Η Τουρκία τορπιλίζει το Κυπριακό πριν στεγνώσει το μελάνι της επίσκεψης Γκουτέρες

Η επίσκεψη του Αντόνιο Γκουτέρες στη Λευκωσία δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί και η Τουρκία έσπευσε να δείξει, με πράξεις και δηλώσεις, τα πραγματικά όρια της όποιας νέας προσπάθειας για το Κυπριακό. Παραβιάσεις στο Αιγαίο, προκλητική ρητορική από την Άγκυρα και κινήσεις αμφισβήτησης του ρόλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνθέτουν ένα σκηνικό που υπονομεύει εξαρχής κάθε συζήτηση για αποκλιμάκωση.

Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, αποχωρώντας από την Κύπρο, επιχείρησε να στείλει μήνυμα επανεκκίνησης. Δήλωσε ότι θεώρησε καθήκον του να βρεθεί στο νησί για να εκφράσει αλληλεγγύη και κάλεσε τις δύο πλευρές να εντείνουν τις προσπάθειες για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, με σαφή μεθοδολογία και ουσιαστικό περιεχόμενο. Υπογράμμισε, επίσης, ότι οι κάτοικοι της Κύπρου θέλουν να δουν τους ηγέτες τους να κάνουν το αποφασιστικό βήμα, ώστε το νησί να περάσει σε περίοδο ειρήνης και συνεργασίας.

Η απάντηση της Άγκυρας ήρθε σχεδόν αμέσως. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έστειλε μήνυμα συνέχισης της ίδιας αδιάλλακτης γραμμής, δηλώνοντας ότι η Τουρκία παρακολουθεί κάθε κίνηση όσων, όπως είπε, επιχειρούν να αξιοποιήσουν τις εντάσεις στην περιοχή και να μετατρέψουν την Κύπρο σε μέρος νέων στρατιωτικών συμμαχιών και γεωπολιτικών σχεδιασμών.

Ο Τούρκος πρόεδρος επανέλαβε τη γνωστή θέση της Άγκυρας περί «προστασίας» των Τουρκοκυπρίων, λέγοντας ότι η Τουρκία δεν θα τους αφήσει ποτέ μόνους. Με αναφορά στα γεγονότα πριν από 52 χρόνια, επανέφερε τη ρητορική της εισβολής και της κατοχής μέσα από τον μανδύα της δήθεν εγγύησης και ασφάλειας.

Προκλήσεις στη νεκρή ζώνη και σκληρή απάντηση Χριστοδουλίδη

Το ίδιο κλίμα αποτυπώθηκε και στην αντικατοχική εκδήλωση του Δήμου Αμμοχώστου στη Δερύνεια. Κατά τη διάρκειά της σημειώθηκαν παραβιάσεις του καθεστώτος στη νεκρή ζώνη από μη επανδρωμένα αεροσκάφη που απογειώθηκαν από τα Κατεχόμενα. Την ίδια ώρα, οι κατοχικές δυνάμεις μετέδιδαν από μεγάφωνα στρατιωτικά εμβατήρια, σε μια κίνηση καθαρής πρόκλησης απέναντι στην Κυπριακή Δημοκρατία και στους παρευρισκόμενους.

Ο πρόεδρος της Κύπρου, Νίκος Χριστοδουλίδης, ο οποίος ήταν παρών στην εκδήλωση, καταδίκασε τις ενέργειες αυτές. Τόνισε ότι όσο υπάρχουν δεδομένα προς την κατεύθυνση επίλυσης του Κυπριακού, όσοι ασπάζονται τη διχοτόμηση και επιδιώκουν τη συνέχιση της σημερινής απαράδεκτης κατάστασης θα επιχειρούν να δημιουργούν προβλήματα. Η αναφορά του στην τουρκική πλευρά ήταν σαφής και πολιτικά αιχμηρή.

Η εικόνα είναι ξεκάθαρη. Κάθε φορά που ανοίγει παράθυρο κινητικότητας στο Κυπριακό, η Άγκυρα φροντίζει να υπενθυμίζει ότι η δική της στρατηγική παραμένει προσανατολισμένη στη νομιμοποίηση των τετελεσμένων. Η ρητορική περί διαλόγου συνοδεύεται από κινήσεις επίδειξης ισχύος, παραβιάσεις και προσπάθεια επιβολής όρων που ακυρώνουν την ουσία της διαδικασίας.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η στάση της τουρκοκυπριακής πλευράς έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο κατοχικός ηγέτης Ερχιουρμάν, μετά τη συνάντησή του με τον απεσταλμένο Ραφαέλε Φίτο στην κατεχόμενη Λευκωσία, στο λεγόμενο «Προεδρικό Μέγαρο», ξεκαθάρισε ότι η τουρκική πλευρά επιθυμεί μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης με την Ε.Ε., αρνείται όμως τον ρόλο της Ένωσης στη Διάσκεψη 5+1.

Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης υποστήριξε ακόμη ότι ο διορισμός ειδικού εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κύπρο στερείται νομιμότητας χωρίς τη συγκατάθεση της τουρκοκυπριακής πλευράς. Κατά την άποψή του, η κίνηση αυτή υπονομεύει την αμεροληψία και μπορεί να περιπλέξει τις προσπάθειες για μια μόνιμη διευθέτηση.

Η θέση αυτή επιχειρεί να αφαιρέσει από την Κυπριακή Δημοκρατία το ευρωπαϊκό της βάρος και να εξισώσει την αναγνωρισμένη κρατική οντότητα με το ψευδοκράτος. Πρόκειται για πάγια τουρκική μεθόδευση: η Άγκυρα θέλει την Ευρωπαϊκή Ένωση χρήσιμη όταν προσφέρει οικονομικά ή πολιτικά οφέλη, περιττή όταν υπενθυμίζει ότι η Κύπρος είναι κράτος-μέλος της.

Ακολούθησε ανακοίνωση του λεγόμενου «υπουργείου Εξωτερικών» του ψευδοκράτους, σύμφωνα με την οποία η «κυβέρνηση» δεν πρόκειται να αναγνωρίσει τον Ραφαέλε Φίτο ως επίσημο συνομιλητή με την ιδιότητα του εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, υποστηρίχθηκε ότι δραστηριότητες υπό αυτόν τον τίτλο εντός της λεγόμενης «ΤΔΒΚ» δεν θα γίνονται αποδεκτές.

Χαμηλές προσδοκίες σε Αθήνα και Λευκωσία

Αναλυτές στην Κύπρο εκτιμούν ότι η Άγκυρα δεν είχε λόγο να μπλοκάρει άμεσα τις πρωτοβουλίες των Ηνωμένων Εθνών, από τη στιγμή που δεν αναμένονταν γρήγορες εξελίξεις. Όταν έγινε σαφές ότι ο Αντόνιο Γκουτέρες δεν μπορούσε να ανακοινώσει ημερομηνία για άτυπη Πενταμερή Διάσκεψη για το Κυπριακό, η τουρκική πλευρά δεν χρειάστηκε να ανάψει από τώρα «κόκκινο».

Στην Άγκυρα γνωρίζουν ότι ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ βρίσκεται προς το τέλος της θητείας του και ότι από τον Σεπτέμβριο οι δυνατότητές του για ουσιαστικές πρωτοβουλίες θα είναι περιορισμένες. Αυτό δίνει στην Τουρκία περιθώριο να κρατά ανοιχτή τη διαδικασία στα λόγια, διατηρώντας αμετακίνητες τις θέσεις της στην πράξη.

Αθήνα και Λευκωσία είχαν εξαρχής χαμηλές προσδοκίες από τη συγκεκριμένη φάση κινητικότητας. Οι τουρκικές προκλήσεις δεν προκάλεσαν αιφνιδιασμό, καθώς εντάσσονται σε ένα γνώριμο μοτίβο πίεσης, ιδίως σε περιόδους όπου η Τουρκία θέλει να διαμορφώσει διαπραγματευτικό περιβάλλον με όρους ισχύος.

Το ίδιο ισχύει και για τις παραβιάσεις στο Αιγαίο, οι οποίες συνεχίζονται σχεδόν καθημερινά μέσα στο καλοκαίρι. Η Άγκυρα χρησιμοποιεί ταυτόχρονα το Κυπριακό, το Αιγαίο και τις περιφερειακές εντάσεις, στέλνοντας μήνυμα ότι δεν εγκαταλείπει καμία από τις διεκδικήσεις της.

Μέσα σε αυτό το φορτισμένο περιβάλλον, οι Ηνωμένες Πολιτείες προχωρούν στον ορισμό νέου πρέσβη στην Κύπρο, με την υποψηφιότητα του Τζον Μπρέσλοου να βρίσκεται ήδη σε προχωρημένο στάδιο. Ο Μπρέσλοου έχει εμφανιστεί ενώπιον της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας, η οποία ενέκρινε την προώθηση της υποψηφιότητάς του στην ολομέλεια.

Κατά την ακροαματική διαδικασία, ο πρόεδρος της Επιτροπής, Τζιμ Ρις, υπογράμμισε τη συμβολική διάσταση της επιλογής, σημειώνοντας ότι ο Τζον Μπρέσλοου θα είναι, εφόσον επικυρωθεί ο διορισμός του, ο πρώτος πολιτικά διορισμένος πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών στην Κύπρο. Ο Ρεπουμπλικάνος γερουσιαστής συνέδεσε την επιλογή με την πρόοδο στις σχέσεις Ουάσινγκτον – Λευκωσίας.

Ο ίδιος ο Μπρέσλοου δήλωσε ενώπιον της Επιτροπής ότι θα εργαστεί για την περαιτέρω ενίσχυση της εταιρικής σχέσης ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κυπριακή Δημοκρατία. Η τοποθέτησή του αποκτά ιδιαίτερο βάρος σε μια περίοδο κατά την οποία η Κύπρος βρίσκεται στο επίκεντρο γεωπολιτικών εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η συγκυρία δείχνει ότι το Κυπριακό δεν κινείται σε κενό. Συνδέεται με την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο, τις σχέσεις Τουρκίας – Δύσης, τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη στρατηγική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή. Η Άγκυρα το γνωρίζει και γι’ αυτό επιχειρεί να προλάβει κάθε πρωτοβουλία που θα μπορούσε να ενισχύσει τη διεθνή θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το μήνυμα που εκπέμπει η Τουρκία είναι ότι δεν αποδέχεται λύση που θα ακυρώνει τα τετελεσμένα της κατοχής. Το μήνυμα που οφείλουν να εκπέμψουν Αθήνα, Λευκωσία και Βρυξέλλες είναι ότι το Κυπριακό δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως τεχνική διαφορά δύο κοινοτήτων, όταν στον πυρήνα του παραμένουν η εισβολή, η κατοχή και η συστηματική προσπάθεια αναβάθμισης του ψευδοκράτους.