ΗΠΑ – Ισραήλ: Σχέδιο στρατιωτικής ένωσης

Σε ψηφοφορία στη Βουλή των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ οδηγείται διάταξη του αμυντικού νομοσχεδίου που προβλέπει πρωτοφανή εμβάθυνση της στρατιωτικής και τεχνολογικής συνεργασίας Ηνωμένων Πολιτειών – Ισραήλ. Η προσπάθεια να μπλοκαριστεί η διαδικασία απέτυχε την Πέμπτη 4 Ιουνίου, ανοίγοντας τον δρόμο για μια ρύθμιση που, εφόσον εγκριθεί, θα καταστήσει εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε μελλοντική αποσύνδεση της ειδικής σχέσης Ουάσιγκτον – Τελ Αβίβ.

Η εξέλιξη έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία τα μέτωπα στη Μέση Ανατολή παραμένουν ανοιχτά, με την ένταση σε Ιράν, Γάζα και Λίβανο να διαμορφώνει ένα περιβάλλον διαρκούς στρατιωτικής κλιμάκωσης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η λεγόμενη «Πρωτοβουλία Συνεργασίας Αμυντικής Τεχνολογίας Ηνωμένων Πολιτειών – Ισραήλ» εμφανίζεται ως σχέδιο βαθιάς ενσωμάτωσης των δύο στρατιωτικών μηχανισμών.

Η διάταξη περιλαμβάνεται ως Section 224 στο σχέδιο του National Defense Authorization Act για το οικονομικό έτος 2027, το οποίο δημοσιοποιήθηκε από την Επιτροπή Ενόπλων Δυνάμεων της Βουλής των ΗΠΑ στα τέλη Μαΐου 2026. Την προώθησή της υπογράφουν ο Ρεπουμπλικάνος πρόεδρος της Επιτροπής, Mike Rogers, και ο Δημοκρατικός επικεφαλής της μειοψηφίας, Adam Smith.

Σύμφωνα με ανάλυση του Responsible Statecraft, της δημοσιογραφικής πλατφόρμας που εκδίδεται από το Quincy Institute στην Ουάσιγκτον, το άρθρο 224 δεν αφορά μια συνηθισμένη μορφή στρατιωτικής συνεργασίας. Θέτει τις βάσεις για διμερή έρευνα και ανάπτυξη, συμπαραγωγή όπλων, κοινές επιχειρηματικές δομές, συμφωνίες αδειοδότησης, ενσωμάτωση δικτύων και ανταλλαγή δεδομένων σε βάθος που δεν έχει προηγούμενο στις σχέσεις των ΗΠΑ με άλλο κράτος.

Πρωτοφανής στρατιωτικοβιομηχανική ολοκλήρωση

Η πρόβλεψη καλύπτει σχεδόν ολόκληρο το φάσμα της σύγχρονης αμυντικής τεχνολογίας. Τεχνητή νοημοσύνη, κβαντικές εφαρμογές, κυβερνοασφάλεια, αυτόνομα συστήματα, βιοτεχνολογία, κατευθυνόμενη ενέργεια, συμπαραγωγή οπλικών συστημάτων, κοινή έρευνα και επιχειρησιακή διασύνδεση εντάσσονται σε ένα κοινό πλαίσιο συνεργασίας.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η αναφορά στην ενσωμάτωση δικτύων και στη σύντηξη δεδομένων. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι κρίσιμα στρατιωτικά δεδομένα των Ηνωμένων Πολιτειών θα μπορούσαν να καταστούν προσβάσιμα ή λειτουργικά διασυνδεδεμένα με ισραηλινές στρατιωτικές υποδομές. Η γραμμή ανάμεσα στις δύο αμυντικές αρχιτεκτονικές θα γινόταν πολύ πιο δυσδιάκριτη.

Η στρατιωτική συνεργασία Ουάσιγκτον – Τελ Αβίβ έχει ήδη μακρά ιστορία, κυρίως στον τομέα της πυραυλικής άμυνας. Ωστόσο, η νέα διάταξη επεκτείνει τον συντονισμό σε όλους σχεδόν τους τομείς του στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος. Δεν περιορίζεται στην παροχή οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας προς το Ισραήλ. Προβλέπει οργανική ένταξη ισραηλινών τεχνολογιών, οπλικών συστημάτων και δεδομένων στην αμερικανική αμυντική αλυσίδα.

Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν διαθέσει από το 1948 προς το Ισραήλ στρατιωτική βοήθεια που, προσαρμοσμένη στον πληθωρισμό, προσεγγίζει τα 200 δισ. δολάρια. Η νέα ρύθμιση μετατοπίζει όμως τη σχέση από το μοντέλο του βασικού χρηματοδότη και προμηθευτή σε ένα μοντέλο σχεδόν ενιαίας αμυντικής λειτουργίας.

Εφόσον η διάταξη εγκριθεί και εφαρμοστεί πλήρως, θα δημιουργηθεί επίπεδο στρατιωτικοβιομηχανικής ολοκλήρωσης υψηλότερο από οποιαδήποτε άλλη σχέση των ΗΠΑ με σύμμαχο ή εταίρο. Αυτό, σύμφωνα με επικριτές της πρότασης, θα ωφελήσει πρωτίστως το Ισραήλ, καθώς θα αποκτήσει ακόμη βαθύτερη πρόσβαση στη μεγαλύτερη παγκόσμια αμυντική αγορά και στην τεχνολογική βάση των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων.

Η διάταξη συνδέεται και με την παγκόσμια αλυσίδα παραγωγής προηγμένων οπλικών συστημάτων, όπως τα μαχητικά F-35, στα οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν κεντρικό ρόλο. Η ενσωμάτωση ισραηλινών τεχνολογιών και συστημάτων σε αυτή την αλυσίδα θα εδραιώσει ακόμη περισσότερο τη θέση του Ισραήλ στο αμερικανικό αμυντικό οικοσύστημα.

Λιγότερη διαφάνεια, περισσότερη εξάρτηση

Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης τη δημιουργία νέας θέσης στο αμερικανικό υπουργείο Άμυνας. Πρόκειται για εκτελεστικό παράγοντα με αποστολή τον συντονισμό της συνεργασίας και της ολοκλήρωσης μεταξύ των δύο πλευρών. Η θεσμοθέτηση ενός τέτοιου ρόλου δείχνει ότι η ρύθμιση δεν περιορίζεται σε γενικές διακηρύξεις, αλλά αποσκοπεί στη μόνιμη διοικητική και επιχειρησιακή παρακολούθηση της αμυντικής σύμπραξης.

Στην ουσία, η σχέση ΗΠΑ – Ισραήλ θα μεταβληθεί από ένα καθεστώς όπου η Ουάσιγκτον παρέχει χρήματα, όπλα και διπλωματική κάλυψη στο Τελ Αβίβ, σε ένα καθεστώς θεμελιώδους στρατιωτικής αλληλεξάρτησης. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν μια τέτοια μεταβολή αφήνει πραγματικά περιθώρια σε μελλοντικές αμερικανικές κυβερνήσεις να επανεξετάσουν τη σχέση χωρίς τεράστιο πολιτικό, τεχνολογικό και επιχειρησιακό κόστος.

Η διάταξη εγείρει και σοβαρά ζητήματα διαφάνειας. Σήμερα, η στρατιωτική βοήθεια προς το Ισραήλ απαιτεί δημόσια συζήτηση, διαδικασίες έγκρισης και πολιτική αντιπαράθεση στο Κογκρέσο. Αν η σχέση μετακινηθεί βαθύτερα στο πεδίο των αμυντικών προμηθειών, της κοινής τεχνολογικής ανάπτυξης και των ενσωματωμένων συστημάτων, μεγάλο μέρος της εποπτείας θα απομακρυνθεί από το δημόσιο πολιτικό πεδίο.

Με αυτόν τον τρόπο, οι μηχανισμοί λογοδοσίας κινδυνεύουν να αποδυναμωθούν. Η κοινωνία θα έχει περιορισμένη πρόσβαση στις λεπτομέρειες μιας συνεργασίας που μπορεί να επηρεάζει άμεσα πολέμους, επιχειρήσεις, εξοπλισμούς και ροές στρατιωτικών δεδομένων.

Η πολιτική συγκυρία κάνει τη διάταξη ακόμη πιο εκρηκτική. Η πρόταση προωθείται σε μια περίοδο κατά την οποία αυξάνεται η δημόσια αντίθεση στις Ηνωμένες Πολιτείες απέναντι στις ισραηλινές επιχειρήσεις στη Γάζα και στον Νότιο Λίβανο, καθώς και απέναντι στη βαθύτερη εμπλοκή της Ουάσιγκτον στη σύγκρουση με το Ιράν.

Επικριτές της ρύθμισης υποστηρίζουν ότι η Ουάσιγκτον κινδυνεύει να δεθεί ακόμη πιο στενά σε στρατηγικές επιλογές του Ισραήλ, ακόμη και όταν αυτές προκαλούν σοβαρές αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ ή επιβαρύνουν τη διεθνή θέση της χώρας. Η ανησυχία τους είναι ότι η αμερικανική πολιτική στη Μέση Ανατολή θα γίνει ακόμη λιγότερο ανεξάρτητη και ακόμη πιο δύσκολο να επανακαθοριστεί.

Η ψήφιση του Section 224 θα αποτελέσει, επομένως, κρίσιμο σημείο καμπής. Δεν θα πρόκειται απλώς για ακόμη μία δέσμη αμυντικής βοήθειας προς το Ισραήλ, αλλά για μια θεσμική μεταβολή με μακροπρόθεσμες συνέπειες. Θα ενισχύσει την ισραηλινή πρόσβαση στην αμερικανική τεχνολογία, θα εμβαθύνει τη στρατιωτική εξάρτηση των δύο χωρών και θα καταστήσει ακόμη δυσκολότερη την πολιτική αποσύνδεση μιας σχέσης που ήδη βρίσκεται στο κέντρο της διεθνούς αντιπαράθεσης.