Τουρκική πρόκληση σε Ρόδο και Κάρπαθο: «Θα λάβουμε τα απαραίτητα μέτρα»

Σε νέα ευθεία αμφισβήτηση των ελληνικών αμυντικών επιλογών στο Αιγαίο προχωρά η Άγκυρα, επαναφέροντας με ιδιαίτερη ένταση τη γνωστή απαίτηση περί αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών και βάζοντας αυτή τη φορά στο στόχαστρο την Κάρπαθο και τη Ρόδο.

Το τουρκικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας επιχειρεί να παρουσιάσει ως «παράνομη» την ελληνική στρατιωτική παρουσία στα νησιά, επικαλούμενο τις διεθνείς συνθήκες και προειδοποιώντας ότι θα λάβει «τα απαραίτητα μέτρα» εφόσον η Αθήνα προχωρήσει σε περαιτέρω ενίσχυση της άμυνας της Ρόδου.

Η συγκεκριμένη τοποθέτηση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η Τουρκία δεν περιορίζεται σε μια γενική επανάληψη της πάγιας ρητορικής της. Αναφέρεται πλέον σε συγκεκριμένα ελληνικά οπλικά συστήματα και συγκεκριμένες στρατιωτικές εγκαταστάσεις, επιχειρώντας ουσιαστικά να αποκτήσει λόγο στις αποφάσεις που λαμβάνει η Ελλάδα για την άμυνα του εθνικού της εδάφους.

Η Άγκυρα επικαλείται τη Συνθήκη της Λωζάνης του 1923 και τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων του 1947. Ωστόσο, για τα Δωδεκάνησα, στα οποία ανήκουν η Ρόδος και η Κάρπαθος, το σχετικό καθεστώς προκύπτει από τη Συνθήκη των Παρισίων, στην οποία η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος. Η πάγια ελληνική θέση είναι ότι η Άγκυρα δεν μπορεί να αντλεί δικαιώματα από μια διεθνή συμφωνία στην οποία δεν συμμετείχε, ενώ η Αθήνα επικαλείται παράλληλα το αναφαίρετο δικαίωμα αυτοάμυνας απέναντι σε υπαρκτές απειλές.

Η Άγκυρα επιχειρεί να εμφανίσει τη μεταφορά Patriot ως ελληνική «υποχώρηση»

Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η αναφορά του τουρκικού υπουργείου στους Patriot που είχαν αναπτυχθεί στην Κάρπαθο. Η Άγκυρα χαρακτηρίζει ως «θετικό βήμα» τη μετακίνησή τους προς την Κρήτη και επιχειρεί να παρουσιάσει την ελληνική επιχειρησιακή απόφαση ως κίνηση συμμόρφωσης με τις τουρκικές απαιτήσεις.

Σύμφωνα με την τουρκική ανακοίνωση, ο εξοπλισμός νησιών που η Άγκυρα θεωρεί ότι τελούν υπό καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης συνιστά παραβίαση διεθνών συνθηκών και πρέπει να σταματήσει.

Με ακόμη πιο αποκαλυπτική διατύπωση, η τουρκική πλευρά χαρακτηρίζει τη μετακίνηση των Patriot «βήμα προς την αντιστροφή της εσφαλμένης πρακτικής» της Ελλάδας.

Η τοποθέτηση επιχειρεί να δημιουργήσει πολιτικό τετελεσμένο εκεί όπου δεν υπάρχει. Μια απόφαση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων για τη μετακίνηση ενός συστήματος αεράμυνας παρουσιάζεται από την Άγκυρα ως επιβεβαίωση της δικής της νομικής ερμηνείας. Με αυτόν τον τρόπο, η Τουρκία προσπαθεί να εντάξει ακόμη και καθαρά επιχειρησιακές ελληνικές κινήσεις στο αφήγημα περί «παράνομης στρατιωτικοποίησης».

Η ελληνική θέση παραμένει διαχρονικά διαφορετική. Το υπουργείο Εξωτερικών έχει απορρίψει τις τουρκικές αξιώσεις ως μονομερείς και ανυπόστατες, επισημαίνοντας ότι ζητήματα που αφορούν την αμυντική διάταξη των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων δεν αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης με την Τουρκία.

Η Αθήνα επικαλείται επίσης το άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ για το δικαίωμα αυτοάμυνας, υπογραμμίζοντας το casus belli της Τουρκίας, τη μεγάλη συγκέντρωση τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων απέναντι από τα ελληνικά νησιά και την πολυετή ιστορία εντάσεων και παραβιάσεων στο Αιγαίο.

Ρόδος και UAV: Η προειδοποίηση ότι η Τουρκία θα λάβει «απαραίτητα μέτρα»

Ακόμη πιο επιθετική είναι η αναφορά της τουρκικής πλευράς στη Ρόδο. Η Άγκυρα επικεντρώνεται στις πληροφορίες περί δημιουργίας οργανωμένης υποδομής για μη επανδρωμένα αεροσκάφη στο νησί και προειδοποιεί ότι ένα τέτοιο βήμα θα θεωρηθεί από την ίδια παραβίαση του καθεστώτος που επικαλείται.

Το τουρκικό υπουργείο υποστηρίζει ότι πιθανή εγκατάσταση βάσης UAV στη Ρόδο θα «έβλαπτε την ειρήνη και τη σταθερότητα στο Αιγαίο και τις σχέσεις καλής γειτονίας».

Ακολουθεί η πιο βαριά διατύπωση της ανακοίνωσης: η Τουρκία δηλώνει ότι θα συνεχίσει να προστατεύει «με αποφασιστικότητα» τα δικαιώματα και τα συμφέροντά της και ότι θα λαμβάνει «τα απαραίτητα μέτρα».

Η Άγκυρα δεν εξηγεί ποια ακριβώς μέτρα εννοεί. Η σκόπιμη ασάφεια, όμως, μετατρέπει μια νομικοπολιτική διαφωνία σε μήνυμα πίεσης προς την Αθήνα για το πώς θα οργανώσει την άμυνα ενός ελληνικού νησιού.

Το γεγονός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα ενισχύει σημαντικά τις αμυντικές της δυνατότητες, με νέα μαχητικά, φρεγάτες, αντιαεροπορικά συστήματα και μη επανδρωμένα μέσα. Η Τουρκία έχει ήδη δείξει ότι παρακολουθεί στενά τις σχετικές κινήσεις, ιδιαίτερα όταν αφορούν νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και των Δωδεκανήσων.

Η διαφορά των δύο χωρών είναι θεμελιώδης. Η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης σε μόνιμο εργαλείο αμφισβήτησης της ελληνικής αμυντικής παρουσίας. Η Ελλάδα απορρίπτει ότι η Άγκυρα έχει δικαίωμα να καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο προστατεύονται τα ελληνικά νησιά και επιμένει ότι η κυριαρχία τους είναι πλήρης και αδιαμφισβήτητη.

Ειδικά για τη Συνθήκη των Παρισίων του 1947, η Αθήνα τονίζει ότι η Τουρκία δεν υπήρξε συμβαλλόμενο μέρος και επικαλείται την αρχή του διεθνούς δικαίου σύμφωνα με την οποία μια συνθήκη δεν δημιουργεί δικαιώματα ή υποχρεώσεις για τρίτα κράτη χωρίς τη συγκατάθεσή τους.

Η νέα παρέμβαση της Άγκυρας δείχνει ότι, παρά τους διαύλους επικοινωνίας και τη ρητορική περί «ήρεμων νερών», οι βασικές τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο παραμένουν απολύτως ενεργές. Η αποστρατιωτικοποίηση, οι λεγόμενες «γκρίζες ζώνες», ο εναέριος χώρος και οι θαλάσσιες ζώνες εξακολουθούν να αποτελούν τμήματα μιας ευρύτερης αναθεωρητικής ατζέντας που η Αθήνα απορρίπτει.

Στην ίδια ενημέρωση, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας αναφέρθηκε και στις εξελίξεις στη Συρία, στην ενσωμάτωση δυνάμεων των SDF στις κρατικές δομές, στην ενίσχυση του συριακού στρατού και στη διαδικασία που η Άγκυρα αποκαλεί «Τουρκία χωρίς Τρομοκρατία».

Αναφορά έγινε επίσης στις ισραηλινές επιχειρήσεις στη Συρία και στις πληροφορίες για αμερικανική προσπάθεια δημιουργίας μηχανισμού αποκλιμάκωσης, με την τουρκική πλευρά να δηλώνει ότι δεν έχει λάβει μέχρι στιγμής σχετικό επίσημο αίτημα.

Για την Ελλάδα, όμως, το πολιτικά βαρύτερο μήνυμα βρίσκεται στην Κάρπαθο και τη Ρόδο. Η Τουρκία επιχειρεί για ακόμη μία φορά να εμφανιστεί ως δύναμη που μπορεί να εγκρίνει ή να απορρίπτει τις ελληνικές αμυντικές επιλογές πάνω σε ελληνικό έδαφος.

Και αυτή είναι η ουσία της νέας πρόκλησης: η Άγκυρα δεν συζητά μόνο για συνθήκες. Επιχειρεί να δημιουργήσει στην πράξη ένα καθεστώς περιορισμένης ελληνικής αμυντικής κυριαρχίας στα νησιά, κάτι που η Αθήνα έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν αποδέχεται και δεν πρόκειται να διαπραγματευτεί.