ΗΠΑ και Ιράν σε τεντωμένο σκοινί στα Στενά του Ορμούζ

Μια εύθραυστη εκεχειρία φαίνεται να σταθεροποιείται μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, έπειτα από μια τετραήμερη περίοδο έντονων στρατιωτικών ανταλλαγών στην ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου. Η εξέλιξη αυτή, η οποία εκλαμβάνεται ως το πρώτο βήμα για τον οριστικό τερματισμό των εχθροπραξιών, υπογραμμίζει ότι και οι δύο πλευρές αντιλαμβάνονται την ύπαρξη ζωτικού εθνικού συμφέροντος στην αποκλιμάκωση της έντασης. Η συνεννόηση αυτή έρχεται μετά από ημέρες κατά τις οποίες οι συγκρούσεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και τον Περσικό Κόλπο κινδύνευσαν να εκτροχιάσουν κάθε προοπτική ειρήνης.

Σύμφωνα με πληροφορίες, οι δύο πλευρές συμφώνησαν να πραγματοποιήσουν συνάντηση στο Κατάρ την προσεχή Τρίτη, με τη δέσμευση ότι "προς το παρόν θα αποκλιμακώσουν την ένταση". Από την πλευρά της Τεχεράνης, δεν υπήρξε άμεσο σχόλιο, γεγονός που υποδηλώνει την προσεκτική στάση που τηρεί η ιρανική διπλωματία. Οι τέσσερις ημέρες των ιρανικών επιθέσεων εναντίον εμπορικών πλοίων, των αμερικανικών αντιποίνων και των επακόλουθων ιρανικών πληγμάτων εναντίον αμερικανικών βάσεων και συμμάχων των ΗΠΑ στην περιοχή, απείλησαν να οδηγήσουν σε μια ευρύτερη σύγκρουση με απρόβλεπτες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία, καθώς η ροή του πετρελαίου μέσω των Στενών είχε αρχίσει και πάλι να αποκαθίσταται.

Το στρατηγικό παιχνίδι της Τεχεράνης

Το Ιράν, επιδιώκοντας να διαφυλάξει το νέο του διαπραγματευτικό πλεονέκτημα, το οποίο βασίζεται στην ικανότητά του να διαχειρίζεται τη διέλευση από μια θαλάσσια οδό ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια οικονομία, προχώρησε σε πυραυλικές επιθέσεις εναντίον κρατών του Κόλπου και αμερικανικών στόχων. Η κίνηση αυτή υποδήλωνε μια προσπάθεια διαμόρφωσης ενός νέου μεταπολεμικού στρατηγικού συσχετισμού στην περιοχή. Παράλληλα, η Τεχεράνη φάνηκε να ασκεί πολιτική πίεση στον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, δοκιμάζοντας τα όρια της υπομονής του, καθώς εκείνος επιδιώκει να διατηρήσει αυτό που έχει χαρακτηρίσει ως μια θριαμβευτική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.

Από την άλλη πλευρά, η Ουάσιγκτον δεν μπορούσε να επιτρέψει στο Ιράν να ελέγχει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά. Μια τέτοια εξέλιξη θα ισοδυναμούσε με παραδοχή ήττας σε έναν πόλεμο που η ίδια ξεκίνησε, ενώ θα παρείχε στην Ισλαμική Δημοκρατία τη δυνατότητα να κρατά όμηρο την παγκόσμια οικονομία και να ασκεί πολιτική πίεση στις ΗΠΑ οποιαδήποτε στιγμή το επέλεγε. Επιπλέον, η αμερικανική ισχύς στην περιοχή, η οποία εκφράζεται μέσω της ικανότητάς της να προστατεύει τους συμμάχους της, θα αποδυναμωνόταν σημαντικά.

Η αμερικανική αντίδραση και οι προειδοποιήσεις

Η επιθετική στάση του Ιράν ακολούθησε την επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στον Κόλπο, κατά την οποία οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους υποστήριξαν την ελεύθερη, άνευ όρων και απεριόριστη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, χωρίς ιρανικά διόδια, τέλη ή "απόπειρες άσκησης ελέγχου". Η κίνηση αυτή θεωρήθηκε προσπάθεια να διευκρινιστούν οι ασάφειες της συμφωνίας, η οποία, ενώ προβλέπει ότι το Ιράν πρέπει να αποκαταστήσει την ελεύθερη διέλευση, φαινόταν να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικής οικονομικής εκμετάλλευσης της ναυσιπλοΐας.

Ωστόσο, ο κύκλος των ιρανικών προκλήσεων και των αμερικανικών αντιποίνων αποτελούσε ένα επικίνδυνο παιχνίδι, με τον κίνδυνο να αποκτήσει τη δική του δυναμική. Αυτό ίσχυε ιδιαίτερα καθώς διακυβευόταν το κύρος του απρόβλεπτου Αμερικανού προέδρου, σε μια εβδομάδα κατά την οποία επιδίωκε να εμφανιστεί παντοδύναμος και να βρεθεί στο επίκεντρο των εορτασμών για την 250ή επέτειο της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας. Ο Τραμπ απείλησε την Κυριακή ότι, εάν το Ιράν συνέχιζε να "παραβιάζει" την κατάπαυση του πυρός, "δεν θα υπάρχει πλέον". Παρότι οι υποστηρικτές του ενδέχεται να συμπεράνουν ότι η προειδοποίησή του ανάγκασε την Τεχεράνη να υποχωρήσει, οι Ιρανοί έμαθαν κατά τη διάρκεια του πολέμου να μην λαμβάνουν πολύ σοβαρά υπόψη την πιο πολεμοχαρή ρητορική του.

Ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στα Ηνωμένα Έθνη, Μάικ Γουόλτζ, προειδοποίησε την Κυριακή ότι η ιρανική επιθετικότητα θα αντιμετωπιστεί αποφασιστικά από τον Τραμπ. "Αν το ιρανικό καθεστώς πιστεύει έστω και για μια στιγμή ότι ο πρόεδρος Τραμπ θα μείνει αδρανής ενώ το Ιράν συνεχίζει να επιτίθεται στη διεθνή ναυσιπλοΐα χωρίς αντίδραση ή στις βάσεις μας χωρίς απάντηση, κάνει μεγάλο λάθος", δήλωσε ο Γουόλτζ στην εκπομπή Fox News Sunday.

Οι οικονομικές προεκτάσεις και η εσωτερική πολιτική

Πίσω από τις τελευταίες εξάρσεις της έντασης, υπήρχε πάντοτε μια στρατηγική λογική που συνηγορούσε κατά της επιστροφής σε έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας. Το Ιράν αποκομίζει σημαντικά οφέλη από το μνημόνιο κατανόησης, καθώς οι ΗΠΑ προχώρησαν σε άρση ορισμένων κυρώσεων εν αναμονή μιας οριστικής συμφωνίας. Παράλληλα, η Τεχεράνη άρχισε και πάλι να εξάγει εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, επιδιώκοντας να αναζωογονήσει μια οικονομία που είχε καταρρεύσει. Η αύξηση της θαλάσσιας κυκλοφορίας μέσω των Στενών συνέβαλε επίσης στη μείωση των διεθνών τιμών του πετρελαίου και δημιούργησε την προοπτική φθηνότερης βενζίνης, ένα σημαντικό ζήτημα σε μια περίοδο κατά την οποία η κρίση του κόστους ζωής συμβάλλει στη μείωση της δημοτικότητας του Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.

Σύμφωνα με την AAA, η μέση τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ υποχώρησε την Κυριακή στα 3,87 δολάρια ανά γαλόνι. Παρότι εξακολουθεί να είναι κατά 30% υψηλότερη από ό,τι πριν από τον πόλεμο, παραμένει αισθητά χαμηλότερη από το ανώτατο επίπεδο των 4,56 δολαρίων στα τέλη Μαΐου. Σε αντίθεση με ορισμένους σύγχρονους προκατόχους του, ο Τραμπ απέφυγε τον πειρασμό να κλιμακώσει περαιτέρω έναν πόλεμο που φαινόταν να οδηγείται σε ένα αμφίρροπο και ατελέσφορο αποτέλεσμα, το οποίο θα έβλαπτε τη φήμη του.

Οι προκλήσεις των διαπραγματεύσεων

Ο πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας της κυβέρνησης Μπάιντεν, Τζέικ Σάλιβαν, προέβλεψε ότι τα πρόσφατα γεγονότα αποτελούν τον προάγγελο μιας περιόδου έντασης, καθώς θα διεξάγονται οι διαπραγματεύσεις. "Οι Ιρανοί κινούνται προς την κατεύθυνση της άσκησης ελέγχου στα Στενά, για να υπενθυμίσουν στον κόσμο ότι αυτοί ελέγχουν αυτή τη θαλάσσια οδό, και στη συνέχεια υποχωρούν όταν η κυβέρνηση Τραμπ αντιδρά αρκετά έντονα, επειδή θέλουν να συνεχίσουν να απολαμβάνουν τα σημαντικά οφέλη που έχουν αποκομίσει από αυτό το μνημόνιο κατανόησης", δήλωσε ο Σάλιβαν. "Όσον αφορά το πυρηνικό ζήτημα, πιστεύω ότι θα προσφέρουν σταδιακά πολύ μικρές παραχωρήσεις, έπειτα θα τις αποσύρουν, μετά θα τις επαναφέρουν και ξανά θα τις αποσύρουν, ώστε να διατηρούν τις Ηνωμένες Πολιτείες στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων", πρόσθεσε, εκφράζοντας αμφιβολίες για το αν μπορεί να επιτευχθεί ουσιαστική πρόοδος μέσα στις 60 ημέρες.

Η αναζωπύρωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή είναι πιθανό να αναθερμάνει τις κομματικές αντιπαραθέσεις στην Ουάσιγκτον σχετικά με τη συμφωνία. Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής του Κάνσας, Ρότζερ Μάρσαλ, υποβάθμισε τις πρόσφατες ανταλλαγές επιθέσεων, δηλώνοντας ότι "ο μεγάλος πόλεμος έχει τελειώσει και αυτό είναι σχεδόν μια επιχείρηση εκκαθάρισης". Από την άλλη πλευρά, οι Δημοκρατικοί παρουσιάζουν το μνημόνιο κατανόησης του Τραμπ ως μια ταπεινωτική ήττα για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία απέχει πολύ από τους ισχυρισμούς του ότι έλυσε τη σύγκρουση.

Το βασικό ερώτημα που παραμένει είναι αν οι αντιπαραθέσεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ θα συνεχιστούν σε ένα ελεγχόμενο επίπεδο ή αν θα κλιμακωθούν, καταστρέφοντας ολόκληρη τη συμφωνία και τη διπλωματική διαδικασία, βυθίζοντας ξανά την περιοχή σε πόλεμο πλήρους κλίμακας. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα δοκίμαζε τη σαφή προτίμηση του Τραμπ να μην παρατείνει μια σύγκρουση που έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα επιζήμια πολιτικά, ενώ οι συνεχιζόμενες προκλήσεις από το Ιράν θα έθεταν σε δοκιμασία την ανοχή ενός προέδρου του οποίου η δημόσια εικόνα βασίζεται στην επιδεικτική προβολή ισχύος.