ΗΠΑ – Ιράν: Συμφωνία με φόντο Ορμούζ και Λίβανο

Νέα τροπή λαμβάνει το διπλωματικό θρίλερ ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, μετά τις δηλώσεις ανώτατου Αμερικανού αξιωματούχου, ο οποίος υποστήριξε ότι το υπό διαμόρφωση κείμενο της συμφωνίας εξυπηρετεί βασικούς στρατηγικούς στόχους της Ουάσινγκτον και μπορεί να ανοίξει δρόμο για ευρύτερη αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή.

Η συμφωνία εμφανίζεται πλέον πιο κοντά από κάθε άλλη φορά, με τον Αμερικανό αξιωματούχο να εκτιμά ότι οι πιθανότητες υπογραφής της μέσα στις επόμενες ημέρες κινούνται στο 80% με 85%. Παρά την αισιοδοξία, κατέστησε σαφές ότι η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί και ότι οι δύο πλευρές δεν έχουν ακόμη περάσει τη «γραμμή του τερματισμού».

Μιλώντας σε δημοσιογράφους, ο αξιωματούχος ανέφερε ότι η Ουάσινγκτον «αισθάνεται πολύ καλά» για την πορεία των διαπραγματεύσεων, αφήνοντας να εννοηθεί ότι το μεγαλύτερο μέρος του πλαισίου έχει κλειδώσει. Ωστόσο, οι τελευταίες λεπτομέρειες εξακολουθούν να έχουν κρίσιμη σημασία, καθώς από αυτές θα κριθεί αν το κείμενο θα οδηγηθεί τελικά σε υπογραφή.

Το ενδιαφέρον στοιχείο των δηλώσεων είναι ότι η συμφωνία δεν περιορίζεται αποκλειστικά στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης ή στο ζήτημα του Στενού του Ορμούζ. Σύμφωνα με τον ίδιο αξιωματούχο, το υπό διαμόρφωση πλαίσιο «περιλαμβάνει τον Λίβανο», γεγονός που προσδίδει στη διαπραγμάτευση σαφή περιφερειακή διάσταση.

Ο Λίβανος στο επίκεντρο της περιφερειακής εξίσωσης

Η αναφορά στον Λίβανο έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς συνδέει τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν με ένα από τα πιο ευαίσθητα μέτωπα της περιοχής. Η δράση της Χεζμπολάχ, η ένταση στα σύνορα με το Ισραήλ και ο ρόλος της Τεχεράνης στη λιβανική εξίσωση αποτελούν σταθερούς παράγοντες αστάθειας.

Με αυτή την έννοια, το κείμενο που συζητείται δεν αφορά μόνο μια διμερή διευθέτηση ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη. Φαίνεται να εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σχέδιο περιφερειακής αποκλιμάκωσης, στο οποίο περιλαμβάνονται το Ισραήλ, οι χώρες του Κόλπου και ο Λίβανος.

Ο Αμερικανός αξιωματούχος εξέφρασε την εκτίμηση ότι το τελικό αποτέλεσμα θα μπορεί να γίνει αποδεκτό τόσο από το Ιράν όσο και από το Ισραήλ και τα κράτη του Κόλπου. Η διατύπωση αυτή έχει ξεχωριστή σημασία, καθώς το Ισραήλ αντιμετωπίζει με έντονη καχυποψία κάθε συμφωνία που θα μπορούσε να προσφέρει οικονομική και διπλωματική ανάσα στην Τεχεράνη.

Στο βασικό πλαίσιο της υπό συζήτηση συμφωνίας περιλαμβάνεται το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, καθώς και η άρση του αμερικανικού αποκλεισμού σε ιρανικά λιμάνια. Πρόκειται για δύο σημεία με τεράστια γεωοικονομική σημασία, καθώς το Ορμούζ αποτελεί κρίσιμο πέρασμα για τη διεθνή ενεργειακή ασφάλεια και τη ναυσιπλοΐα.

Παράλληλα, η συμφωνία φέρεται να προβλέπει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παραλάβουν εμπλουτισμένο πυρηνικό υλικό, ενώ θα εγκαθιδρυθεί καθεστώς επιθεωρήσεων. Η Ουάσινγκτον παρουσιάζει αυτό το σκέλος ως πυρήνα της συμφωνίας, καθώς συνδέεται άμεσα με τον στόχο να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν.

Αμερικανικές πηγές αναφέρουν ότι έχει υπάρξει πρόοδος και στις τεχνικές λεπτομέρειες για την καταστροφή και απομάκρυνση εμπλουτισμένου υλικού. Το στοιχείο αυτό θεωρείται κρίσιμο, διότι από την πρακτική εφαρμογή του θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό η αξιοπιστία της συμφωνίας.

Κυρώσεις, ανταλλάγματα και εσωτερική συναίνεση στην Τεχεράνη

Το ζήτημα των κυρώσεων παραμένει κεντρικό. Σύμφωνα με τον ανώτερο Αμερικανό αξιωματούχο, το Ιράν θα λάβει σημαντική οικονομική ελάφρυνση, όμως αυτή δεν θα δοθεί άμεσα ούτε αυτόματα με την υπογραφή της συμφωνίας.

Η αμερικανική θέση είναι ότι τα οφέλη προς την Τεχεράνη θα εξαρτώνται από την εφαρμογή των δεσμεύσεών της. Όσο περισσότερο συμμορφώνεται το Ιράν με τους όρους της συμφωνίας, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η ελάφρυνση των κυρώσεων και των οικονομικών πιέσεων.

Με τον τρόπο αυτό, η Ουάσινγκτον επιχειρεί να εμφανίσει τη συμφωνία ως μηχανισμό σταδιακής ανταπόδοσης και όχι ως προκαταβολική παραχώρηση προς το Ιράν. Η λογική είναι σαφής: πρώτα η Τεχεράνη θα κάνει συγκεκριμένα βήματα στο πυρηνικό και περιφερειακό πεδίο και στη συνέχεια θα λαμβάνει αντίστοιχα οικονομικά ανταλλάγματα.

Ο Αμερικανός αξιωματούχος εμφανίστηκε καθησυχαστικός και για το εσωτερικό μέτωπο στο Ιράν. Εκτίμησε ότι οι αντιρρήσεις είναι περιορισμένες και ότι υπάρχει «ευρεία συναίνεση» υπέρ της συμφωνίας στην Τεχεράνη, ακόμη και σε κύκλους των Φρουρών της Επανάστασης, στους σκληροπυρηνικούς και στις πολιτικές αρχές της χώρας.

Παρά την εκτίμηση αυτή, η δυσπιστία παραμένει ισχυρή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν κινούνται σε ένα ιστορικό πεδίο βαθιάς αντιπαλότητας, όπου κάθε συμφωνία απαιτεί πολλαπλές εγγυήσεις, εσωτερικές εγκρίσεις και ισορροπίες με τρίτους παίκτες.

Σημαντική παράμετρος είναι και η στάση του Ισραήλ. Ο Αμερικανός αξιωματούχος εξέφρασε την πεποίθηση ότι το Ισραήλ θα ικανοποιηθεί όταν δει το πλήρες κείμενο της συμφωνίας και διαπιστώσει ότι τα οφέλη προς το Ιράν θα δίνονται μόνο μετά από ουσιαστική συμμόρφωση της Τεχεράνης.

Το Ισραήλ, πάντως, παρακολουθεί με επιφύλαξη τη διαδικασία, καθώς θεωρεί το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα υπαρξιακή απειλή και αντιμετωπίζει με καχυποψία κάθε διπλωματικό πλαίσιο που μπορεί να μειώσει την πίεση προς την Τεχεράνη.

Οι χώρες του Κόλπου έχουν επίσης άμεσο ενδιαφέρον για την έκβαση των διαπραγματεύσεων. Το άνοιγμα του Ορμούζ, η σταθερότητα στη ναυσιπλοΐα και η αποκλιμάκωση της έντασης με το Ιράν επηρεάζουν άμεσα την ενεργειακή ασφάλεια, τις αγορές πετρελαίου και τη συνολική ισορροπία ισχύος στην περιοχή.

Παρά τη σαφή πρόοδο, τίποτα δεν έχει ακόμη κριθεί οριστικά. Η συμφωνία παραμένει υπό διαμόρφωση, οι τελικές λεπτομέρειες δεν έχουν κλείσει και η υπογραφή δεν έχει πραγματοποιηθεί. Η Ουάσινγκτον αναμένει εξελίξεις μέσα στις επόμενες ημέρες, κρατώντας όμως αποστάσεις από κάθε πρόωρο πανηγυρισμό.

Το υπό διαμόρφωση κείμενο καλύπτει κρίσιμα ζητήματα: το Στενό του Ορμούζ, τον αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών, το εμπλουτισμένο πυρηνικό υλικό, τις επιθεωρήσεις, τις κυρώσεις, τον Λίβανο και την περιφερειακή αποδοχή της συμφωνίας. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά σύνθετο πακέτο, στο οποίο κάθε λεπτομέρεια μπορεί να επηρεάσει τη συνολική ισορροπία.

Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν φαίνεται να βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ. Παραμένει όμως μια ανοιχτή διπλωματική υπόθεση, στην οποία η τελική ευθεία μπορεί να αποδειχθεί το πιο δύσκολο τμήμα της διαδρομής.