Η Ελλάδα, η οποία για χρόνια αποτελούσε το επίκεντρο της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, έχει πλέον μετατραπεί σε ένα διεθνές παράδειγμα δημοσιονομικής και θεσμικής ανάκαμψης. Αυτό το συμπέρασμα προκύπτει από μια νέα, εμπεριστατωμένη ανάλυση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), η οποία εστιάζει στον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισε ο μετασχηματισμός της φορολογικής διοίκησης της χώρας. Η έκθεση, με τίτλο "How Tax Administration Supported Greece's Economic Recovery", υπογράφεται από τους Andrew Okello, Stoyan Evtimov Markov και Chenghong Wang, και παρουσιάζει μια λεπτομερή χαρτογράφηση της πορείας από τη δημοσιονομική κατάρρευση στη σταθερότητα.
Το Ταμείο, ωστόσο, δεν περιορίζεται σε μια απλή αναδρομή. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην επισήμανση ότι η μεταρρυθμιστική προσπάθεια δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Η μεγάλη πρόκληση για την Ελλάδα πλέον είναι η μονιμοποίηση των κερδών της τελευταίας δεκαπενταετίας. Σύμφωνα με την ανάλυση, η επόμενη φάση απαιτεί ακόμη μεγαλύτερη αξιοποίηση εργαλείων ανάλυσης δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης για τον εντοπισμό κινδύνων φοροδιαφυγής. Παράλληλα, κρίνεται αναγκαία η περαιτέρω βελτίωση των υπηρεσιών προς τους φορολογούμενους, καθώς και η συνεχής επένδυση στην εκπαίδευση και εξειδίκευση του προσωπικού, ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί στις ταχύτατες τεχνολογικές εξελίξεις. Το ΔΝΤ τονίζει ότι η διατήρηση της ανεξαρτησίας της φορολογικής διοίκησης και η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς το σύστημα θα αποτελέσουν κρίσιμους παράγοντες για τη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας και της αναπτυξιακής δυναμικής της ελληνικής οικονομίας.
Από τον αποκλεισμό στο πλεόνασμα
Η μελέτη του ΔΝΤ καταγράφει μια εντυπωσιακή μεταστροφή. Η χώρα, που πριν από μία δεκαετία βρισκόταν αποκλεισμένη από τις αγορές και εξαρτημένη από διεθνή προγράμματα διάσωσης, συγκαταλέγεται σήμερα στις ελάχιστες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με πρωτογενές πλεόνασμα. Επιπλέον, εμφανίζει σημαντικά ενισχυμένη ανθεκτικότητα απέναντι σε εξωτερικές κρίσεις, συμπεριλαμβανομένων των γεωπολιτικών αναταράξεων που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή. Το πρωτογενές πλεόνασμα αυξήθηκε σχεδόν στο 5% του ΑΕΠ την περίοδο 2024-25, ενώ ο λόγος δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ μειώθηκε κατά περίπου 65 ποσοστιαίες μονάδες από την κορύφωσή του το 2020. Τα spreads των ελληνικών ομολόγων επέστρεψαν σε επίπεδα που είχαν καταγραφεί τελευταία φορά πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι πίσω από αυτή τη μεταστροφή βρίσκεται μια βαθιά και πολυετής μεταρρύθμιση της φορολογικής διοίκησης, η οποία οδήγησε σε αύξηση των δημοσίων εσόδων, περιορισμό της φοροδιαφυγής και αποκατάσταση της δημοσιονομικής αξιοπιστίας. Η ανάλυση χωρίζει την ελληνική εμπειρία σε τρεις διακριτές φάσεις: τη σταθεροποίηση των πρώτων μνημονιακών ετών, τη δημιουργία ανεξάρτητων και ανθεκτικών θεσμών —με κορυφαία παρέμβαση τη σύσταση της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ)— και, τέλος, τον εκτεταμένο ψηφιακό μετασχηματισμό μέσω ηλεκτρονικών τιμολογίων, διασύνδεσης ταμειακών μηχανών και προηγμένων ψηφιακών ελέγχων.
Οι τρεις φάσεις της μεταρρύθμισης
Η πρώτη φάση (2010-2012) ήταν η σταθεροποίηση. Αντιμέτωπη με επικείμενη οικονομική κατάρρευση, η Ελλάδα ζήτησε χρηματοδοτική βοήθεια από την Τρόικα. Οι πρώτες παρεμβάσεις επικεντρώθηκαν στη σταθεροποίηση των φορολογικών εσόδων. Μέχρι το 2014, το 96% των εγγεγραμμένων φορολογουμένων υπέβαλλε εγκαίρως δηλώσεις ΦΠΑ, από 65% το 2010.
Η δεύτερη φάση (2013-2017) επικεντρώθηκε στη δημιουργία ανθεκτικών θεσμών. Η Ελλάδα προχώρησε σε συγχώνευση του δικτύου εφοριών, μειώνοντας τον αριθμό των τοπικών υπηρεσιών από 288 σε 119. Ένας νόμος-ορόσημο το 2016 μετέφερε την ευθύνη της φορολογικής διοίκησης σε μια νέα, ανεξάρτητη αρχή, την ΑΑΔΕ, η οποία τέθηκε σε λειτουργία το 2017. Ο αντίκτυπος ήταν απτός: ο λόγος φορολογικών εσόδων προς ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 1,8 ποσοστιαίες μονάδες, από 25,8% το 2013 σε 27,6% το 2017.
Η τρίτη φάση (2018-2025) ήταν ο ψηφιακός μετασχηματισμός. Μεταξύ 2020 και 2025, η Ελλάδα ανέπτυξε ένα ολοκληρωμένο σύνολο ψηφιακών συστημάτων, από αναλυτικά εργαλεία έως ηλεκτρονική τιμολόγηση σε πραγματικό χρόνο και διασύνδεση ταμειακών μηχανών. Τα αποτελέσματα ήταν σαφή: η συμμόρφωση στον ΦΠΑ βελτιώθηκε σημαντικά, με τα έσοδα από ΦΠΑ να αυξάνονται κατά 2,4 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ σε διάστημα 15 ετών, από 7,1% του ΑΕΠ το 2010 σε περίπου 9,5% το 2025.
Ένας ενάρετος κύκλος
Συνολικά, οι ελληνικές μεταρρυθμίσεις δημιούργησαν έναν ενάρετο κύκλο: η καλύτερη διακυβέρνηση επέτρεψε την ψηφιοποίηση, η ψηφιοποίηση βελτίωσε τη συμμόρφωση, και τα υψηλότερα έσοδα ενίσχυσαν την εμπιστοσύνη του κοινού. Μέχρι το 2025, ο λόγος φορολογικών εσόδων προς ΑΕΠ στην Ελλάδα είχε αυξηθεί στο 28%, από 20,5% το 2009. Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η ενίσχυση των φορολογικών μηχανισμών δεν είχε μόνο δημοσιονομικό αποτέλεσμα, αλλά συνέβαλε και στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των αγορών και των πολιτών προς το κράτος. Η Ελλάδα αποτελεί πλέον ένα διεθνές παράδειγμα για το πώς μια χώρα μπορεί, μέσα από διαδοχικές μεταρρυθμίσεις, θεσμική ανεξαρτησία και επένδυση στην τεχνολογία, να μετατρέψει μια βαθιά κρίση σε μακροχρόνια θεσμική ενδυνάμωση.
Η πορεία, ωστόσο, συνεχίζεται. Η επόμενη πρόκληση είναι να καταστούν μόνιμα τα πρόσφατα κέρδη. Στις προτεραιότητες περιλαμβάνονται η πιο συστηματική χρήση αναλυτικών εργαλείων και τεχνητής νοημοσύνης, η περαιτέρω βελτίωση των υπηρεσιών προς τους φορολογουμένους και η διασφάλιση ότι οι δεξιότητες του προσωπικού θα συμβαδίζουν με τις τεχνολογικές εξελίξεις. Η ελληνική εμπειρία, αν και μοναδική σε ορισμένες πτυχές, προσφέρει ένα πολύτιμο δίδαγμα: η διαρκής προσπάθεια, βασισμένη στην καλή διακυβέρνηση, στη σωστή αλληλουχία μεταρρυθμίσεων και στην επένδυση στους ανθρώπους, μπορεί να μετατρέψει τη διαχείριση μιας κρίσης σε μόνιμη θεσμική ισχύ.
Ρεπορτάζ: Andrew Okello, Stoyan Evtimov Markov και Chenghong Wang
