Η νέα ιεραρχία του ΝΑΤΟ και ο ρόλος της Τουρκίας

Η πρώτη ημέρα της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ σημαδεύτηκε από τις εντυπωσιακές τελετές υποδοχής που επιφύλαξε η τουρκική πλευρά στους ηγέτες των κρατών-μελών, με επίκεντρο τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Παρά τα θερμά λόγια που ανταλλάχθηκαν και την προβολή που έλαβαν τα τελετουργικά δρώμενα, η ουσία των γεωπολιτικών εξελίξεων βρισκόταν σε εντελώς διαφορετικά πεδία.

Οι αποφάσεις πίσω από τις κάμερες

Την παραμονή της συνόδου, η Κίνα προχώρησε σε δοκιμή βαλλιστικού πυραύλου μεγάλου βεληνεκούς, αποδεικνύοντας έμπρακτα την αδιαφορία της απέναντι στις δυτικές διακηρύξεις ισχύος. Η κίνηση αυτή ερμηνεύεται ως άμεση πρόκληση προς τη φιλοδοξία των Ηνωμένων Πολιτειών για αναπροσανατολισμό των στρατηγικών τους προτεραιοτήτων προς την Άπω Ανατολή, μετά από τη σταθεροποίηση της κατάστασης στο ευρωπαϊκό μέτωπο.

Παράλληλα, μια τηλεφωνική επικοινωνία διάρκειας 85 λεπτών ανάμεσα στον Ντόναλντ Τραμπ και τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, που πραγματοποιήθηκε στις 4 Ιουλίου, είχε ως άμεσο αποτέλεσμα τις δηλώσεις του ενοίκου του Λευκού Οίκου ότι η επίλυση του ουκρανικού ζητήματος είναι ευκολότερη από ό,τι εκτιμάται διεθνώς.

Η επανέναρξη των εχθροπραξιών με το Ιράν

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο τουρκικό έδαφος, ο Αμερικανός πρόεδρος έδωσε εντολή για την ουσιαστική επανάληψη του πολέμου εναντίον του Ιράν. Αμερικανικά πλήγματα, τουλάχιστον 80 στον αριθμό, εξαπολύθηκαν εναντίον ιρανικών στόχων, ενώ παράλληλα επανήλθαν οι κυρώσεις στις εξαγωγές πετρελαίου από την Τεχεράνη. Η απόφαση αυτή ελήφθη ως απάντηση στην τρίτη επίθεση εναντίον εμπορικού πλοίου στα Στενά του Χορμούζ, σε μια ιδιαίτερα λεπτή συγκυρία, καθώς συνεχίζονταν οι επικήδειες τελετές για τον αγιατολάχ Χαμενεΐ.

Ισραηλινές αντιδράσεις και η στάση της Ευρώπης

Το Ισραήλ, με επικεφαλής τον πρωθυπουργό Βενιαμίν Νετανιάχου, επιχείρησε να παρέμβει στην αναπτυσσόμενη σχέση μεταξύ Τραμπ και Ερντογάν. Στόχος ήταν να αποτραπούν κινήσεις όπως η άρση των κυρώσεων του νόμου CAATSA κατά της Τουρκίας και η επανένταξή της στο πρόγραμμα συμπαραγωγής των μαχητικών F-35. Ωστόσο, ο Τραμπ είχε ήδη στείλει σαφές πολιτικό μήνυμα για την πρόθεσή του να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση, ενώπιον του ίδιου του Ερντογάν, αν και η διαπραγμάτευση για την υλοποίηση συνεχίζεται τόσο με την Άγκυρα όσο και με τους διαφωνούντες εντός της Ουάσιγκτον.

Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι, από την πλευρά τους, βρέθηκαν σε μια δυσάρεστη θέση. Υπέστησαν προσβλητικές δηλώσεις από τον Τραμπ, ο οποίος ανέφερε ότι δεν θα παρίστατο σε σύνοδο με όλους αυτούς που φέρθηκαν απαίσια στις ΗΠΑ, αν δεν ήταν οικοδεσπότης ο Ερντογάν. Παράλληλα, έσπευσαν να επιβεβαιώσουν την αύξηση των στρατιωτικών τους δαπανών, σε μια κίνηση που εκλαμβάνεται ως φόρος υποτελείας στο αμερικανικό στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα.

Το νέο ΝΑΤΟ του Τραμπ

Το όραμα του Ντόναλντ Τραμπ για ένα νέο ΝΑΤΟ είναι ήδη πραγματικότητα. Πρόκειται για μια συμμαχία περισσότερο ιεραρχημένη και συναλλακτική, όπου οι χώρες συμμετέχουν σε ένα προσωπικό χρηματιστήριο του Αμερικανού προέδρου. Οι μετοχές τους ανεβαίνουν ή πέφτουν ανάλογα με τον βαθμό συμμόρφωσης προς τις προτεραιότητές του. Αυτές οι προτεραιότητες περιλαμβάνουν τη μεταφορά ολοένα και περισσότερων βαρών για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και τη στήριξη της Ουκρανίας στους ίδιους τους Ευρωπαίους, εξαιρουμένης της αμερικανικής πυρηνικής ασπίδας, ενώ η Αμερική θα επικεντρώνεται στις εξωευρωπαϊκές προκλήσεις.

Σε αυτό το πλαίσιο, εξηγείται και η προνομιακή μεταχείριση της Τουρκίας από τον Τραμπ, παρά τις ενστάσεις που διατυπώνονται στο Κογκρέσο. Ο Αμερικανός πρόεδρος αναγνωρίζει τις πραγματικές δυνατότητες συμβολής της Τουρκίας στο νέο καθεστώς υπεργολαβίας. Από την πλευρά του, ο Ταγίπ Ερντογάν αξιοποιεί τη γεωγραφική θέση της χώρας του, τον δημογραφικό της όγκο, την εμπειρία του στρατού της και την προσωπική του έφεση προς την ωμή συναλλαγή και την εκμετάλλευση ευκαιριών.

Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ και οι σύμμαχοί του προσπαθούν να παρουσιάσουν την Τουρκία ως απειλή ανάλογη με αυτήν του Ιράν. Ωστόσο, θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι στην ιεραρχημένη και συναλλακτική αντίληψη του Τραμπ για τις συμμαχίες, η οποία δεν προβλέπει αιώνιες ειδικές σχέσεις, το ίδιο το εβραϊκό κράτος εντάσσεται σταδιακά σε αυτή τη νέα λογική.