Η Ελβετία ψηφίζει για όριο πληθυσμού 10 εκατ.

Την Κυριακή 14 Ιουνίου, οι Ελβετοί πολίτες καλούνται στις κάλπες για να αποφασίσουν σχετικά με μια πρωτοφανή πρόταση που αφορά τον καθορισμό ανώτατου ορίου στον πληθυσμό της χώρας. Το ερώτημα που τίθεται είναι εάν μια σύγχρονη δημοκρατία μπορεί να θεσπίσει νομικά δεσμευτικά όρια στην πληθυσμιακή της αύξηση, με την προτεινόμενη ρύθμιση να ορίζει ως ανώτατο όριο τα 10 εκατομμύρια κατοίκους.

Η πρωτοβουλία, η οποία προωθείται από το εθνικοσυντηρητικό Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα (SVP), το μεγαλύτερο κόμμα της χώρας, παρουσιάζεται ως μία "πρωτοβουλία βιωσιμότητας". Σύμφωνα με τους υποστηρικτές της, στόχος είναι η άμβλυνση των πιέσεων που δέχονται η στεγαστική αγορά, οι δημόσιες υπηρεσίες και το φυσικό περιβάλλον λόγω της συνεχούς αύξησης του πληθυσμού. Από την άλλη πλευρά, η ελβετική κυβέρνηση, όλα τα υπόλοιπα μεγάλα πολιτικά κόμματα, ο επιχειρηματικός κόσμος και τα συνδικάτα έχουν απορρίψει κατηγορηματικά την πρόταση, χαρακτηρίζοντάς την "πρωτοβουλία χάους". Υποστηρίζουν ότι η εφαρμογή της θα στερήσει από κρίσιμους τομείς, όπως τα νοσοκομεία και η φιλοξενία, το απαραίτητο προσωπικό, ενώ παράλληλα θα υπονομεύσει τις σχέσεις που έχουν οικοδομηθεί με την Ευρωπαϊκή Ένωση, οδηγώντας την Ελβετία σε επικίνδυνη απομόνωση.

Η δημογραφική πραγματικότητα της Ελβετίας έχει αλλάξει ραγδαία από το 2002, όταν ο πληθυσμός ανερχόταν σε 7,3 εκατομμύρια, για να φτάσει σήμερα τα 9,1 εκατομμύρια. Αυτή η αύξηση έχει προκαλέσει ανησυχία σε μεγάλο μέρος της κοινωνίας για το συνεχώς αυξανόμενο κόστος στέγασης και υγείας, καθώς και για την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και των δημόσιων υπηρεσιών. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις καταδεικνύουν μια εξαιρετικά αμφίρροπη αναμέτρηση, με την πρόθεση ψήφου να κινείται οριακά υπέρ της απόρριψης της πρότασης, με ποσοστό 52% έναντι 45% υπέρ, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό ψηφοφόρων παραμένει αναποφάσιστο, καθιστώντας το αποτέλεσμα αβέβαιο.

Πολωμένο κλίμα και προσωπικές ιστορίες

Το δημοψήφισμα έχει αναδείξει έντονες αντιπαραθέσεις, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις διαμετρικά αντίθετες απόψεις δύο νέων πολιτικών με μεταναστευτικό υπόβαθρο. Ο 29χρονος Νιλς Φίχτερ, εκπρόσωπος του SVP στο κοινοβούλιο του καντονιού της Βέρνης, υποστηρίζει ότι "η ανεξέλεγκτη μετανάστευση οδηγεί την Ελβετία να μην είναι πλέον Ελβετία", συνδέοντας άμεσα την έλλειψη στέγης, την κυκλοφοριακή συμφόρηση και την πίεση στις κοινωνικές υπηρεσίες με το μεταναστευτικό φαινόμενο. Αντίθετα, η 31χρονη Χέλιν Γκένις, δημοτική σύμβουλος της Βέρνης με το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, απορρίπτει τα επιχειρήματα αυτά ως ψευδεπίγραφα, τονίζοντας ότι "δεν είναι οι μετανάστες που καθορίζουν τα επίπεδα ενοικίων ή αυξάνουν τα ασφάλιστρα υγείας", και προειδοποιεί ότι η προσέγγιση των προβλημάτων μέσω του πρίσματος της μετανάστευσης οδηγεί σε διχασμό και όχι σε λύσεις.

Το αχαρτογράφητο μέτρο του πληθυσμιακού ορίου

Για τους αναποφάσιστους ψηφοφόρους, ένα κεντρικό ερώτημα αφορά την πρακτική εφαρμογή ενός πληθυσμιακού ορίου, ενός μέτρου που δεν έχει εφαρμοστεί πουθενά αλλού στον κόσμο, με εξαίρεση την Κίνα και το καταργημένο πλέον όριο του ενός παιδιού. Η πρόταση προβλέπει ότι ο πληθυσμός δεν θα πρέπει να υπερβεί τα 10 εκατομμύρια πριν από το 2050, ενώ η κυβέρνηση θα υποχρεούται να λάβει μέτρα όταν ο αριθμός των κατοίκων φτάσει τα 9,5 εκατομμύρια. Αυτά τα μέτρα περιλαμβάνουν τον περιορισμό του αριθμού των ατόμων που λαμβάνουν άσυλο και τον τερματισμό του δικαιώματος οικογενειακής επανένωσης για αλλοδαπούς εργαζόμενους. Η έγκριση του μέτρου θα συνεπαγόταν και τον τερματισμό διεθνών συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένης της ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων με την ΕΕ.

Αυτή η προοπτική έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στην επιχειρηματική κοινότητα. Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Economiesuisse, Ρούντολφ Μινς, προειδοποιεί ότι η ψήφιση της πρότασης θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρές προκλήσεις στις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, υπογραμμίζοντας ότι η ΕΕ παραμένει μακράν ο σημαντικότερος εμπορικός εταίρος της Ελβετίας. Οι Ελβετοί εργοδότες ανησυχούν επίσης για την έλλειψη εργατικού δυναμικού, καθώς οι μισοί από τους εργαζόμενους στα ξενοδοχεία και σημαντικό ποσοστό του προσωπικού σε νοσοκομεία και γηροκομεία είναι μετανάστες.

Γήρανση πληθυσμού και γεωπολιτικοί κίνδυνοι

Το SVP υποστηρίζει ότι ο περιορισμός της μετανάστευσης θα μειώσει την πίεση στις υποδομές. Ωστόσο, η αντίπαλη πλευρά αντιτείνει ότι αυτό δεν είναι ρεαλιστικό, δεδομένου ότι το 20% του πληθυσμού είναι ήδη άνω των 65 ετών. Οι νέοι εργαζόμενοι και φορολογούμενοι είναι απαραίτητοι για τη χρηματοδότηση των αναγκών ενός γηράσκοντος πληθυσμού, και η Ελβετία δεν παράγει από μόνη της αυτό το εργατικό δυναμικό. Παράλληλα, η χώρα, παρά την ουδετερότητά της, δαπανά σημαντικά ποσά για την άμυνα και επιδιώκει στενότερους αμυντικούς δεσμούς με τους γείτονές της, ενώ έχει πληγεί από την αύξηση των τιμών καυσίμων λόγω των συγκρούσεων στην Ουκρανία και το Ιράν, καθώς και από τους τιμωρητικούς δασμούς των ΗΠΑ.

Ο φόβος της απομόνωσης αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για πολλούς ψηφοφόρους. Η επιβολή δασμών 39% από τις ΗΠΑ σε ελβετικά προϊόντα έχει προκαλέσει τρόμο, ενώ αφίσες που προτρέπουν στην απόρριψη του ορίου πληθυσμού απεικονίζουν τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ μαζί με τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Σι Τζινπίνγκ, θέτοντας το ερώτημα: "Να σπάσουμε την Ευρώπη, σε μια τέτοια εποχή;". Ο Φίχτερ απορρίπτει αυτούς τους φόβους ως κινδυνολογία, υποστηρίζοντας ότι οι συμφωνίες με την Ελβετία είναι προς το συμφέρον της ΕΕ, ωστόσο η ανησυχία για τις συνέπειες μιας πιθανής ρήξης παραμένει έντονη.