Ιράν: Σχέδιο ελέγχου της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ

Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδει το διεθνές πρακτορείο Reuters, το Ιράν φέρεται να εξετάζει ένα προσωρινό σχέδιο διαχείρισης της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, το οποίο θα του επιτρέπει να διατηρεί την εποπτεία και τον έλεγχο της εισερχόμενης και εξερχόμενης κυκλοφορίας. Το εν λόγω σχέδιο, το οποίο αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης με το Ομάν, προβλέπει τη δυνατότητα παρέμβασης από την Τεχεράνη όποτε αυτό κριθεί αναγκαίο, όπως ανέφερε υψηλόβαθμη ιρανική πηγή που συμμετέχει στις συνομιλίες.

Η ίδια πηγή, η οποία έχει άμεση γνώση των διαπραγματεύσεων, περιέγραψε το πλαίσιο της συζήτησης ως τη «γενική ιδέα που εξετάζεται αυτή τη στιγμή». Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, η έξοδος των πλοίων από τα Στενά θα πραγματοποιείται μέσω μιας συγκεκριμένης θαλάσσιας λωρίδας που θα βρίσκεται μεταξύ του Ιράν και του Ομάν. Η άδεια για την έξοδο θα εκδίδεται μέσω του Ομάν, αλλά μόνο κατόπιν σχετικής ενημέρωσης και έγκρισης από την Τεχεράνη, διασφαλίζοντας έτσι τον ουσιαστικό έλεγχο της διαδικασίας.

Αξιωματούχοι κοντά στις διαπραγματεύσεις εκτιμούν ότι είναι εξαιρετικά απίθανο η Τεχεράνη να υπαναχωρήσει από τις βασικές της θέσεις, καθώς ήδη έχει επιδείξει διάθεση συμβιβασμού. Η αρχική ιρανική θέση προέβλεπε τον πλήρη και απόλυτο έλεγχο της κυκλοφορίας και προς τις δύο κατευθύνσεις των Στενών. Το γεγονός ότι εξετάζεται πλέον ένα σχήμα με έμμεσο έλεγχο μέσω του Ομάν θεωρείται από την πηγή ως ένδειξη ευελιξίας, χωρίς ωστόσο να αλλάζει ουσιαστικά ο στρατηγικός στόχος.

Το ζήτημα της διαχείρισης του Ορμούζ παραμένει το πλέον κρίσιμο και ακανθώδες σημείο στις προσπάθειες για την αποκλιμάκωση της έντασης και τον τερματισμό του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν. Υπενθυμίζεται ότι τον προηγούμενο μήνα, η Τεχεράνη απέρριψε κατηγορηματικά μια πρόταση του Ομάν που προέβλεπε την ίση κατανομή των θαλάσσιων διαδρομών μεταξύ των δύο χωρών. Το Ιράν αιτιολόγησε την άρνησή του υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη πρόταση δεν αντιμετώπιζε επαρκώς τις ανησυχίες του για την εθνική ασφάλεια, τονίζοντας ότι αυτές οι ανησυχίες θα παραμείνουν έως ότου επιτευχθεί μια μακροπρόθεσμη και βιώσιμη περιφερειακή σταθερότητα.

Η στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ είναι κομβικής σημασίας για την παγκόσμια οικονομία. Από αυτό το στενό θαλάσσιο πέρασμα, το οποίο συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό, διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του συνόλου των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου, καθώς και πληθώρα άλλων ζωτικών αγαθών. Η θαλάσσια αυτή οδός παραμένει σε μεγάλο βαθμό κλειστή από τα τέλη Φεβρουαρίου, όταν και ξεκίνησε ο πόλεμος, καθιστώντας τη διαμάχη για τον έλεγχό της το κεντρικότερο σημείο τριβής μεταξύ των εμπλεκομένων μερών.

Στο διπλωματικό πεδίο, οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστηρίζουν ότι το μνημόνιο κατανόησης που υπογράφηκε τον Ιούνιο με την Τεχεράνη για την παύση των εχθροπραξιών περιλάμβανε ρητή δέσμευση για το άνοιγμα των Στενών. Από την άλλη πλευρά, το Ιράν αντιτείνει ότι το ίδιο κείμενο διατηρούσε με σαφήνεια τη δικαιοδοσία του επί της ναυσιπλοΐας στην περιοχή, δημιουργώντας ένα αδιέξοδο ερμηνειών που τροφοδοτεί την ένταση.

Πριν από την έναρξη της πολεμικής σύρραξης, τα πλοία διέρχονταν ελεύθερα από τα Στενά του Ορμούζ. Η περιοχή αυτή βρίσκεται εντός των χωρικών υδάτων τόσο του Ιράν όσο και του Ομάν, ωστόσο η διεθνής ναυσιπλοΐα την αντιμετωπίζει ως διεθνή θαλάσσια οδό. Το ισχύον σύστημα διαχωρισμού της κυκλοφορίας (Traffic Separation Scheme), το οποίο υιοθετήθηκε από τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (ΙΜΟ) το 1968 με τη σύμφωνη γνώμη όλων των χωρών της περιοχής, δημιούργησε το πλαίσιο για τους διαδρόμους ναυσιπλοΐας, χωρίζοντας τις διαδρομές εντός των υδάτων του Ιράν και του Ομάν.

Το στενό, το οποίο έχει πλάτος περίπου 34 χιλιόμετρα, αποτελεί την κύρια πύλη εξόδου από τον Κόλπο προς τον Ινδικό Ωκεανό. Η απρόσκοπτη λειτουργία του κρίνεται ζωτικής σημασίας όχι μόνο για τις ενεργειακές προμήθειες από τη Μέση Ανατολή, αλλά και για τη μεταφορά άλλων εμπορευμάτων, συμπεριλαμβανομένων των λιπασμάτων, γεγονός που καθιστά τις εξελίξεις στο μέτωπο αυτό άμεσα συνδεδεμένες με την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.