.

Η άμυνα αποτελεί το δεύτερο μεγάλο πεδίο εμβάθυνσης των σχέσεων. Η Γκίλφοϊλ αναφέρθηκε στην απόκτηση των F-35 από την Ελλάδα, στα πυρομαχικά για τα F-16 και σε ένα ευρύτερο αμυντικό πακέτο που βρίσκεται υπό διαμόρφωση.

Παράλληλα τόνισε ότι η Ουάσιγκτον βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στην Ελλάδα και εξήρε τη δέσμευση της Αθήνας για σημαντικές αμυντικές δαπάνες. Η κατεύθυνση είναι σαφής: η Ελλάδα καλείται να δαπανήσει πολύ περισσότερα για στρατιωτικές δυνατότητες, την ώρα που μεγάλο μέρος του εξοπλιστικού της προγράμματος συνδέεται με αμερικανικά συστήματα και εταιρείες.

Για την ελληνική κυβέρνηση αυτή η επιλογή παρουσιάζεται ως επένδυση στην αποτρεπτική ισχύ και στη στρατηγική θέση της χώρας. Ταυτόχρονα, όμως, συνεπάγεται πολύ βαριές πολυετείς δημοσιονομικές δεσμεύσεις και ακόμη στενότερη πρόσδεση της ελληνικής άμυνας στις αμερικανικές προτεραιότητες.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε η Γκίλφοϊλ στη Σούδα, την οποία χαρακτήρισε καθοριστικής σημασίας για τις αμερικανικές επιχειρήσεις και τη στρατιωτική διαλειτουργικότητα. Επισήμανε επίσης τον ρόλο της Ελλάδας σε επιχειρήσεις και εκκενώσεις από τη Μέση Ανατολή, παρουσιάζοντας τη γεωγραφική θέση της χώρας ως σημαντικό πλεονέκτημα για τις ΗΠΑ.

Στην πράξη, η αμερικανική πλευρά περιγράφει την Ελλάδα ως έναν στρατηγικό διάδρομο που συνδέει τη Μεσόγειο, τα Βαλκάνια, τη Μαύρη Θάλασσα και τη Μέση Ανατολή. Λιμάνια, αεροπορικές και ναυτικές εγκαταστάσεις και ενεργειακές υποδομές συγκροτούν ένα ενιαίο δίκτυο που αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία για την Ουάσιγκτον.

Η αμερικανική ατζέντα δεν σταματά στην άμυνα και την ενέργεια. Η πρέσβειρα προανήγγειλε και νέα επίσκεψη του υφυπουργού Τζέικομπ Χέλμπεργκ για ζητήματα Τεχνητής Νοημοσύνης και ψηφιακών υποδομών, δείχνοντας ότι η τεχνολογία εξελίσσεται στο επόμενο μεγάλο πεδίο συνεργασίας.

Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και τη Θεσσαλονίκη, την οποία παρουσίασε ως περιοχή με εξαιρετικές επενδυτικές δυνατότητες. Αναφέρθηκε σε εγκαταστάσεις της Deloitte και σε υποδομές data centers, υποστηρίζοντας ότι η πόλη διαθέτει πλέον τις προϋποθέσεις να προσελκύσει περισσότερα αμερικανικά κεφάλαια.

Η Γκίλφοϊλ επισήμανε πάντως ότι για τις αμερικανικές επιχειρήσεις βασική προϋπόθεση παραμένει ένα περιβάλλον χωρίς υπερβολική γραφειοκρατία και διοικητικά εμπόδια. Το μήνυμα προς την ελληνική κυβέρνηση είναι επίσης σαφές: οι επενδύσεις θα έρθουν εφόσον η αγορά λειτουργεί με τους όρους και την ταχύτητα που ζητούν οι διεθνείς επενδυτές.

Σε πιο προσωπικό τόνο, η Αμερικανίδα πρέσβειρα αναφέρθηκε στην επίσκεψή της στη μονή Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στην Ορμύλια Χαλκιδικής και στο ιατρικό κέντρο «Παναγία η Φιλανθρωπινή», χαρακτηρίζοντας την εμπειρία ιδιαίτερα συγκινητική.

Μίλησε για τη δική της σχέση με τη θρησκεία, τις καταβολές της από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και τους δεσμούς που έχει αναπτύξει με την Ελληνορθόδοξη Εκκλησία, ενώ εξήρε το έργο που πραγματοποιείται στην Ορμύλια για την πρόληψη και τη φροντίδα γυναικών με καρκίνο του μαστού.

Η συνολική εικόνα που προκύπτει από τη συνέντευξη είναι αυτή μιας Ελλάδας που αποκτά μεγαλύτερη αξία για την Ουάσιγκτον επειδή εξυπηρετεί έναν πολύ συγκεκριμένο στρατηγικό σχεδιασμό: περιορισμό της ρωσικής ενεργειακής επιρροής, ανάσχεση της κινεζικής παρουσίας, ενίσχυση των αμερικανικών στρατιωτικών υποδομών και δημιουργία νέων διαδρομών για κεφάλαια, τεχνολογία και LNG.

Η Αθήνα μπορεί να αξιοποιήσει αυτή τη συγκυρία για να ενισχύσει τη γεωπολιτική και οικονομική της θέση. Το κρίσιμο πολιτικό ερώτημα είναι κατά πόσο θα μετατρέψει αυτή τη σχέση σε πραγματικό ελληνικό στρατηγικό όφελος και όχι απλώς σε ακόμη μεγαλύτερη προσαρμογή της χώρας στις ανάγκες της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Η «ισχυρότερη από ποτέ» σχέση Ελλάδας–ΗΠΑ έχει αναμφίβολα οφέλη. Έχει όμως και κόστος, δεσμεύσεις και απαιτήσεις. Και αυτά είναι που η κυβέρνηση οφείλει να εξηγεί με την ίδια καθαρότητα με την οποία διαφημίζει τις επενδύσεις και τις αμυντικές συμφωνίες.