Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν και οι παραχωρήσεις

Η πρόσφατη συμφωνία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό, καθώς, σύμφωνα με ανάλυση του CNN, η Ουάσινγκτον φαίνεται να προσφέρει σημαντικά ανταλλάγματα στην Τεχεράνη, λαμβάνοντας ελάχιστες δεσμεύσεις σε αντάλλαγμα. Το κείμενο του μνημονίου κατανόησης (MOU) χαρακτηρίζεται ως μοναδικό, καθώς παραχωρεί στο Ιράν πολλά από όσα είχε ζητήσει στο παρελθόν, χωρίς να έχει καταφέρει να τα αποκτήσει.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, φαίνεται να κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οποιαδήποτε συμφωνία, ανεξαρτήτως περιεχομένου, αποτελούσε καλύτερη εναλλακτική σε σχέση με το υπάρχον καθεστώς. Από την πλευρά του, το Ιράν χρησιμοποίησε το Στενό του Ορμούζ ως μοχλό πίεσης, απαιτώντας από τις ΗΠΑ να πληρώσουν το τίμημα για την ασφαλή διέλευση των πλοίων. Αυτή η τακτική, σύμφωνα με την ανάλυση, φαίνεται να απέδωσε καρπούς.

Η ουσία του μνημονίου έγκειται στο ότι το Ιράν λαμβάνει άμεσα σημαντικά οφέλη, συμπεριλαμβανομένων δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, με αντάλλαγμα τη δέσμευση να μην στοχοποιεί πλοία στο Στενό του Ορμούζ. Η συμφωνία χωρίζεται σε δύο φάσεις: η πρώτη ξεκινά άμεσα, ενώ η δεύτερη προβλέπει την επίλυση των υπόλοιπων ζητημάτων εντός 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης.

Οι άμεσες αμερικανικές παραχωρήσεις

Το μνημόνιο κατανόησης είναι δομημένο ως ένα πολύπλοκο παζλ, όπου ορισμένα άρθρα παραπέμπουν σε άλλα. Το Άρθρο 13 ορίζει ότι αμέσως μετά την υπογραφή, πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή τα Άρθρα 4, 5, 10 και 11. Αυτά τα άρθρα αποτελούν τον πυρήνα των άμεσων υποχρεώσεων.

Τα Άρθρα 4 και 5 αφορούν το Στενό του Ορμούζ. Σύμφωνα με αυτά, οι ΗΠΑ αίρουν τον ναυτικό αποκλεισμό, ενώ το Ιράν απομακρύνει τα εμπόδια, όπως νάρκες, ώστε η κυκλοφορία στο στενό να επανέλθει στα προπολεμικά επίπεδα εντός 30 ημερών. Αν η συμφωνία σταματούσε εδώ, θα ήταν επωφελής για την παγκόσμια οικονομία. Ωστόσο, η συμφωνία συνεχίζεται με τις αμερικανικές υποχωρήσεις.

Το Άρθρο 10 προβλέπει την άμεση απαλλαγή του Ιράν από κυρώσεις που αφορούν τις εξαγωγές αργού πετρελαίου, πετροχημικών και συναφών υπηρεσιών. Αυτή η παραχώρηση εκτιμάται ότι θα αποφέρει στο Ιράν 60 έως 70 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, χωρίς ουσιαστικά να κάνει τίποτα περισσότερο από το να ανοίξει το Στενό του Ορμούζ, το οποίο ήταν ανοιχτό πριν από τον πόλεμο.

Το Άρθρο 11 αφορά τα δεσμευμένα κεφάλαια του Ιράν. Προβλέπει την απελευθέρωσή τους, με την κεντρική τράπεζα του Ιράν να καθορίζει τον δικαιούχο. Αυτό διαφέρει από προηγούμενες συμφωνίες, όπου τα κεφάλαια διατίθεντο αποκλειστικά για ανθρωπιστικούς σκοπούς. Η εφαρμογή αυτού του άρθρου αποτελεί προϋπόθεση για την έναρξη των συνομιλιών της δεύτερης φάσης.

Μακροπρόθεσμες διατάξεις και απουσία δεσμεύσεων

Το μνημόνιο δεν φαίνεται να περιλαμβάνει νέες, ουσιαστικές δεσμεύσεις από το Ιράν μακροπρόθεσμα. Το Άρθρο 8, για τα πυρηνικά όπλα, περιορίζεται σε μια επαναδιατύπωση της δέσμευσης του Ιράν να μην αναπτύξει πυρηνικά όπλα, μια δήλωση που είχε γίνει και στο παρελθόν. Η ουσιαστική διαπραγμάτευση για το πυρηνικό πρόγραμμα αναβάλλεται για την τελική συμφωνία.

Το Άρθρο 9 προβλέπει τη δημιουργία ενός ταμείου ανασυγκρότησης 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το Ιράν. Το ταμείο αυτό αποτελεί προϋπόθεση για οποιαδήποτε τελική συμφωνία, καθιστώντας σαφές ότι το Ιράν δεν θα δεσμευτεί για πυρηνικά ζητήματα χωρίς αυτή τη χρηματοδότηση.

Το Άρθρο 7 είναι ίσως το πιο κρίσιμο, καθώς δεσμεύει τις ΗΠΑ να άρουν όλες τις κυρώσεις κατά του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων αυτών για τρομοκρατία, πυραύλους και ανθρώπινα δικαιώματα, στο πλαίσιο μιας τελικής συμφωνίας. Αυτή η παραχώρηση υπερβαίνει οτιδήποτε έχει προσφερθεί στο παρελθόν, χωρίς να υπάρχει καμία αναφορά σε ιρανικές δεσμεύσεις για τρομοκρατικές ομάδες ή άλλα ζητήματα.

Η προοπτική της ειρήνης και οι αμφιβολίες

Το μνημόνιο φιλοδοξεί να τερματίσει τον πόλεμο σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. Ωστόσο, η δέσμευση αυτή δεν συνοδεύεται από καμία υποχρέωση του Ιράν να σταματήσει να υποστηρίζει ομάδες όπως η Χεζμπολάχ. Η ειρήνη στον Λίβανο, σύμφωνα με την ανάλυση, εξαρτάται περισσότερο από το Ισραήλ και τον Λίβανο παρά από την Τεχεράνη.

Με βάση την ιστορική διαπραγματευτική στρατηγική του Ιράν, πολλοί αναλυτές θεωρούν απίθανο οι ΗΠΑ να καταφέρουν να μετατρέψουν αυτό το μονόπλευρο μνημόνιο σε μια συνολική συμφωνία. Η Ουάσινγκτον φαίνεται να έχει παραχωρήσει μεγάλο μέρος της διαπραγματευτικής της ισχύος για το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, με την ειρήνη που υποτίθεται ότι φέρνει η συμφωνία να είναι επισφαλής.