Η ολλανδική εφημερίδαDe Volkskrant, μία από τις κορυφαίες της χώρας, αφιέρωσε το πρωτοσέλιδο της στις 9 Νοεμβρίου σε ένα άρθρο με μεγάλο τίτλο, συνοδευόμενο από μια απειλητική φωτογραφία του Ντόναλντ Τραμπ, δηλώνοντας: «Αυτή είναι η Νέα Παγκόσμια Τάξη: Θα είναι Μοναχικά για τις Ευρωπαϊκές Δημοκρατίες». Το άρθρο ισχυρίζεται ότι η εκλογή του Τραμπ αποτελεί πλεονέκτημα για τους αυταρχικούς ηγέτες παγκοσμίως, ενώ σημειώνει πως ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ φαίνεται να στοχεύει σε «μια αδύναμη και διχασμένη Ευρώπη».
Αυτή η δήλωση είναι γεμάτη από τολμηρούς ισχυρισμούς για μια εφημερίδα που προσποιείται ότι προσφέρει αντικειμενική δημοσιογραφία. Από την άλλη, από τις 5 Νοεμβρίου και μετά, με την αξιοπρεπή στάση του Προέδρου Τζο Μπάιντεν μετά την ήττα του κόμματός του σε ελεύθερες και ειρηνικές εκλογές, είδαμε την επιστροφή σε μια σημαντική αμερικανική παράδοση: την πρόσκληση του εκλεγμένου προέδρου από τον απερχόμενο στο Οβάλ Γραφείο. Αυτή η παράδοση, που ο Τραμπ είχε αγνοήσει το 2020, υπογραμμίζει τη σημασία μιας τακτικής και δημοκρατικής μετάβασης εξουσίας. Το αν οι αυταρχικοί ηγέτες παγκοσμίως θα είναι ευχαριστημένοι με την εκλογή του Τραμπ, μένει να φανεί.
Ανησυχία στο Ιράν και Ευρωπαϊκή ευθύνη
Το Ιράν, πάντως, είναι αρκετά ανήσυχο ώστε να αναζητά μυστικές διπλωματικές επαφές με τη νέα ομάδα της Ουάσιγκτον. Ο ισχυρισμός ότι ο νέος πρόεδρος ελπίζει σε μια αδύναμη και διχασμένη Ευρώπη στερείται αποδείξεων και αναδεικνύει κάτι πολύ πιο σημαντικό: την ευθύνη της ίδιας της Ευρώπης να γίνει ενωμένη και ισχυρή.
Το άρθρο της De Volkskrant αποδεικνύει πώς ένα πολιτικό και δημοσιογραφικό κατεστημένο, αποκομμένο από την πραγματικότητα, αδυνατεί να κατανοήσει τη δυσαρέσκεια που αναπτύσσεται και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Επίσης, αποτυγχάνει να ερμηνεύσει σωστά και να ανταποκριθεί στις κοσμοϊστορικές αλλαγές που ξεκίνησαν πριν από αυτό τον κύκλο εκλογών στις Η.Π.Α. Η είσοδος του Τραμπ στον Λευκό Οίκο ενισχύει αυτή την αλλαγή. Η νέα ομάδα του, λειτουργώντας υπό το σύνθημα «Κλιμακώνουμε για να αποκλιμακώσουμε», αναμένεται να προκαλέσει διαταραχές εντός και εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών.
Εκατοντάδες εκτελεστικά εντάλματα έχουν ήδη γραφτεί και θα υπογραφούν τη στιγμή που ο νέος πρόεδρος επιστρέψει στο Οβάλ Γραφείο μετά την ορκωμοσία του στις 20 Ιανουαρίου 2025. Σε αντίθεση με το 2017, ο Τραμπ φαίνεται να είναι καλά προετοιμασμένος και επικεντρωμένος στην ταχεία εκτέλεση ολοκληρωμένο σχέδιο. Το πόσο γρήγορα αλλάζουν τα πράγματα από τις 5 Νοεμβρίου μπορεί να γίνει μάρτυρας παντού. Για παράδειγμα, ξαφνικά βρίσκουμε τη γερμανίδα καγκελάριονα μιλά εκτενώς στον Ρώσο πρόεδρο για πρώτη φορά μετά από δύο χρόνια, ακολουθούμενη από προφανήαπολογισμότου Τραμπ από τον Σολτς. Αυτό, όπως ο Πρόεδρος Ζελένσκι της Ουκρανίας, ο οποίος διαμαρτυρόμενοςγια το κάλεσμα Βερολίνου προς Μόσχα, ένιωσε την ανάγκη να ανακοινώσειστη συνέχεια την επιθυμία να τερματιστεί ο πόλεμος το 2025 «με διπλωματικά μέσα». Πριν από λίγο καιρό αυτό θα ήταν αδιανόητο, ακόμη και απαγορευμένο, να μιλάμε στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, ανήμποροι να προετοιμαστούν για μια δεύτερη θητεία του Τραμπ, φέρουν μεγάλη ευθύνη για την κατάσταση. Η αδιαλλαξία τους απέναντι σε διαφορετικές απόψεις και η αποτυχία να αντιληφθούν ότι η δική τους φωνή πρέπει να είναι ενωμένη, είναι ανησυχητικά. Όπως σωστά επεσήμανε ο Γάλλος Πρόεδρος Μακρόν σε πρόσφατη ομιλία του, οι ευρωπαϊκές απόψεις για την εκλογή Τραμπ είναι άνευ σημασίας για την Ουάσιγκτον. Αυτό που χρειάζεται η Ευρώπη είναι να νοικοκυρέψει το “σπίτι” της και να χτίσει μια λειτουργική σχέση με τη νέα αμερικανική ηγεσία.
Αυτό είναι ακόμη πιο κρίσιμο, δεδομένου του γεωπολιτικού ανταγωνισμού μεταξύ Η.Π.Α. και Κίνας, με την τελευταία να προσπαθεί να αποδυναμώσει τη Δυτική Συμμαχία. Χωρίς μια κοινή στρατηγική σε τρεις βασικούς τομείς – ενεργειακή ανεξαρτησία, οικονομική ανθεκτικότητα, και στρατιωτική ισχύ – η Ε.Ε. κινδυνεύει να καταστεί έρμαιο στις παγκόσμιες αντιπαραθέσεις.
Ενεργειακή ανεξαρτησία και το παράδειγμα της Γερμανίας
Η Γερμανία, κάποτε η ατμομηχανή της ευρωπαϊκής οικονομίας, αποτελεί παράδειγμα αυτοκαταστροφής, επηρεασμένη από ιδεολογικά κίνητρα. Αρχικά απέρριψε τη χρήση πυρηνικής ενέργειας, ενώ στη συνέχεια επιδόθηκε σε μια ακριβή και μη βιώσιμη «πράσινη ενεργειακή μετάβαση» (Energiewende). Η εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο αποδείχθηκε ολέθρια, ιδίως μετά την καταστροφή του αγωγού Nord Stream. Η πρόσφατη ανακοίνωση απολύσεων στη Volkswagen, μια πρωτοφανής εξέλιξη για τη γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία, καταδεικνύει την κοντόφθαλμη ενεργειακή πολιτική της χώρας.
Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες, από το 2019, είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου και φυσικού αερίου παγκοσμίως, διατηρώντας παράλληλα μια σημαντική παραγωγή «πράσινης» ενέργειας. Αυτό εξασφαλίζει ενεργειακή ανεξαρτησία, κρίσιμο στοιχείο σε μια γεωπολιτικά ασταθή εποχή.
Ο ρόλος της Ε.Ε. στο μέλλον
Η Ε.Ε. πρέπει να επενδύσει σε ενεργειακές λύσεις που είναι ταυτόχρονα οικονομικά βιώσιμες και περιβαλλοντικά υπεύθυνες. Η εξάρτηση από ακριβές εισαγωγές ενέργειας από τις Η.Π.Α. και αυταρχικά καθεστώτα, όπως του Κατάρ, καθιστά αναγκαία τη διατήρηση ισχυρών σχέσεων με την Ουάσιγκτον. Ωστόσο, η Ευρώπη έχει ακόμη δυνατότητες. Εάν κινηθεί έξυπνα, απορρίπτοντας την ηθικολογία και επικεντρωθεί στις πραγματικές προτεραιότητες, μπορεί να αναδειχθεί σε ισχυρό εταίρο των Ηνωμένων Πολιτειών και να εξασφαλίσει ένα ειρηνικό και ευημερούν μέλλον.
Οικονομική ανθεκτικότητα
Λόγω πολλών αλληλένδετων παραγόντων, όπως η υπερβολική ρύθμιση, οι υψηλοί φόροι μισθοδοσίας και η έλλειψη καινοτομίας, η Ευρώπη μένει πολύ πίσω από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε οικονομικούς όρους. Σύμφωνα με την έκδοση του The Economist της 14ης Οκτωβρίου 2024: «Η Αμερική έχει ξεπεράσει τους συνομηλίκους της στις ανεπτυγμένες οικονομίες. Το 1990 η Αμερική αντιπροσώπευε περίπου τα δύο πέμπτα του συνολικού ΑΕΠ της ομάδας G7 των ανεπτυγμένων χωρών. Σήμερα φτάνει περίπου στο μισό (..). Σε ατομική βάση, η οικονομική παραγωγή της Αμερικής είναι πλέον περίπου 40% υψηλότερη από αυτήν της Δυτικής Ευρώπης και του Καναδά». Επιπλέον: «Η πραγματική ανάπτυξη της Αμερικής ήταν 10%, τρεις φορές ο μέσος όρος των υπόλοιπων χωρών της G7».
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν μακράν η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, με την Κίνα να παράγει μόλις το 65% του ΑΕΠ των ΗΠΑ, ενώ το 2021 το ποσοστό αυτό ήταν 75%. Η παραγωγικότητα στις ΗΠΑ υπερβαίνει κατά πολύ αυτήν άλλων χωρών και περιοχών, περιλαμβανομένης της Ευρώπης: η οικονομική παραγωγή που παράγεται από έναν μέσο Αμερικανό εργαζόμενο είναι 171.000 δολάρια – σε σύγκριση με τα 120.000 δολάρια στην Ευρώπη. Από το 1990, οι ΗΠΑ έχουν δει αύξηση 70% στην παραγωγικότητα της εργασίας, ενώ οι Ευρωπαίοι καθυστερούν με αύξηση μόλις 29%. Η Αμερική είναι επίσης ο μεγαλύτερος επενδυτής στην Έρευνα και Ανάπτυξη (R&D), δαπανώντας περίπου το 3,5% του ΑΕΠ της. Αυτά τα στοιχεία είναι εντυπωσιακά και θα έπρεπε να προκαλέσουν στην Ευρώπη προβληματισμό και συντονισμένη δράση.
Η πρόταση του Τραμπ για καθολικούς δασμούς εισαγωγών 10-20% (συμπεριλαμβανομένων ευρωπαϊκών προϊόντων), σε συνδυασμό με τις επικείμενες εμπορικές συγκρούσεις και τις εντάσεις με την Κίνα, θα επηρεάσουν σίγουρα την Ευρώπη και θα αναγκάσουν την Ε.Ε. και άλλες ευρωπαϊκές χώρες να πάρουν θέση. Η δημιουργία μιας καλής συνεργασίας με τη νέα αμερικανική διοίκηση θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα, ξεκινώντας με τη διαπραγμάτευση εξαίρεσης της Ε.Ε. από τους δασμούς εισαγωγής
Στρατιωτική ισχύς
Τρεις πρόσφατες εξελίξεις θα πρέπει να κρατούν κάθε Ευρωπαίο πολιτικό ηγέτη ξύπνιο τη νύχτα:
Η παρουσία Βορειοκορεατών στρατιωτών που πολεμούν για τη Ρωσία σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Η ανοιχτή συζήτηση του Ουκρανού προέδρου για την παραγωγή πυρηνικών όπλων.
Οι εισηγήσεις των βοηθών του εκλεγμένου προέδρου Τραμπ για ένα πιθανό ειρηνευτικό σχέδιο (από το οποίο η μεταβατική ομάδα αργότερα αποστασιοποιήθηκε) για τον τερματισμό του πολέμου Ουκρανίας-Ρωσίας, που θα πάγωνε τη σύγκρουση και θα απαιτούσε την ανάπτυξη ευρωπαϊκών στρατευμάτων σε αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη στην Ανατολική Ουκρανία χωρίς συμμετοχή των ΗΠΑ.
Ανεξάρτητα από την πιθανότητα επιτυχίας αυτού του σχεδίου, το μήνυμα είναι σαφές: αν η Ευρώπη δεν αυξήσει μαζικά τις στρατιωτικές της δυνατότητες και τη βούληση να μοιραστεί το βάρος με τις ΗΠΑ, η Ουάσιγκτον δεν είναι διατεθειμένη να κάνει περισσότερα από όσα ήδη κάνει για την άμυνα της ηπείρου απέναντι στη Ρωσία.
Αντί για ηθική αγανάκτηση στις δηλώσεις αυτές, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα έπρεπε να εξετάσουν πώς μπορούν να αναλάβουν περισσότερη ευθύνη και υπερηφάνεια για την υπεράσπιση των χωρών, των πολιτισμών και των λαών τους.
Εγκατάλειψη του ηθικού πλεονεκτήματος
Η Ευρώπη και οι ηγέτες της πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι βαδίζουν σε μια περίοδο γεωπολιτικής αναστάτωσης. Ο Τραμπ, επανεκλεγμένος πρόεδρος των ΗΠΑ, με ισχυρές πλειοψηφίες στο Κογκρέσο, φαίνεται έτοιμος να υλοποιήσει τις δεσμεύσεις του. Η Ευρώπη πρέπει να πάψει να δίνει διαλέξεις στις ΗΠΑ και να επικεντρωθεί στη λήψη αποφασιστικών μέτρων.
Η γεωπολιτική επαναδιάταξη, με την άνοδο της Κίνας, επιταχύνεται. Η Ευρώπη χρειάζεται να προσαρμοστεί, αναλαμβάνοντας πλήρη ευθύνη για τη μοίρα της.
