Δημογραφική κατάρρευση: 75 σχολεία σβήνουν από τον χάρτη επί κυβέρνησης Μητσοτάκη

Η δημογραφική κατάρρευση αποτυπώνεται πλέον με τον πιο σκληρό τρόπο στις σχολικές αίθουσες της ελληνικής περιφέρειας. Λιγότερα παιδιά, μικρότερες τάξεις και σχολικές μονάδες που εξαφανίζονται από τον εκπαιδευτικό χάρτη συνθέτουν μια εικόνα που δεν αποτελεί πλέον προειδοποίηση για το μέλλον, αλλά καθημερινή πραγματικότητα.

Για το σχολικό έτος 2026-2027 καταργούνται συνολικά 75 σχολικές μονάδες στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση: 43 νηπιαγωγεία και 32 δημοτικά. Το ίδιο το υπουργείο Παιδείας αναγνωρίζει ότι η συντριπτική πλειονότητα βρισκόταν ήδη σε αναστολή λειτουργίας τα προηγούμενα χρόνια λόγω εξαιρετικά χαμηλού ή ακόμη και μηδενικού αριθμού μαθητών.

Οι αριθμοί αποκαλύπτουν το μέγεθος του προβλήματος. Στη Θεσσαλία καταγράφονται οι περισσότερες καταργήσεις, με 15 νηπιαγωγεία και 11 δημοτικά, συνολικά 26 σχολικές μονάδες. Ακολουθεί η Πελοπόννησος με 13, η Στερεά Ελλάδα με 9, η Κεντρική Μακεδονία με 7 και η Δυτική Μακεδονία με 6.

21.000 μαθητές χάθηκαν από τα σχολεία μέσα σε τρία χρόνια

Η εικόνα γίνεται ακόμη βαρύτερη όταν εξεταστεί ο συνολικός μαθητικός πληθυσμός. Τη σχολική χρονιά 2023-2024 οι εγγεγραμμένοι μαθητές στις δύο βαθμίδες ανέρχονταν σε 1.291.289. Για το 2026-2027 ο αντίστοιχος αριθμός έχει περιοριστεί στους 1.270.331, δηλαδή περίπου 21.000 παιδιά λιγότερα μέσα σε μόλις τρεις σχολικές χρονιές.

Παράλληλα, περίπου 100 νηπιαγωγεία και δημοτικά έχουν διαγραφεί από τον εκπαιδευτικό χάρτη την τελευταία τριετία. Η υπογεννητικότητα μετατρέπεται έτσι από στατιστικό μέγεθος σε συγκεκριμένο κοινωνικό γεγονός: χωριά και μικρές πόλεις χάνουν το σχολείο τους και μαζί του ένα από τα βασικότερα σημεία που κρατούν ζωντανή μια τοπική κοινωνία.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν δημιούργησε ασφαλώς μέσα σε λίγα χρόνια ένα δημογραφικό πρόβλημα που εξελίσσεται εδώ και δεκαετίες. Κρίνεται όμως για την αποτελεσματικότητα της απάντησής της σε μια κρίση την οποία γνώριζε όταν ανέλαβε την εξουσία και η οποία στα χρόνια της διακυβέρνησής της συνέχισε να επιδεινώνεται.

Οι επιδοματικές πολιτικές, οι αποσπασματικές ενισχύσεις και οι εξαγγελίες περί στήριξης της οικογένειας δεν έχουν μέχρι σήμερα αναστρέψει την τάση. Για ένα νέο ζευγάρι, η απόφαση να αποκτήσει παιδιά εξακολουθεί να περνά μέσα από το κόστος κατοικίας, τους χαμηλούς μισθούς, την εργασιακή ανασφάλεια, το κόστος ανατροφής και την πρόσβαση σε βασικές δημόσιες υπηρεσίες.

Κλείνει το σχολείο, αποδυναμώνεται ολόκληρη η περιοχή

Στην περιφέρεια το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις. Το κλείσιμο ενός σχολείου μπορεί να σημαίνει καθημερινές μετακινήσεις δεκάδων χιλιομέτρων για μαθητές και γονείς. Μπορεί επίσης να λειτουργήσει ως ένας ακόμη λόγος για μια νέα οικογένεια να εγκαταλείψει ένα χωριό ή μια μικρή πόλη και να μετακινηθεί προς μεγαλύτερα αστικά κέντρα.

Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Μειώνονται τα παιδιά, κλείνουν σχολεία, περιορίζονται οι υπηρεσίες, φεύγουν οικογένειες και η περιοχή χάνει ακόμη περισσότερο πληθυσμό. Το δημογραφικό συναντά την ερήμωση της υπαίθρου και η μία κρίση τροφοδοτεί την άλλη.

Τα στοιχεία των γεννήσεων είναι ακόμη πιο αποκαλυπτικά. Σύμφωνα με ανάλυση του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, οι γεννήσεις στην Ελλάδα μειώθηκαν από περίπου 117.600 ετησίως κατά μέσο όρο το 2008-2009 σε περίπου 65.000 το 2025-2026. Πρόκειται για πτώση της τάξης του 44%.

Οι δημογράφοι επισημαίνουν ότι πρόκειται για μακροχρόνια τάση, που σχετίζεται τόσο με τη χαμηλότερη γονιμότητα όσο και με τη δραστική μείωση του αριθμού των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. Αυτό όμως κάνει ακόμη μεγαλύτερη την πολιτική ευθύνη για ουσιαστικές και μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις.

Τα 75 σχολεία που καταργούνται δεν είναι η αιτία του δημογραφικού. Είναι το ορατό αποτέλεσμα μιας χώρας που αποκτά ολοένα λιγότερα παιδιά και μιας πολιτείας που μέχρι σήμερα δεν έχει καταφέρει να ανακόψει την κατηφόρα. Όταν ένα σχολείο σβήνει από τον χάρτη, ιδιαίτερα στην ελληνική περιφέρεια, μαζί του χάνεται ένα ακόμη κομμάτι της δυνατότητας μιας ολόκληρης περιοχής να έχει μέλλον.