Ιός Δυτικού Νείλου: Οι λόγοι της έξαρσης και τα μέτρα προστασίας

Ο πρόεδρος του ΕΟΔΥ, καθηγητής Πνευμονολογίας και Εντατικής Θεραπείας, Θεόδωρος Βασιλακόπουλος, παρείχε μια εμπεριστατωμένη ανάλυση σχετικά με τους παράγοντες που συνδέονται με την αυξημένη κυκλοφορία του ιού του Δυτικού Νείλου στη χώρα, καθώς και τα ενδεδειγμένα μέτρα ατομικής προστασίας. Μιλώντας στην εκπομπή «Σ/Κ από τις 5» του ΕΡΤnews, ο κ. Βασιλακόπουλος διευκρίνισε ότι το φετινό επιδημιολογικό φορτίο δεν αποδίδεται τόσο σε μια δραματική αύξηση του συνολικού πληθυσμού των κουνουπιών, όσο κυρίως σε μια σημαντική αύξηση του ποσοστού εκείνων των εντόμων που φέρουν τον ιό.

Η ανάλυση των επιδημιολογικών δεδομένων για τα κουνούπια

Ο καθηγητής εξήγησε ότι η αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων καταπολέμησης παρακολουθείται συστηματικά μέσω δειγματοληπτικών ελέγχων. Ειδικές παγίδες, οι οποίες τοποθετούνται τόσο από τις αρμόδιες δημόσιες υπηρεσίες όσο και από την Περιφέρεια, καταγράφουν τον αριθμό των κουνουπιών, επιτρέποντας την αξιολόγηση των παρεμβάσεων. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, ο αριθμός των κουνουπιών φέτος είναι μόλις οριακά αυξημένος σε σύγκριση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο. Ωστόσο, αυτό που έχει μεταβληθεί καταλυτικά είναι το ποσοστό των εντόμων που είναι φορείς του ιού του Δυτικού Νείλου. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «πολύ περισσότερα κουνούπια έχουν τον ιό του Δυτικού Νείλου απ’ ό,τι πέρυσι», υποδεικνύοντας ότι αυτή είναι πιθανότατα η βασική παράμετρος που έχει οδηγήσει στην αύξηση των κρουσμάτων.

Παρά το γεγονός ότι έχουν πραγματοποιηθεί περίπου 30% περισσότεροι ψεκασμοί σε σχέση με πέρυσι, ο κ. Βασιλακόπουλος υπογράμμισε ότι η εξέλιξη της επιδημιολογικής κατάστασης δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις παρεμβάσεις καταπολέμησης των κουνουπιών. Η δυναμική της διασποράς του ιού είναι πολυπαραγοντική και διαμορφώνεται από ένα σύνολο συνθηκών που αλληλοεπιδρούν.

Οι τρεις κρίσιμοι παράγοντες που καθορίζουν τη δυναμική του ιού

Ο καθηγητής ανέλυσε ότι η συνολική δυναμική του ιού του Δυτικού Νείλου εξαρτάται από τρεις βασικούς πυλώνες: τον αριθμό των κουνουπιών, το ποσοστό των κουνουπιών που είναι μολυσμένα με τον ιό και την παρουσία άγριων πτηνών, τα οποία αποτελούν τη δεξαμενή από την οποία μολύνονται τα κουνούπια. Ο ίδιος συνέδεσε τις εξάρσεις της νόσου με έναν περιοδικό κύκλο που παρατηρείται ανά αρκετά έτη. Συγκεκριμένα, ανέφερε ότι τα κουνούπια μολύνονται από τα άγρια πτηνά και, βάσει της επιδημιολογικής επιτήρησης που διενεργείται από το 2010, καταγράφονται εξάρσεις περίπου κάθε 7 έως 8 χρόνια.

Στην περίπτωση της Αττικής, ο κ. Βασιλακόπουλος επισήμανε ότι φέτος συνέτρεξαν ιδιαίτερα ευνοϊκές κλιματολογικές συνθήκες για την ανάπτυξη των κουνουπιών. Ο θερμός χειμώνας και η υγρή άνοιξη με τις πολλές βροχοπτώσεις δημιούργησαν πληθώρα σημείων με στάσιμα νερά, τα οποία λειτουργούν ως ιδανικά ενδιαιτήματα αναπαραγωγής. Επιπλέον, στους ανωτέρω παράγοντες προστέθηκε και η αυξημένη παρουσία αποδημητικών πτηνών που διέρχονται από την ελληνική επικράτεια, ενισχύοντας περαιτέρω τον κύκλο μετάδοσης.

Οι ομάδες υψηλού κινδύνου και η σοβαρότητα της νόσησης

Αναφορικά με τα καταγεγραμμένα περιστατικά, ο κ. Βασιλακόπουλος διευκρίνισε ότι ο ιός του Δυτικού Νείλου μπορεί να προσβάλει ανθρώπους όλων των ηλικιακών ομάδων. Ωστόσο, διαφορετικό είναι το ζήτημα της απλής νόσησης και διαφορετικό της σοβαρής νόσησης με επιπλοκές. Ένας νέος και υγιής οργανισμός που θα μολυνθεί έχει, κατά κανόνα, πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες πλήρους ανάρρωσης, ακόμη και αν εμφανίσει εκδηλώσεις από το κεντρικό νευρικό σύστημα. Αντιθέτως, ο κίνδυνος σοβαρής νόσησης και θανάτου είναι σημαντικά υψηλότερος στους ηλικιωμένους και στα άτομα που πάσχουν από υποκείμενα νοσήματα.

Επικαλούμενος τα φετινά επιδημιολογικά στοιχεία, ο καθηγητής ανέφερε ότι οι 19 θάνατοι που έχουν καταγραφεί αφορούν ηλικιωμένους, με τη διάμεση ηλικία των θανόντων να κυμαίνεται περίπου στα 75 με 78 έτη. Την ίδια στιγμή, υπογράμμισε ότι 124 άνθρωποι που νοσηλεύτηκαν πήραν εξιτήριο και είναι καλά, επισημαίνοντας ότι η μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων που προσβάλλονται από τον ιό τελικά τα καταφέρνει και αναρρώνει πλήρως.

Η ασυμπτωματική πορεία της νόσου και η σημασία της πρόληψης

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο γεγονός ότι η μόλυνση από τον ιό δεν συνεπάγεται απαραίτητα την εκδήλωση συμπτωμάτων. Όπως εξήγησε ο κ. Βασιλακόπουλος, η μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων που μολύνονται δεν αντιλαμβάνεται καν ότι έχει νοσήσει, καθώς η λοίμωξη είναι ασυμπτωματική. Μόνο ένα μικρό ποσοστό όσων μολύνονται αναπτύσσει εκδηλώσεις από το κεντρικό νευρικό σύστημα. Ωστόσο, όταν αυτές οι εκδηλώσεις εμφανιστούν, ο κίνδυνος σοβαρής νόσησης είναι σαφώς μεγαλύτερος στις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Για τον λόγο αυτό, ο καθηγητής συνέστησε όχι πανικό, αλλά εγρήγορση και υιοθέτηση προληπτικής συμπεριφοράς.

Αναλυτικές οδηγίες για την ατομική προστασία των πολιτών

Πέρα από τις δράσεις της Πολιτείας και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο καθηγητής τόνισε ότι καθοριστικό ρόλο στην προστασία διαδραματίζει και η ατομική ευθύνη. Σύμφωνα με τις οδηγίες που έδωσε, ιδιαίτερα τις βραδινές ώρες και ειδικά για τις ευπαθείς ομάδες, είναι σημαντικό να λαμβάνονται συγκεκριμένα μέτρα. Η χρήση μακριών ρούχων περιορίζει την έκθεση του δέρματος, ενώ η εφαρμογή εντομοαπωθητικών, όπως σπρέι και λοσιόν, παρέχει ένα επιπλέον προστατευτικό φράγμα. Στους εσωτερικούς χώρους, συνιστάται η χρήση εντομοαπωθητικών χώρου, όπως τα αντικουνουπικά που τοποθετούνται στις πρίζες και τα ειδικά «φιδάκια». Ακόμη και η χρήση ενός ανεμιστήρα μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη, καθώς η ροή του αέρα δυσχεραίνει την προσέγγιση των κουνουπιών.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η αποφυγή δημιουργίας εστιών αναπαραγωγής κουνουπιών σε ιδιωτικούς χώρους. Ο κ. Βασιλακόπουλος έφερε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τα πιατάκια κάτω από τις γλάστρες, όπου μπορεί να συγκεντρώνεται νερό, καθώς και άλλες πιθανές εστίες στάσιμου νερού. Όπως τόνισε, δεν πρέπει να παραμένει νερό σε τέτοια σημεία. Αναφέρθηκε επίσης στις κατοικίες που διαθέτουν βόθρο, επισημαίνοντας την ανάγκη λήψης μέτρων προστασίας στα σημεία εξαερισμού, όπως η τοποθέτηση σήτας, ώστε να περιορίζεται η πρόσβαση των κουνουπιών. «Πρέπει και εμείς σαν πολίτες να δώσουμε τη μάχη», ήταν το μήνυμα που έστειλε ο καθηγητής.

Η χρονική διάρκεια της έξαρσης και οι περιορισμοί στους ψεκασμούς

Σε ό,τι αφορά τη διάρκεια του φαινομένου, ο κ. Βασιλακόπουλος ανέφερε ότι κάθε χρόνο η δραστηριότητα του ιού και των κουνουπιών υποχωρεί προς τα μέσα ή το τέλος Οκτωβρίου. Ωστόσο, δεν μπορεί να προσδιοριστεί από τώρα η ακριβής ημερομηνία, καθώς αυτή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις επικρατούσες καιρικές συνθήκες. Όσο ο καιρός παραμένει θερμός, ευνοείται η ανάπτυξη των κουνουπιών, ενώ και οι δράσεις καταπολέμησης πρέπει να πραγματοποιούνται υπό τις κατάλληλες συνθήκες.

Ο καθηγητής εξήγησε, τέλος, ότι υπάρχουν διαφορετικές μορφές καταπολέμησης των κουνουπιών και ότι οι ψεκασμοί δεν μπορούν να πραγματοποιούνται ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες. Άλλο είναι η καταπολέμηση των προνυμφών, ώστε να μην εξελιχθούν σε ενήλικα κουνούπια, και άλλο οι εκτεταμένοι ψεκασμοί στον αέρα, οι οποίοι στοχεύουν τα ήδη ώριμα κουνούπια. Για τους τελευταίους απαιτούνται συγκεκριμένες συνθήκες, καθώς πρέπει να υπάρχει νηνεμία και να μην επικρατούν άνεμοι. Επομένως, οι καιρικές συνθήκες αποτελούν κρίσιμο παράγοντα για το πότε μπορεί να πραγματοποιηθεί ένας αποτελεσματικός ψεκασμός.