Η Τουρκία εισέρχεται σε μια κρίσιμη δεκαήμερη φάση γεωπολιτικών και εσωτερικών ανακατατάξεων

Με φόντο την πολιτική αστάθεια και τις έντονες γεωπολιτικές πιέσεις, η Τουρκία εισέρχεται σε ένα δεκαήμερο πυκνών εξελίξεων, που ενδέχεται να επηρεάσουν καθοριστικά το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό και τη σχέση του κράτους με τον Κουρδικό πληθυσμό. Το επίκεντρο αυτής της περιόδου είναι η συνάντηση του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με την ηγεσία του κουρδικού κόμματος DEM, η οποία επισπεύστηκε κατά δύο ημέρες και πραγματοποιείται τελικά στις 7 Ιουλίου. Η χρονική αυτή επίσπευση έρχεται λίγες μόνο ώρες μετά τη συνάντηση της αντιπροσωπείας DEM με τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν στο Ιμραλί, σε μια ιδιαίτερα συμβολική και αινιγματική κίνηση.

Η επίσημη ατζέντα περιλαμβάνει την έναρξη της διαδικασίας αφοπλισμού του PKK, το οποίο φέρεται να αποδέχεται το πέρασμα στην πολιτική ζωή, σε ένα καθεστώς όμως όπου ο αυταρχισμός αντικαθιστά σταδιακά τα χαρακτηριστικά της δημοκρατίας. Η πρώτη τελετή παράδοσης όπλων από δυνάμεις του PKK αναμένεται να πραγματοποιηθεί σε ορεινή περιοχή κοντά στα σύνορα με το Ιράν, στις 10 ή 11 Ιουλίου, σφραγίζοντας τη μετάβαση σε μια νέα πολιτική φάση. Η Άγκυρα φέρεται να αξιοποιεί αυτό το γεγονός ως καταλύτη για να επαναπροσδιορίσει τους συσχετισμούς ισχύος στο εσωτερικό, τόσο πολιτικά όσο και στρατιωτικά.

Παράλληλα, δρομολογείται ένας κύκλος πιέσεων προς την αξιωματική αντιπολίτευση, το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), με συλλήψεις και διώξεις αιρετών της τοπικής αυτοδιοίκησης. Ο ηγέτης του CHP, Οζγκιούρ Οζέλ, συγκάλεσε όλους τους δημάρχους του κόμματος στην Άγκυρα για την 10η Ιουλίου, σε μια προσπάθεια εσωτερικής συσπείρωσης μετά τις τελευταίες επιθέσεις. Ο ίδιος κατηγόρησε τον Ερντογάν ότι «δοκιμάζει πρόβες κατάργησης της κάλπης», εντείνοντας τις υποψίες περί αυταρχικής εκτροπής και εργαλειοποίησης της δικαιοσύνης.

Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται και η φίμωση των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης. Το RTÜK ανακοίνωσε δεκαήμερη απαγόρευση μετάδοσης για τα αντικυβερνητικά τηλεοπτικά κανάλια Sözcü TV και Halk TV, από τη νύχτα 7 προς 8 Ιουλίου. Η χρονική σύμπτωση με την τελετή αφοπλισμού του PKK δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το αν πρόκειται για εσκεμμένη αποσιώπηση πολιτικών γεγονότων ή για απόπειρα εξουδετέρωσης της αντιπολιτευτικής φωνής σε κρίσιμες στιγμές.

Παράλληλα, συνεχίζονται οι αιφνίδιες επιχειρήσεις κατά δήμων που διοικούνται από το CHP, με χαρακτηριστική χρονική επιλογή το πρωί του Σαββάτου, ώστε να επηρεάζονται λιγότερο οι αγορές και η ισοτιμία της τουρκικής λίρας. Η επόμενη τέτοια ημερομηνία είναι το Σάββατο 12 Ιουλίου, προκαλώντας εικασίες για επικείμενη ευρείας κλίμακας επιχείρηση καταστολής με το βλέμμα στραμμένο αλλού.

Το τοπίο συμπληρώνεται από την αναδιάρθρωση της στρατιωτικής ιεραρχίας. Στις 30 Ιουνίου, ο Ερντογάν συμπεριέλαβε στην ατζέντα του Υπουργικού Συμβουλίου την τροποποίηση του ορίου ηλικίας των Αρχηγών των Όπλων. Το νομοσχέδιο που κατέθεσε το AKP προβλέπει αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης από τα 65 στα 67 έτη, με δυνατότητα παράτασης μέχρι και τα 72, με προεδρική απόφαση. Η τροποποίηση αυτή αφαιρεί το άγχος αποστρατείας από τους σημερινούς επιτελείς και δημιουργεί μια σταθερή διοικητική πυραμίδα, σε μια περίοδο που η Τουρκία διατηρεί ενεργά μέτωπα με τη Συρία, το Ισραήλ και το Ιράν.

Ενώ το σχέδιο «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία» προβλέπει πολιτική ενσωμάτωση του κουρδικού στοιχείου, το κουρδικό κόμμα DEM επιδιώκει να διευρύνει την ατζέντα της συνεργασίας. Στις 5 Ιουλίου, ο συν-πρόεδρος του DEM, Τουντσέρ Μπακίρχαν, δήλωσε ότι το CHP είναι σήμερα το πρώτο κόμμα της χώρας, διαψεύδοντας τους ισχυρισμούς Ερντογάν. Επέμεινε στην ανάγκη οι αιρετοί να δικάζονται χωρίς προφυλάκιση. Την επομένη, η συν-πρόεδρος του κόμματος, Τιουλάι Χατιμογλουλάρι Ορούτς, επισκέφθηκε τον Οζέλ στα κεντρικά του CHP και πρότεινε τη σύσταση κοινοβουλευτικής επιτροπής για τη διερεύνηση όλων των υποθέσεων διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένων δήμων που διοικούνται από το AKP και το DEM.

Η κλιμάκωση των πολιτικών και θεσμικών εξελίξεων φέρνει στο προσκήνιο τη δυνατότητα επανεκκίνησης μιας μορφής κουρδικής πολιτικής παρουσίας σε μια Τουρκία που μοιάζει να μεταβαίνει σε ένα νέο, ανεξερεύνητο καθεστώς συντεταγμένου αυταρχισμού. Το ερώτημα είναι αν αυτή η νέα πραγματικότητα μπορεί να συνδυαστεί με τη συμμετοχή του DEM στο πολιτικό σύστημα ή αν η διαδικασία ενσωμάτωσης αποτελεί απλώς προοίμιο ενός ελεγχόμενου πλουραλισμού με αυστηρούς περιορισμούς και χειραγώγηση.

Οι δέκα αυτές ημέρες καταλήγουν στην 15η Ιουλίου, ημερομηνία-ορόσημο για την τουρκική δημοκρατία, καθώς συμπληρώνονται εννέα χρόνια από την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος των Γκιουλενιστών. Η συμβολική αυτή σύμπτωση εντείνει τη δραματικότητα των εξελίξεων και ενδεχομένως προσδίδει στο δεκαήμερο έναν χαρακτήρα μετάβασης – από ένα μοντέλο ελεγχόμενης δημοκρατίας, σε μια καθαρότερα αυταρχική δομή, όπου κάθε παράγοντας ισχύος, από τον στρατό μέχρι τα μέσα ενημέρωσης και την αντιπολίτευση, θα ελέγχεται ασφυκτικά.

Σε αυτό το περιβάλλον, η έκβαση των διεργασιών αφοπλισμού του PKK, η στάση του DEM απέναντι στις νέες πολιτικές ισορροπίες, οι αντιδράσεις της κοινωνίας και της αντιπολίτευσης, αλλά και οι κινήσεις του Ερντογάν για την παγίωση της κυριαρχίας του, αναμένεται να καθορίσουν όχι μόνο τη δεκαήμερη περίοδο που διανύεται, αλλά και τη μακροπρόθεσμη πορεία του τουρκικού πολιτικού συστήματος.