Η φωτιά έκαψε το Μητσοτάκη και το «επιτελικό κράτος»

Η φωτιά δεν καίει μόνο δάση, καλλιέργειες, σπίτια και περιουσίες. Καίει κυβερνητικά αφηγήματα, αποκαλύπτει χρόνιες ανεπάρκειες και αφήνει πίσω της έναν βαρύ πολιτικό λογαριασμό, τον οποίο η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη δεν μπορεί πλέον να μεταφέρει αποκλειστικά στην κλιματική κρίση και στα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Μετά από επτά χρόνια διακυβέρνησης, η επίκληση της κλιματικής αλλαγής δεν αρκεί ως μόνιμη εξήγηση για κάθε καταστροφή. Η κλιματική κρίση είναι υπαρκτή, οι υψηλές θερμοκρασίες και οι θυελλώδεις άνεμοι επιβαρύνουν δραματικά τις συνθήκες, όμως ο ρόλος του οργανωμένου κράτους είναι να προετοιμάζεται ακριβώς για τους κινδύνους που γνωρίζει ότι θα αντιμετωπίσει.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης συγκάλεσε Υπουργικό Συμβούλιο και απέδωσε για ακόμη μία φορά το μέγεθος της πύρινης δοκιμασίας στις ακραίες συνθήκες και στην κλιματική κρίση. Η τοποθέτηση αυτή περιγράφει μόνο ένα μέρος της πραγματικότητας. Αφήνει στο περιθώριο την ευθύνη της πρόληψης, τον σχεδιασμό, τη στελέχωση, τη συντήρηση των μέσων και τον επιχειρησιακό συντονισμό.

Η κυβέρνηση είχε επτά χρόνια για να οικοδομήσει έναν αποτελεσματικό μηχανισμό πολιτικής προστασίας. Είχε χρόνο να καλύψει τα κενά της Πυροσβεστικής, να ενισχύσει τις δασικές υπηρεσίες, να προχωρήσει σε καθαρισμούς, να δημιουργήσει και να συντηρήσει αντιπυρικές ζώνες και να εξασφαλίσει μόνιμο προσωπικό σε περιοχές υψηλού κινδύνου.

Είχε επίσης στη διάθεσή της ευρωπαϊκά κονδύλια, εθνικούς πόρους και το πολυδιαφημισμένο πρόγραμμα «ΑΙΓΙΣ», το οποίο παρουσιάστηκε ως μεγάλη μεταρρύθμιση για τον εκσυγχρονισμό της Πολιτικής Προστασίας. Παρά τις εξαγγελίες για νέα οχήματα, εναέρια μέσα, drones και σύγχρονα συστήματα επιτήρησης, οι αδυναμίες στο πεδίο παραμένουν ορατές.

Το «επιτελικό κράτος» χάθηκε μέσα στις φλόγες

Το επιτελικό κράτος αποτέλεσε την κεντρική πολιτική διακήρυξη της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Παρουσιάστηκε ως ένα μοντέλο ταχύτητας, συντονισμού και αποτελεσματικής διοίκησης, ικανό να ξεπεράσει τις παθογένειες του παρελθόντος.

Σήμερα, ο συγκεκριμένος όρος έχει σχεδόν εξαφανιστεί από το κυβερνητικό λεξιλόγιο. Η κυβέρνηση περιορίζεται σε ανακοινώσεις για κινητοποιήσεις, επισκέψεις σε συντονιστικά κέντρα και δηλώσεις συμπαράστασης προς τους ανθρώπους που επιχειρούν στα μέτωπα.

Οι πυροσβέστες, οι εθελοντές, οι εργαζόμενοι στην Πολιτική Προστασία και οι κάτοικοι των περιοχών που απειλούνται δίνουν μάχες κάτω από εξαντλητικές και επικίνδυνες συνθήκες. Η αυταπάρνησή τους δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως επικοινωνιακό καταφύγιο για τις ευθύνες της πολιτικής ηγεσίας.

Οι κηδείες πυροσβεστών, τα καμένα στρέμματα, οι εκκενώσεις οικισμών, οι κατεστραμμένες περιουσίες και τα απειλούμενα νοσοκομεία συνθέτουν το πραγματικό αποτέλεσμα. Η αξιολόγηση της κυβερνητικής πολιτικής θα γίνει πάνω σε αυτά τα γεγονότα και σε σύγκριση με όσα είχε υποσχεθεί ο πρωθυπουργός.

Κάθε αντιπυρική περίοδος συνοδεύεται από τις ίδιες δεσμεύσεις. Περισσότερη πρόληψη, νέα μέσα, καλύτερος συντονισμός, ταχύτερη αντίδραση και ενισχυμένο προσωπικό. Όταν όμως η φωτιά φτάνει δίπλα σε σπίτια και κρίσιμες υποδομές, το βάρος πέφτει ξανά στις εκκενώσεις και στα μηνύματα του 112.

Η έγκαιρη εκκένωση σώζει ζωές και αποτελεί αναγκαίο εργαλείο. Δεν μπορεί να μετατραπεί στη μοναδική απάντηση ενός κράτους που οφείλει να περιορίζει τις πυρκαγιές προτού αποκτήσουν ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Η επιτυχία της Πολιτικής Προστασίας δεν μετριέται μόνο από τον αριθμό των μηνυμάτων που αποστέλλονται, αλλά από τα μέτωπα που εντοπίζονται και αναχαιτίζονται εγκαίρως.

Τρεις ημέρες πολιτικής απουσίας ενώ καιγόταν η χώρα

Την ώρα που δεκάδες πυρκαγιές βρίσκονταν σε εξέλιξη σε ολόκληρη τη χώρα, το κυβερνητικό επιτελείο παρέμεινε για τρεις ημέρες ουσιαστικά απόν από τη δημόσια εικόνα της κρίσης. Οι πολίτες έβλεπαν τις φλόγες να πλησιάζουν τις κατοικίες τους και περίμεναν μια σαφή πολιτική παρουσία, συγκεκριμένες απαντήσεις και ανάληψη ευθύνης.

Η καθυστερημένη εμφάνιση του πρωθυπουργού στο Συντονιστικό Κέντρο δεν αρκεί για να καλύψει την εικόνα απουσίας που είχε προηγηθεί. Η ηγεσία δεν κρίνεται μόνο από τις επισκέψεις στα επιχειρησιακά κέντρα, αλλά από τον σχεδιασμό που έχει προηγηθεί και από την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού όταν ξεσπά η κρίση.

Η συνεχής μεταφορά της συζήτησης στην κλιματική κρίση λειτουργεί ως πολιτική άμυνα. Τα ακραία φαινόμενα δεν ακυρώνουν την κυβερνητική ευθύνη. Την καθιστούν ακόμη μεγαλύτερη, επειδή οι κίνδυνοι είναι πλέον γνωστοί, επαναλαμβανόμενοι και επιστημονικά καταγεγραμμένοι.

Όταν μια κυβέρνηση γνωρίζει ότι οι συνθήκες επιδεινώνονται κάθε χρόνο, οφείλει να αυξάνει ανάλογα την πρόληψη, την ετοιμότητα και την επιχειρησιακή της ικανότητα. Η διαχείριση της καταστροφής μετά την εκδήλωσή της δεν αποτελεί ολοκληρωμένη πολιτική προστασίας.

Το πρόγραμμα «ΑΙΓΙΣ» θα αξιολογηθεί από τα μέσα που έχουν πράγματι παραδοθεί, από τη λειτουργία τους στο πεδίο και από την κάλυψη των πραγματικών αναγκών. Οι χρηματοδοτήσεις και οι συμβάσεις δεν σβήνουν τις φωτιές. Απαιτούνται εκπαιδευμένο προσωπικό, λειτουργικά μέσα, άμεση επιτήρηση και σταθερή παρουσία σε κάθε περιοχή υψηλού κινδύνου.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα κριθεί με βάση τις δικές του δεσμεύσεις. Υποσχέθηκε ένα αποτελεσματικό επιτελικό κράτος, σύγχρονη Πολιτική Προστασία και καλύτερη προετοιμασία απέναντι στις φυσικές καταστροφές. Επτά χρόνια μετά, δεν υπάρχει πλέον πολιτικό περιθώριο για εύκολες δικαιολογίες.

Η φωτιά αφήνει πίσω της στάχτη, οικονομική καταστροφή και ανθρώπινο πόνο. Αφήνει επίσης μια καθαρή εικόνα των δυνατοτήτων και των αποτυχιών του κράτους. Στο τέλος της αντιπυρικής περιόδου θα έρθει η βαθμολογία. Θα βασιστεί στα καμένα στρέμματα, στις χαμένες περιουσίες, στις ζωές που κινδύνευσαν, στα μέσα που λειτούργησαν και στις υποσχέσεις που έμειναν ξανά στα χαρτιά.